Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu po odredbama člana 408. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“ br. 72/2011 ... 10/2023 – dr zakon) i zaključio da je revizija osnovana.

Prema činjeničnom stanju utvrđenom od strane prvostepenog suda, na osnovu koga je doneta pravnosnažna presuda u drugom stepenu, tužilac je upisan kao nosilac prava svojine na parcelama broj .../... KO ..., površine 173 m2, i broj .../... KO ..., površine 167 m2, obe upisane kao zemljište u građevinskom području, njiva druge klase. Planom generalne regulacije naseljenog mesta Veternik („Službeni list Grada Novog Sada“ broj 27/15 ... 32/22), predmetne parcele su u celosti namenjene za javnu saobraćajnu površinu regulaciju Ulica Emila Čakre i Popovića Komoraša, odnosno u prirodi su u celosti ušle u sastav ovih ulica. Lokaliteti su delimično opremljeni komunalnom infrastrukturom – saobraćajnom površinom izgrađenom od tucaničkog zastora, a ove parcele koristi neograničen broj lica za javni saobraćaj. Parcele su nastale od osnovne parcele broj ... površine 21 a 64 m2, koje je tužilac stekao teretnim pravnim poslom dana 23.11.1995. godine. Tržišna vrednost predmetnih parcela iznosi 19.392,58 dinara po m2.

Drugostepeni sud zaključuje da je, u situaciji kada su nadležni organi tuženog propustili da sprovedu zakonom predviđen postupak pre faktičkog formiranja ulice, prvostepeni sud pravilno obavezao tuženog da tužiocu isplati tržišnu vrednost parcela koje su mu oduzete, radi konačnog razjašnjenja sporne imovinsko-pravne situacije. Planskim dokumentima naseljenog mesta Veternik su predmetne parcele predviđene u celosti za javnu namenu – Ulice Emila Čakre i Popovića Komoraša, te su kao takve u prirodi u celosti ušle u sastav ovih ulica, što je sud zaključio na osnovu utvrđenja da su parcele delimično opremljene komunalnom infrastrukturom i da je saobraćajna površina izrađena od tucaničkog zastora. Usvajanjem tužbenog zahteva pravno stanje biće usaglašeno sa faktičkim, imajući u vidu da se konkretno zemljište više ne može smatrati privatnim, već ulicom koja je po Zakonu o javnoj svojini dobro u opštoj upotrebi u svojini jedinice lokalne samouprave na čijoj teritoriji se nalazi. Kada su nepokretnosti sledom Planskog dokumenta i preduzetih faktičkih radnji postale javno dobro, te ih koristi neograničeni broj lica, bez mogućnosti vraćanja u pređašnje stanje, pravni osnov za dosudu tržišne vrednosti nepokretnosti sadržan je u članu 1. Protokola broj 1. uz Konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda, odnosno u članu 58. Ustava Republike Srbije, koji garantuje pravo na neometano uživanje svojine. Prema površini predmetnih parcela naknada je odmerena u ukupnom iznosu od 6.593.477,20 dinara, po tržišnoj vrednosti 1 m2, građevinskog zemljišta.

Vrhovni sud ocenjuje da se za sada ne može prihvatiti za pravilnu izneta primena materijalnog prava, izražena u revizijom pobijanoj presudi.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, obe parcele su delimično opremljene komunalnom infrastrukturom. Takvo utvrđenje upućuje na zaključak da su parcele samo delom privedene planiranoj nameni za saobraćajnu površinu. Pri tom, u razlozima prvostepene presude za utvrđenu činjenicu se navodi da regulacione linije koje su planskom dokumentacijom definisane na predmetnim parcelama, predstavljaju i faktičke regulacione linije koje razdvajaju namene površina na predmetnim parcelama, što upućuje na zaključak da su različite namene površine na predmetnim parcelama predviđene planskim dokumentima. U kom delu su parcele infrastrukturno opremljene tako da predstavljaju saobraćajnu površinu koju u naravi koriste neograničeni broj lica za saobraćaj, nije utvrđeno. U spisima predmeta nalaze se fotografije, uz nalaz i mišljenje veštaka koga je priložio tužilac, i uz nalaz i mišljenje veštaka Srđana Mrđana, na kojima se vidi tucanički zastor u polju, koji ne vodi nikud, odnosno završava se u oranici. Nije utvrđena površina tucaničkog zastora u odnosu na celinu parcela, odnosno njihovu ukupnu površinu.

Prema sadržini Plana generalne regulacije naselja Veternik, u poglavlju 9, plan infrastrukture, 9.1. saobraćaj, drumski saobraćaj, navedeno je da su u naselju Veternik zastupljeni drumski, železnički i vodni saobraćaj, drumski saobraćaj je u ataru i u građevinskom području, u kome se navodi da su u svim ulicama planirane pešačke staze, da su regulacije ulica planirane u skladu sa prostornim mogućnostima i uz uvažavanje potreba za efikasnim odvijanjem saobraćaja motornih vozila i pešaka, da je unutar profila ulice planiran prostor za izgradnju neophodne infrastrukture kolovoza pešačke staze i otvorenih kanala za odvođenje atmosverske vode. Prema sadržini utvrđenog činjeničnog stanja, ne može se zaključiti da su predmetne parcele privedene ovako definisanim saobraćajnicama i ulicama kako je to određeno u Planu generalne regulacije. Nadalje, uslovi za izgradnju saobraćajnih površina upućuju na odredbe Zakona o javnim putevima („Službeni glasnik RS“ br 101/05 ... 104/13) i Zakona o planiranju i izgradnji. Prema definicijama iz Zakona o putevima, („Službeni glasnik RS“ br 41/2018 ... 92/2023 – dr. zakon), put je građevinski objekat namenjen za saobraćaj, odnosno utvrđena površina koju kao saobraćajnu površinu mogu da koriste svi ili određeni učesnici u saobraćaju pod uslovima određenim ovim zakonom i drugim propisima; javni put je put koji ispunjava propisane kriterijume za kategorizaciju od strane nadležnog organa i koje je nadležni organ proglasio za takav; državni put je javni put koji saobraćajno povezuje teritoriju države sa mrežom evropskih puteva, teritoriju države sa teritorijom susednih država, celokupnu teritoriju države, privredno značajna naselja, područja dva ili više okruga ili područja okruga, kao i njegov deo koji prolazi kroz naselje; opštinski put je javni put koji saobraćajno povezuje teritoriju opštine, odnosno grada sa mrežom državnih puteva, dok je ulica javni put u naselju koji saobraćajno povezuje delove naselja. Iz činjeničnog stanja kako je utvrđeno od strane prvostepenog suda za osnov pobijane presude, ne može se zaključiti da prema faktičkom stanju predmetne parcele jesu ulica, dakle javni put u naselju koji saobraćjno povezuje delove naselja u smislu člana 2. stav 1. tačka 7. Zakona o putevima, da predstavljaju opštinski put, državni put ili javni put, niti put u smislu građevinskog objekta namenjenog za saobraćaj, odnosno utvrđenu površinu koju kao saobraćajnu mogu koristiti svi učesnici u saobraćaju, u tačno određenoj definisanoj površini, niti je faktičko stanje parcela u tom smislu dovedeno u vezu sa odredbama navedenog planskog dokumenta. Naprotiv, nije utvrđeno na osnovu čega predmetne parcele čine ulicu u smislu definicije Zakona o putevima, kao javni put u naselju koji saobraćajno povezije delove naselja i koje to delove naselja konkretan tucanički zastor na delovima predmetnih parcela povezuje.

Kod takvog stanja stvari, s obzirom na neraspravljene površine predmetnih parcela koju zauzima tucanički zastor, i u koje svrhe, odnosno da li povezuje delove naselja, i da li u tom smislu mogu predstavljati ulicu, koje namene razdvaja regulaciona linija na predmetnim parcelama, te u kojoj meri su parcele privedene planiranoj nameni, ne može se izvesti zaključak o postojanju takozvane faktičke eksproprijacije, koja nastaje kada zemljište u svojini bude privedeno planiranoj nameni koja podrazumeva prelazak zemljišta u javnu svojinu. Tek u situaciji kada vlasnik zemljišta bude u potpunosti deposediran usled faktičkog privođenja zemljišta u pravu svojine javnoj nameni, i kada zemljište bude prevedeno na taj način faktički u javnu svojinu, vlasnik ima pravo na naknadu za tako eksproprisano zemljište u celoj površini, prema tržišnoj vrednosti. Do tada, ne može se govoriti o takvom uskraćivanju ili ograničenju prava svojine na nepokretnosti koje bi vodilo pravičnoj naknadi u visini tržišne vrednosti cele nepokretnosti, što je u konkretnom slučaju dosuđeno tužiocu. Zbog toga, za sada se ne može prihvatiti ni utvrđenje da predmetne parcele u celosti predstavljaju javnu svojinu tuženog.

Sa iznetih razloga su drugostepena i prvostepena presuda su ukinute i predmet je vraćen prvostepenom sudu na ponovno suđenje, kako bi raspravio sva pitanja od značaja za postojanje takozvane faktičke eksproprijacije predmetnih parcela, faktičkim privođenjem planiranoj nameni, na osnovu čega će se moći doneti pravilna i zakonita odluka o režimu svojine na predmetnim parcelama i o pravu tužioca na naknadu za faktički eksproprisane nepokretnosti.

Predsednik veća-sudija

Tatjana Miljuš, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković