U IME NARODA

Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Branislava Bosiljkovića, predsednika veća, Dragane Boljević i Jasmine Simović, članova veća, u parnici tužioca AA iz ..., koga zastupa Vladimir Dobrić, advokat iz ..., protiv tuženih „Eurobank Direktna“ a.d. Beograd koga zastupa Svetlana Anđelković – Milošević advokat iz ... i BB iz ..., koga zastupa Jovana Sretković advokat iz ..., radi utvrđenja nedozvoljenosti izvršenja, odlučujući o reviziji tužene „Eurobank Direktna“ a.d. Beograd, izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Beogradu Gž 1655/22 od 31.05.2022. godine, na sednici održanoj 25.09.2025. godine, doneo je

P R E S U D U

ODBIJA SE kao neosnovana revizija tužene „Eurobank Direktna“ a.d. iz Beograda izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Beogradu Gž 1655/22 od 31.05.2022. godine.

ODBIJA SE zahtev tužene „Eurobank Direktna“ a.d. iz Beograda za naknadu troškova postupka po reviziji.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Višeg suda u Beogradu P 1567/21 od 07.12.2021. godine, stavom prvim izreke, proglašeno je nedopuštenim izvršenje po predlogu izvršnih poverilaca „Eurobank EFG“ a.d. iz Beograda (čiji je pravni sledbenik tužena „Eurobank Direktna“ a.d. Beograd) i tuženog BB iz ... određeno rešenjem Prvog osnovnog suda u Beogradu I 54506/12 od 04.01.2013. godine na ½ nepokretnosti – četvorosobnog stana, korisne površine 90m2 na katastarskoj parceli .. k.o. Stari grad u Ulici ... broj .. u Beogradu upisanog u list nepokretnosti .. k.o. Stari grad, prodajom nepokretnosti u vlasništvu VV radi namirenja tuženih. Stavom drugim izreke, obavezani su tuženi da solidarno isplate tužiocu 456.700,00 dinara na ime naknade troškova parničnog postupka.

Presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž 1655/22 od 31.05.2022. godine, stavom prvim izreke, odbijena je žalba tužene „Eurobank EFG“ a.d. iz Beograda i potvrđena prvostepena presuda, dok je drugim stavom izreke konstatovano da je povučena žalba tuženog BB protiv prvostepene presude.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tužena banka je blagovremeno izjavila reviziju zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 1. u vezi sa članom 211. Zakona o parničnom postupku i pogrešne primene materijalnog prava.

Ispitujući pobijanu presudu u smislu člana 408. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, br. 72/11, 49/13-US, 74/13-US, 55/14, 87/18, 18/20, 10/23; u daljem tekstu: ZPP), Vrhovni sud je ocenio da je revizija tužene neosnovana.

U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti. Pozivanje revidenta na to da su nižestepeni sudovi bezrezervno prihvatili iskaz saslušanog svedoka založnog dužnika, odnosi se na bitnu povredu odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 1. u vezi sa članom 8. ZPP, koje u ovom slučaju nema, kao i na pogrešno utvrđeno činjenično stanje koje ne može biti revizijski razlog.

Neosnovano revident ukazuje na postojanje bitne povrede odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 1. ZPP jer tužbom nije obuhvaćen kao tuženi i izvršni dužnik (suprug sada preminule tužilje, a otac tužioca), suprotno članu 211. ZPP.

Odredbama člana 211. ZPP je propisano da nužno suparničarstvo postoji ako po zakonu ili zbog prirode pravnog odnosa tužbom moraju da se obuhvate sva lica koja su učesnici materijalnopravnog odnosa (stav 1); da ako sva lica iz stava 1. ovog člana nisu obuhvaćena tužbom kao stranke, sud će da odbije tužbeni zahtev kao neosnovan (stav 2); te da o nužnom suparničarstvu sud vodi računa po službenoj dužnosti (stav 3). Zakonom o izvršenju i obezbeđenju – ZIO („Službeni glasnik RS“, br.31/11, 99/11, 109/13 – US, 55/14 i 139/14), čije se odredbe u konkretnom slučaju primenjuju na osnovu člana 545. važećeg istoimenog zakona („Službeni glasnik RS“, br.106/15, 106/16, 113/17, 54/19, 9/20, 10/23), propisano je (član 50) da lice koje tvrdi da u pogledu predmeta izvršenja ima pravo koje sprečava izvršenje, može sve do okončanja izvršnog postupka da izjavi prigovor sudiji, kojim traži da se izvršenje na tom predmetu proglasi nedopuštenim (stav 1); da sudija prigovor dostavlja izvršnom poveriocu i izvršnom dužniku i poziva ih da se u roku od pet radnih dana od dana dostavljanja izjasne (stav 2); da sudija može tokom celog postupka treće lice, čije pravo oceni verovatnim, a koje je izvršni poverilac osporio ili se o njemu nije izjasnio, rešenjem da, uputi da u roku od 15 dana od dana dostavljanja rešenja protiv izvršnog poverioca, pokrene parnični postupak radi proglašenja da je izvršenje na tom predmetu nedopušteno (stav 4); kao i da izvršni dužnik koji osporava pravo trećem licu mora da bude obuhvaćen tužbom iz stava 4. ovog člana i da se smatra da izvršni dužnik trećem licu osporava pravo ako se o prigovoru trećeg lica ne izjasni u roku propisanom u stavu 2. ovog člana (stav 5).

U skladu sa citiranim zakonskim odredbama, tužbom radi utvrđenja nedopuštenosti izvršenja, osim poverioca, mora da bude obuhvaćen i onaj izvršni dužnik koji pravo trećem licu ospori. U konkretnom slučaju revident, iako je na njemu bio teret dokazivanja u skladu sa odredbama člana 231. ZPP, nije dokazao činjenicu da je izvršni dužnik osporio pravo svoje supruge, sada pokojne tužilje, a samo bi u tom slučaju izvršni dužnik morao da bude obuhvaćen tužbom kao tuženi u ovoj parnici, što je pravilno zaključio i drugostepeni sud. Propust izvršnog suda da dostavi dužnicima prigovor trećeg lica na izjašnjenje, na koji ukazuje revident, ne može ići na štetu tužioca, naročito kod izričitog uputa na parnicu koji je izvršni sud dao trećem licu (sada pokojnoj tužilji, pravnoj prethodnici tužioca) rešenjem I 54506/12 od 17.07.2014. godine. Zbog toga su neosnovani revizijski navodi o nepotpunom nužnom suparničarstvu i postojanju bitne povrede odredaba parničnog postupka koja bi inače, da je učinjena, a nije, vodila odbijanju tužbenog zahteva.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, radi namirenja svojih novčanih potraživanja tuženi su pred Prvim osnovnim sudom u Beogradu pokrenuli dva zasebna izvršna postupka prema izvršnom dužniku VV, davaocu založnih izjava, koji su spojeni 02.10.2013. godine u izvršni postupak I 54506/12. U tom postupku je određeno izvršenje prodajom nepokretnosti - četvorosobnog stana od 90 m2, koji se nalazi u ulici ... broj .. u Beogradu na k.p. .. i upisan je na ime izvršnog dužnika u l.n. .. k.o. Stari Grad. Supruga izvršnog dužnika GG (tužiočeva majka) je izjavila prigovor smatrajući da na predmetu izvršenja (opisanom stanu) ima pravo koje sprečava izvršenje i zatim, po uputu izvršnog suda od 17.07.2014. godine, podnela tužbu u ovom postupku protiv izvršnih poverilaca radi proglašenja izvršenja nedopuštenim. Tužilja je od 25.08.1968. godine do smrti (2015. godine) bila u braku sa izvršnim dužnikom VV, na čije ime je stan koji je predmet izvršenja tokom braka kupljen i upisan u katastru nepokretnosti. Bez znanja i odobrenja svoje supruge izvršni dužnik je dao dve založne izjave na osnovu kojih je uspostavljena hipoteka na označenom stanu u korist izvršnih poverilaca (tuženih u ovoj parnici), radi obezbeđenja njihovih potraživanja iz ugovora koje su zaključili sa DD (sada pokojnim zetom supružnika VV-GG): 23.02.2009. godine o dugoročnom kreditu - tužena banka i 02.09.2011. godine o zajmu - tuženi BB. Tokom trajanja ove parnice sproveden je sudski postupak hipotekarne prodaje predmetne nepokretnosti za kupoprodajnu cenu od 21.173.068,98 dinara, po osnovu zaključka Prvog osnovnog suda u Beogradu o namirenju I 54506/12 od 12.05.2015. godine.

Na osnovu ovako utvrđenih činjenica i odredaba Porodičnog zakona i Zakona o državnom premeru i katastru i upisima prava na nepokretnosti („Službeni glasnik RS“, br.83/92 ... 101/05), važećeg u vreme davanja založnih izjava, odnosno člana 63. važećeg Zakona o državnom premeru i katastru, nižestepeni sudovi su usvojili tužbeni zahtev i proglasili nedopuštenim izvršenje određeno na stanu koji je bračna tekovina supružnika VV-GG, a na kome je tužilac suvlasnik po osnovu nasleđa svoje pokojne majke, koja je svoje suvlasničko pravo stekla radom tokom trajanja braka sa izvršnim dužnikom. Nižestepeni sudovi su imali u vidu da se upisom u javne knjige stvara zakonska pretpostavka da je lice koje je upisano i vlasnik upisane nepokretnosti, ali i to da je reč o oborivoj zakonskoj pretpostavci, što znači da lice upisano kao vlasnik nepokretnosti ne mora biti zaista vlasnik, već to iz različitih razloga može biti i drugo lice.

Vrhovni sud nalazi da su nižestepeni sudovi pravilno usvojili tužbeni zahtev tužioca.

Iako je predmetni stan bio upisan u javnu knjigu kao isključiva svojina izvršnog dužnika, na osnovu čijih založnih izjava je na tom stanu upisana hipoteka u korist tuženih, pravo zajedničke svojine stečene u toku trajanja zajednice života u braku iz člana 171. stav 1. Porodičnog zakona („Službeni glasnik RS“, br. 18/05, 72/11, 6/15), kao što je ovde slučaj, potpada pod poseban zakonski režim. Posebnost bračne tekovine ogleda se u tome što se u odnosu na ovaj pravni institut primenjuje zakonska pretpostavka iz člana 176. stav 2. Porodičnog zakona, prema kojoj se smatra da je upis izvršen na ime oba supružnika i kada je izvršen na ime samo jednog od njih, osim ako nakon upisa nije zaključen pismeni sporazum supružnika o deobi zajedničke imovine, odnosno bračni ugovor ili je o pravima supružnika na nepokretnosti odlučivao sud, kao i zabrana supružniku da raspolaže svojim udelom u zajedničkoj imovini i da ga optereti pravnim poslom među živima iz člana 174. stav 3. istog zakona. To su razlozi zbog kojih je, između ostalog, Zakonom o hipoteci („Službeni glasnik RS“, br. 115/05, 60/15, 63/15-US, 83/15) propisano da se hipoteka na nepokretnoj stvari u zajedničkoj svojini zasniva samo na celoj nepokretnoj stvari i uz saglasnost svih zajedničara. (član 6. stav 2). Pritom se ugovor o hipoteci zaključivao u pismenoj formi, sa potpisima overenim u sudu ili kod drugog zakonom ovlašćenog organa za overu potpisa na aktima o prometu nepokretnosti, u skladu sa tada važećom odredbom člana 10. stav 1. Zakona o hipoteci. Sadržina ove izričite zakonske odredbe o zahtevnoj formi ugovora o hipoteci upućuje na nesumnjiv zaključak da saglasnost zajedničara za zasnivanje hipoteke ne može biti prećutna, niti da se ona može podrazumevati, pretpostaviti ili dati usmeno, već da ta založna izjava mora biti data izričito u pisanoj formi, na način propisan zakonom za zasnivanje hipoteke.

Zbog toga su nižestepeni sudovi pravilno zaključili da je založnim izjavama izvršnog dužnika hipoteka na zajedničkom stanu supružnika konstituisana protivno zabrani supružniku da samostalno raspolaže svojim udelom u zajedničkoj imovini i da ga opterećuje pravnim poslom među živima iz člana 174. stav 3. u vezi sa stavom 1. Porodičnog zakona i čl. 6. stav 2. i 10. stav 1. Zakona o hipoteci.

Nisu osnovani revizijski navodi tužene banke da je osporenom presudom pogrešno primenjeno materijalno pravo tako što je zanemareno načelo pouzdanja u podatke upisane u katastar nepokretnosti, zbog koga niko ne može snositi štetne posledice, da je tužena banka kao savesna strana postupila upravo uzdajući se u tačnost upisanih podataka i da zbog toga nije bilo mesta zaključku o ništavosti datih založnih izjava i utvrđenju nedopuštenosti izvršenja. Zakon dozvoljava mogućnost da se dokazuje da je u javnoj ispravi neistinito utvrđena činjenica ili da je isprava nepravilno sastavljena (član 238. stav 3. ZPP). Načelom pouzdanja u tačnost podataka upisanih u katastar nepokretnosti ustanovljena je oboriva zakonska pretpostavka, a to znači da je moguće dokazati da upisani podaci nisu tačni, konkretno da lice koje je upisano kao vlasnik nepokretnosti ne mora zaista i biti njen vlasnik, već to iz različitih razloga može da bude i drugo lice. Uostalom i iz odredaba članova 7. i 15. stav 1. tačka 6. važećeg Zakona o postupku upisa u katastar nepokretnosti i katastar infrastrukture („Službeni glasnik RS“, br. 41/18, 95/18, 31/19, 15/20, 92/23) jasno je da postoje brojne situcije u kojima knjižno stanje odstupa od faktičkog i da to iziskuje prilagođavanje faktičkog i knjižnog stanja i posebnu pažnju prilikom obezbeđenja potraživanja, naročito ukoliko ono nastaje u vršenju profesionalne delatnosti.

Osim toga, na načelo pouzdanja može da se osloni savesna strana, koja nije znala, niti je mogla znati da je u katastru upisan kakav netačan ili nepotpun podatak. Tužena banka je pravno lice kome na raspolaganju stoje kod nje zaposleni stručnjaci i značajni ekonomski resursi, pa ona u obligacionom odnosu iz svoje profesionalne delatnosti, u kome predstavlja nadmoćniju stranu, treba da postupa sa najvećim stepenom pažnje primenjujući pravila struke i običaje (pažnja dobrog stručnjaka), kako je propisano odredbama člana 18. Zakona o obligacionim odnosima. To konkretno znači da je tužena, u skladu sa načelom o jedinstvenosti pravnog poretka iz člana 194. stav 1. Ustava Republike Srbije, dužna da poznaje celokupnost svih propisa, naročito svih zakona koji su od značaja za punovažnost obligacionog odnosa u koji stupa, koji su objavljeni u republičkom službenom glasilu saglasno odredbi člana 196. stav 2. Ustava i stoga zadovoljavaju ne samo zahtev dostupnosti, već i zahteve za preciznošću i jasnošću, kao i za pravnom predvidivošću i sigurnošću, kako je navedeno u presudi Evropskog suda za ljudska prava Sunday Times v. United Kingdom od 26.04.1979. godine (broj predstavke 6538/74, stav 49). Navedeni kvalitativni kriterijumi koje mora da zadovolji svaki zakon postoje zato da bi svakome bila dostupna i poznata razumljiva i logična pravila koja moraju poštovati tako što će im saobraziti svoje postupke i pravne radnje.

U konkretnom slučaju tužena je kredit, koji je odobrila u vršenju svoje profesionalne delatnosti, obezbedila založnom izjavom izvršnog dužnika i na osnovu nje upisanom hipotekom. Tuženoj banci, kao pravnom licu koje u vezi sa vršenjem svoje profesionalne delatnosti odobrava i obezbeđuje kredite, moralo je biti poznato s obzirom na okolnosti slučaja (odobreni iznos kredita od 300.000 evra koji se obezbeđuje založnom izjavom, životno doba davaoca založne izjave i sl) da davalac založne izjave može biti u braku, kao i da i kad je stan upisan na ime jednog supružnika to ne mora da znači da je taj supružnik isključivi vlasnik celog stana, čak i ako nema podataka o postojanju zajedničke bračne imovine. U takvom slučaju, osim načela pouzdanja u javnu knjigu, tuženoj je morala biti poznata i druga, za ovaj slučaj relevantna zakonska pretpostavka o postojanju upisa prava svojine na oba supružnika, sadržana u odredbi člana 176. stav 2. Porodičnog zakona, prema kojoj se smatra da je upis izvršen na ime oba supružnika i kada je izvršen na ime samo jednog od njih, osim ako nakon upisa nije zaključen pismeni sporazum supružnika o deobi zajedničke imovine odnosno bračni ugovor, ili je o pravima supružnika na nepokretnosti odlučivao sud. Pravilo da nepoznavanje prava škodi, naročito za pravnog subjekta kao što je banka, i to u opisanim okolnostima, revizijske navode o pouzdanju u tačnost podataka upisanih u katastar čini neosnovanim i bez uticaja na zaključak o pravilnosti osporene odluke.

Na drugačiju odluku ne utiče, kod svih izloženih okolnosti, ukazivanje u reviziji da je izvršni dužnik nesavesna strana, a da je revident savesni hipotekarni poverilac koji se pouzdao u stanje u javnim knjigama. Pozivanje na odredbe člana 15. Zakona o hipoteci i na to da vlasnik hipotekovane nepokretnosti, za slučaj da potraživanje obezbeđeno hipotekom ne bude plaćeno u roku, izričito pristaje da se poverilac namiri bez vođenja parnice, da je svestan posledica namirenja i da bezuslovno pristaje na takvo namirenje, nije od uticaja na pravo trećeg lica, koje za hipoteku nije znalo, da svoje pravo susvojine zaštiti zahtevom za utvrđenje nedozvoljenosti izvršenja na tom pravu.

Imajući izloženo u vidu, Vrhovni sud je odlučio kao u izreci, na osnovu člana 414. stav 1. ZPP.

Odluka o troškovima postupka po reviziji iz stava drugog izreke ove presude doneta je na osnovu člana 165. stav 1. u vezi sa članom 153. stav 1. ZPP, s obzirom da tužena nije uspela u postupku po reviziji.

Predsednik veća - sudija

Branislav Bosiljković s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković