Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Vesne Subić, predsednika veća, Radoslave Mađarov i Jasmine Simović, članova veća, u parnici tužioca- protivtuženog AA iz ..., koga zastupa punomoćnik Miroljub Trajković, advokat iz ..., protiv tuženih-protivtužilaca BB i VV, oboje iz ..., koje zastupa punomoćnik VV, advokat iz ..., radi utvrđenja i otklanjanja izvora opasnosti, odlučujući o reviziji tuženih-protivtužilaca izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Nišu Gž 345/2024 od 18.07.2024. godine, na sednici održanoj 26.12.2025. godine, doneo je

R E Š E NJ E

UKIDA SE presuda Apelacionog suda u Nišu Gž 345/2024 od 18.07.2024. godine u stavu drugom i stavu trećem izreke i predmet VRAĆA drugostepenom sudu, na ponovni postupak.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Osnovnog suda u Negotinu P 1178/13 od 27.09.2023. godine, stavom prvim izreke, odbijen je tužbeni zahtev tužioca-protivtuženog AA iz ..., kojim je tražio da sud tuženima-protivtužiocima BB i VV zabrani da izvode bilo kakve građevinske radove na prvom spratu objekta – poslovnom prostoru koji se sastoji od 8 prostorija i čija površina iznosi 203 m2 i koji objekat se nalazi na kp.br. ... KO ... na ... broj ..., a predstavlja bivšu Direkciju „Poljotehne“ a kod RGZ SKN se vodi na ime tuženog BB. Stavom drugim izreke utvrđeno je da tuženi-protivtužioci BB i VV imaju pravo da radi završetka sanacije i adaptacije prvog dela sprata poslovnog objekta izgrađenog na kp.br. ... KO ..., ... br. ..., koji sprat se nalazi iznad lokala – kafića tužioca-protivtuženog izvedu građevinske radove bliže opisane u izreci presude, te je tužilac-protivtuženi obavezan da trpi izvođenje svih navedenih građevinskih radova na sanaciji i adaptaciji objekta tuženih-protivtužilaca na kp.br. ... KO ... . Stavom trećim izreke obavezan je tužilac-protivtuženi da tuženima protivtužiocima, na ime parničnih troškova, isplati iznos od 861.875,00 dinara.

Presudom Apelacionog suda u Nišu Gž 345/2024 od 18.07.2024. godine, stavom prvim izreke, odbijena je kao neosnovana žalba tužioca-protivtuženog i potvrđena presuda Osnovnog suda u Negotinu P 1178/13 od 27.09.2023. godine u stavu prvom izreke. Stavom drugim izreke ukinuta je ista presuda u stavu drugom izreke i protivtužba tuženih-protivtužilaca podneta protiv tužioca-protivtuženog radi utvrđenja prava na sanaciju i adaptaciju prvog dela sprata objekta u ..., na ... br. ..., na kp.br. ... KO ... je odbačena. Stavom trećim izreke preinačeno je rešenje o troškovima sadržano u stavu trećem izreke tako da svaka stranka snosi svoje troškove postupka.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tuženi-protivtužioci su blagovremeno izjavili reviziju, pobijajući presudu u stavu drugom i trećem izreke zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka učinjene pred drugostepenim sudom i zbog pogrešne primene materijalnog prava.

Ispitujući dozvoljenost revizije tuženih-protivtužilaca u smislu člana 410. stav 2. u vezi člana 403. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“ br. 72/11....10/23), Vrhovni sud je ocenio da je revizija dozvoljena, jer je drugostepeni sud stavom drugim izreke ukinuo presudu prvostepenog suda i odbacio protivtužbu, kada je odlučivao o žalbi tužioca protivtuženog protiv presude kojom je protivtužbeni zahtev tuženih-protivtužilaca usvojen (zaključak usvojen na sednici Građanskog odeljenja Vrhovnog kasacionog suda održanoj 02.06.2020. godine).

Vrhovni sud je ispitao pobijano rešenje sadržano u stavu drugom izreke navedene presude, na osnovu člana 408. u vezi člana 420. stav 6. ZPP, pa je utvrdio da je revizija tuženih-protivtužilaca osnovana.

U postupku pred drugostepenim sudom nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Iz utvrđenog činjeničnog stanja proizlazi da su tužilac-protivtuženi i tuženi-protivtužioci vlasnici na delovima poslovnog objekta koji se nalazi na ... broj ..., na kp.br. ... KO ..., i to tužilac-protivtuženi na delu prizemlja u površini od 61,50 m2, a tuženi-protivtužioci na podrumu površine 67,65m2 i prvom spratu u površni od 296,28 m2. Navedeni objekat je sagrađen 1907. godine i tokom 1980. godine je proglašen za spomenik kulture od velikog značaja, isti predstavlja deo kompleksa Mokranjčeve kuće i deo je zaštićene prostorne, kulturne i istorijske celine urbanog jezgra ... . Tužilac je, nakon kupovine dela prizemlja 2007. godine, bez dozvole za gradnju i saglasnosti Zavoda za zaštitu spomenika kulture u Nišu izveo opsežne građevinske radove na rekonstrukciji, radi pretvaranja u kafić, koji su bliže navedeni u obrazloženju presude. Rešenjem Zavoda za zaštitu spomenika kulture u Nišu od 15.10.2007. godine, tužiocu-protivtuženom je zabranjeno izvođenje radova na rekonstrukciji i nadgradnji navedenog objekta.

Po zahtevu tuženog-protivtužioca BB Zavod za zaštitu spomenika kulture u Nišu je 17.09.2007. godine doneo rešenje broj 920/2 o utvrđivanju uslova za preduzimanje mera tehničke zaštite, kojim su određeni uslovi za sanaciju i adaptaciju navedenog objekta. Tuženi-protivtužilac je prijavio izvođenje radova na sanaciji i adaptaciji južnog krila poslovnog objekta (bivši hotel „...“) na kp.br. ... KO ..., spratnosti Po+P+1, a uz zahtev je priložio, između ostalih dokumenata, i glavni projekat koji je uradila Radnja za projektovanje i izvođenje građevinskih radova „...“ ... iz ..., broj 7/II-08 od februara 2008. godine, sa izveštajem o izvršenoj tehničkoj kontroli tehničke dokumentacije od marta 2008. godine, urađenim od strane Projektnog biroa „...“ ... . Tužilac-protivtuženi je u svom delu objekta, koji se sastoji od podruma i prizemlja, nestručno izveo radove na rekonstrukciji bez investiciono tehničke dokumentacije za koje nije pribavio bilo kakvo odobrenje, čime je prouzrokovao oštećenja na objektu bliže navedena u nalazu veštaka koji se nalazi u spisima, a ti radovi utiču na statičku stabilnost objekta. Oštećenja koja postoje na spratu iznad tužiočevog lokala su nastala usled uklanjanja zida u prizemlju koji se nalazio ispod oštećenog zida prvog sprata. Navedenim radovima su faktički ugroženi kako sprat tuženog, tako i prizemlje tužioca, jer može doći do probijanja drvene međuspratne konstrukcije. U nalazu veštaka su pobrojani radovi koje je potrebno izvesti, uz saglasnost Zavoda za zaštitu spomenika kulture Niš i rešenja o odobrenja za gradnju nadležnog organa, koji su bliže navedeni u obrazloženju pobijane presude, odnosno protivtužbenom zahtevu.

Prvostepeni sud je zaključio, na osnovu utvrđenog činjeninog stanja, da tuženi-protivtužioci imaju pravni interes za podnošenje protivtužbe kako bi im se omogućilo da izvedu navedene radove radi sprečavanja nastanka dalje štete na njihovom spratnom delu objekta, a kojim radovima se tužilac-protivtuženi protivi.

Drugostepeni sud je smatrao da je pogrešna ocena prvostepenog suda o dozvoljenosti protivtužbe, s obzirom da tuženi-protivtužioci traže da se utvrdi da imaju pravo da izvedu radove radi završetka sanacije i adaptacije prvog dela sprata poslovnog objekta bliže opisanog u obrazloženju presude. Tuženi- protivtužioci su prijavili radove na sanaciji i adaptaciji svog dela objekta i izdavanjem potvrde od 04.06.2008. godine od strane nadležnog organa u upravnom postupku stekli pravo da izvedu sve radove koji su obuhvaćeni glavnim projektom, pa u parničnom postupku mogu tražiti samo zaštitu već stečenih prava, ali ne i da zahtevaju postojanje prava na izvođenje potrebnih radova. S obzirom da tuženi- protivtužioci nisu pružili dokaz u vidu glavnog projekta iz koga bi se utvrdilo da su radovi za koje je izdata dozvola opisani u tužbenom zahtevu, drugostepeni sud je zaključio da se u konkretnom slučaju ne radi o tužbi za zaštitu stečenog prava, već za utvrđenje prava, za koju sud nije nadležan, zbog čega je ukinuo prvostepenu presudu u stavu drugom izreke i odbacio protivtužbu tuženih-protivtužilaca.

Vrhovni sud smatra da je drugostepeni sud pogrešno primenio odredbu člana 194. stav 2. ZPP. Naime, razlozi drugostepenog suda da je u ovoj parnici tužba nedozvoljena, jer tuženi-protivtužioci traže utvrđenje postojanja prava na izvođenje potrebnih radova, pri činjenici da ne postoji glavni projekat, su suprotni odredbi člana 194. stav 2. ZPP.

Odredbom člana 194. stav 2. ZPP propisano je da se tužba za utvrđenje može podneti ako tužilac ima pravni interes da sud utvrdi postojanje, odnosno nepostojanje nekog spornog prava ili pravnog odnosa, pre dospelosti zahteva za činidbu iz istog odnosa ili istinitost odnosno neistinitost neke isprave ili ako tužilac ima neki drugi pravni interes.

Iz navedene odredbe proizlazi da se pravni interes kod tužbe za utvrđenje ocenjuje sa stanovišta primene odredaba materijalnog i procesnog prava. Navedenom odredbom su propisani uslovi za podnošenje tužbe za utvrđenje. Tužilac može podneti tužbu za utvrđenje ako ima pravni interes za pružanje ovog vida pravne zaštite. Pravni interes je procesna pretpostavka o kojoj sud vodi računa po službenoj dužnosti i po prigovoru stranaka sve do zaključenja glavne rasprave i ona mora da postoji u trenutku donošenja prvostepene odluke o osnovanosti tužbenog zahteva. Zbog nepostojanja pravnog interesa tužba za utvrđenje se odbacuje, ali nakon donošenja prvostepene presude o tužbenom zahtevu drugostepeni sud ne može ukinuti prvostepenu presudu i odbaciti tužbu zbog nepostojanja pravnog interesa. Osim navedenog, protivtužba kojom se traži utvrđenje da tuženi-protivtužioci imaju pravo da radi završetka sanacije poslovnog objekta izvedu građevinske radove, radi zaštite objekta je dopuštena, jer se suštinski svodi na zaštitu stečenih prava koja proizlaze iz rešenja Zavoda za zaštitu spomenika kulture u Nišu broj 920/2 od 11.09.2007. godine i prijave tuženog-protivtužioca izvođenja radova na sanaciji i adaptaciji južnog krila poslovnog objekta (bivši hotel „...“) na kp.br. ... KO ... . Iz utvrđenog činjeničnog stanja proizlazi da je postojao glavni projekat, na osnovu koga je izdata dozvola za radove na adaptaciji i sanaciji objekta koji su opisani u protivtužbenom zahtevu, a koji su delimično i izvršeni, pa se u konkretnom slučaju radi o zaštiti stečenih prava, kako se to osnovano u reviziji ukazuje.

Imajući u vidu navedeno, zbog pogrešnog pravnog stanovišta drugostepenog suda da je protivtužba u ovoj parnici nedozvoljena, drugostepeni sud se nije upustio u suštinsku ocenu žalbe tužioca-protivtuženog, zbog čega je pobijano rešenje moralo biti ukinuto.

U ponovnom postupku drugostepeni sud će postupiti po navedenim primedbama, pa će pravilnom primenom materijalnog prava meritornom odlukom odlučiti o žalbi tužioca-protivtuženog, donoseći pravilnu i zakonitu odluku.

Odluka o troškovima parničnog postupka zavisi od konačnog ishoda parnice, zbog čega je pobijana presuda ukinuta u stavu trećem izreke.

Iz navedenih razloga odlučeno je na osnovu odredbe člana 415. stav 1. u vezi sa članom 420. stav 6. ZPP.

Pedsednik veća-sudija

Vesna Subić,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković