Presudom Višeg suda u Čačku Gžrr1 248/23 od 31.07.2024. godine, stavom prvim izreke, odbijene su žalbe tužioca i tužene i prvostepena presuda je potvrđena u stavu prvom i drugom izreke. Stavom drugim izreke, preinačeno je prvostepeno rešenje o troškovima postupka iz stava trećeg izreke prvostepene presude i obavezana tužena da tužiocu na ime troškova parničnog postupka isplati 79.500,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od izvršnosti presude do isplate na teret budžetskih sredstava RS opredeljenih za rad Osnovnog suda u Čačku, osim rashoda za zaposlene i tekuće održavanje objekata i opreme. Stavom trećim izreke, odlučeno je da svaka stranka snosi svoje troškove žalbenog postupka.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tužilac je blagovremeno izjavio reviziju pobijajući je u odbijajućem delu odluke o kamati zbog pogrešne primene materijalnog prava, sa pozivom na član 404. Zakona o parničnom postupku.

Po oceni Vrhovnog suda, posebna revizija tužioca u ovom sporu je dozvoljena radi ujednačavanja sudske prakse sa odlukama Evropskog suda za ljudska prava, ali i odlukama Ustavnog suda donetim u postupku po ustavnim žalbama poverilaca novčanih potraživanja iz radnog odnosa sa dužnicima protiv koji se vodi izvršni postupak u kojem je utvrđena povreda prava tužioca na suđenje u razumnom roku.

Iz tog razloga, na osnovu člana 404. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, broj 72/11, 55/14, 87/18, 18/20 i 10/23 – drugi zakon), odlučeno je kao u prvom stavu izreke.

Odlučujući o izjavljenoj reviziji na osnovu člana 408. ZPP, Vrhovni sud je našao da je revizija tužioca osnovana.

U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, rešenjem Osnovnog suda u Čačku R4 I 221/19 od 29.08.2019. godine usvojen je prigovor podnosioca, ovde tužioca i utvrđeno da mu je povređeno pravo na suđenje u razumnom roku u predmetu Osnovnog suda u Čačku I 621/12 (I 1287/07) i naloženo je postupajućem sudiji da preduzme sve mere kako bi se izvršni postupak okončao u roku ne dužem od četiri meseca. Tužilac je kao izvršni poverilac dana 28.09.2007. godine podneo predlog za izvršenje protiv izvršnog dužnika AD „Fra“ Čačak radi naplate novčanog potraživanja na osnovu izvršne isprave presude Opštinskog suda u Čačku P1 2019/03 od 04.10.2006. godine. Rešenjem o izvršenju Opštinskog suda u Čačku I 1287/07 (sada I 621/12) od 12.10.2007. godine određeno je predloženo izvršenje radi naplate troškova parničnog postupka kao glavnog duga u iznosu od 68.400,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 04.10.2006. godne do isplate, kao i troškovi izvršnog postupka u iznosu od 5.436,00 dinara. Tužiocu su kao izvršnom poveriocu izmireni troškovi izvršnog postupka od 5.436,00 dinara i iznos od 29.306,00 dinara na ime dela zakonske zatezne kamate na iznos glavnog duga dospele do 26.10.2015. godine, dok je tužilac ostao nenamiren za iznos od 68.067,89 dinara na ime dela obračunate zakonske zatezne kamate na iznos glavnog potraživanja dospele do 26.10.2015. godine (što je među strankama nesporno), kao i za iznos glavnog duga u celosti od 68.400,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 27.10.2015. godine, a izvršni postupak je i dalje u toku.

Polazeći od tako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su primenom člana 31. i 32. Zakona o zaštiti prava na suđenje u razumnom roku, člana 155. i 172. Zakona o obligacionim odnosima i člana 58. Ustava Republike Srbije obavezali tuženu da tužiocu na ime materijalne štete isplati iznos od 68.400,00 dinara obuhvaćen rešenjem o izvršenju Opštinskog suda u Čačku I 128/07 od 12.10.2007. godine, sa zakonskom zateznom kamatom od podnošenja tužbe 11.05.2020. godine do isplate shodno čl. 277. i 324. Zakona o obligacionim odnosima. Tužbeni zahtev za isplatu obračunate zakonske zatezne kamate na iznos glavnog potraživanja prema rešenju o izvršenju Opštinskog suda u Čačku I 128/07 od 12.10.2007. godine do 26.10.2015. godine u iznosu od 68.067,89 dinara, kao i zahtev za isplatu zakonske zatezne kamate na iznos glavnog potraživanja za period od 27.10.2015. godine zaključno sa 10.05.2020. godine je odbijen, kao neosnovan.

Po oceni Vrhovnog suda stanovište nižestepenih sudova u pogledu odluke o traženoj zakonskoj zateznoj kamati na iznos glavnog duga zasnovano je na pogrešnoj primeni materijalnog prava.

Odredbom člana 31. stav 1. Zakona o zaštiti prava na suđenje u razumnom roku propisano je da stranka može da podnese tužbu protiv Republike Srbije za naknadu imovinske štete izazvane povredom prava na suđenje u razumnom roku, u roku od jedne godine od dana kada je stekla pravo na pravično zadovoljenje. Prema stavu trećem te odredbe, odgovornost Republike Srbije za imovinsku štetu izazvanu povredom prava na suđenje u razumnom roku je objektivno.

Naknada materijalne štete, prema pravilima obligacionog prava, odnosi se na uspostavljanje ranijeg stanja koje je bilo pre nego što je šteta nastala, kao i na isplatu u novcu ukoliko uspostavljanje ranijeg stanja ne nadoknađuje štetu potpuno ili ako uspostavljanje ranijeg stanja nije moguće (član 180. Zakona o obligacionim odnosima).

Evropski sud za ljudska prava je u predmetima u odnosu na Srbiju izrazio stav da za neisplaćena potraživanja zaposlenih prema društvenim preduzećima i preduzećima sa pretežnim društvenim kapitalom, kao subjekata pod kontrolom države, dosuđena pravnosnažnom sudskom odlukom koja su u izvršnom postupku ostala nenaplaćena duži vremenski period, odgovara Republika Srbija, iz sopstvenih sredstava. Presudama donetim u takvim predmetima Republika Srbija je obavezana da iz sopstvenih sredstava, u roku od tri meseca od njihove pravnosnažnosti, isplati podnosiocima predstavke iznose koji su im dosuđeni pravnosnažnim presudama domaćih sudova.

Ustavni sud je, uvažavajući praksu međunarodnih institucija za zaštitu ljudskih prava, odlukama kojima je usvajao ustavnu žalbu zbog povrede prava na imovinu iz člana 58. Ustava Republike Srbije usled nesprovođenja rešenja o izvršenju - prinudne naplate novčanog potraživanja iz radnog odnosa od preduzeća sa većinskim društvenim kapitalom, utvrđivao pravo podnosioca ustavne žalbe na naknadu materijalne štete u visini iznosa opredeljenih rešenjem o izvršenju, umanjene za eventualno naplaćene iznose po tom osnovu.

Sledstveno izloženom, po stanovištu revizijskog suda, tužena je i u ovom slučaju dužna da tužiocu isplati iznos dosuđen pravnosnažnom i izvršnom presudom i određen rešenjem o izvršenju I 128/07 od 12.10.2007. godine (sada I 621/12), što znači i zakonsku zateznu kamatu na iznos glavnog duga od datuma njegove dospelosti, do dana isplate. Na taj način tužiocu će biti nadoknađena materijalna šteta u skladu sa pravilom sadržanim u članu 185. Zakona o obligacionim odnosima i njegovo imovno stanje biti dovedeno u položaj u kojem bi se nalazilo da je izvršni postupak okončan isplatom dosuđenog novčanog potraživanja u razumnom roku. Zbog navedenog je pogrešno stanovište nižestepenih sudova da tužiocu ne pripada zakonska zatezna kamata od dospelosti glavnog potraživanja do dana podnošenja tužbe u ovoj parnici, odnosno u konkretnom slučaju iznos obračunate zakonske zatezne kamate na iznos glavnog potraživanja od dospelosti do 26.10.2015. godine u iznosu od 68.067,89 dinara, kao i zakonska zatezna kamata na iznos glavnog potraživanja od 27.10.2015. godine do 10.05.2020.godine kao dana podnošenja tužbe.

Imajući u vidu navedeno, Vrhovni sud je primenom člana 416. stav 1. ZPP, odlučio kao u stavu drugom izreke.

Tužilac je uspeo u postupku po reviziji pa mu na osnovu članova 153. stav 1, 154, 163. stav 2. i člana 165. stav 2. ZPP pripadaju troškovi celog postupka prema ostvarenom uspehu u sporu. Visina je odmerena na ime traženih troškova za sastav tužbe i jednog obrazloženog podneska po 9.000,00 dinara, za zastupanje od strane advokata na pet održanih ročišta po 10.500,00 dinara, na tri neodržana ročišta po 6.000,00 dinara prema Advokatskoj tarifi („Službeni glasnik RS“ broj 37/21 godine), za sastav žalbe i revizije po 18.000,00 dinara prema Advokatskoj tarifi („Službeni glasnik RS“ broj 43/03 od 26.05.2023. godine). Tužiocu pripada zakonska zatezna kamata na iznos troškova prvostepenog postupka od 88.500,00 dinara shodno članu 277. ZOO. Tužiocu su priznati i traženi troškovi na ime sudske takse za tužbu i prvostepenu odluku, žalbu i drugostepenu odluku po 12.529,00 dinara prema važećoj Taksenoj tarifi.

Predsednik veća – sudija

Dragana Marinković,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković