U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, stranke su bile u braku u kom su dobili troje dece, VV, GG i DD, rođene ...2013. godine. Presudom osnovnog suda u Nišu P2 1588/15 od 04.10.2018. godine brak stranaka je razveden, maloletna deca poverena su tužilji kao majci na samostalno vršenje roditeljskog prava, uređen je način viđanja tuženog sa maloletnom decom i određen doprinos tuženog u izdržavanju dece. Tužilja tvrdi da se tuženi ne stara na adekvatan način o deci, da istu zanemaruje i ponekad čak i fizički zlostavlja zbog čega smatra da su ispunjeni uslovi za delimično lišenje roditeljskog prava tuženog. Pred Osnovnim sudom u Nišu vođen je postupak između istih stranaka povodom istog tužbenog zahteva pod brojem P2 559/19 i presudom od 25.10.2019. godine odbijen je tužbeni zahtev kojim je traženo da se tuženi delimično liši roditeljskog prava u pogledu prava na održavanje ličnih odnosa sa decom. Međutim, tužilja smatra da su se nakon donošenja navedene presude okolnosti izmenile na štetu maloletne dece u smislu pogoršanja njihovog zdravstvenog stanja usled neadekvatnog vršenja roditeljskog prava od strane tuženog te da se ne radi o presuđenoj stvari. Iz nalaza i mišljenja Centra za socijalni rad nižestepeni sudovi su utvrdili da u konkretnom slučaju nema elemenata da se tuženi delimično liši roditeljskog prava. Iz nalaza i mišljenja veštaka neuropsihijatra proizlazi da oba roditelja imaju sposobnost da prepoznaju većinu (razvojne, vaspitne i dr.) potreba, s tim što majka suštinski ne prepoznaje neophodnost i potrebu dece za ocem, a otac potrebu za kvalitetnije provedenim vremenom s njima. Potrebno je kod oba roditelja smanjiti negativno karakterisanje drugog roditelja. Postoji mogućnost za korigovanje ponašanja oba roditelja i ne treba ih lišiti roditeljskog prava nad decom. Kod oca dece ne postoje stanja i razlozi da u bilo kom obimu bude lišen roditeljskog prava.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je odlučio odbijanjem tužbenog zahteva, uz zaključak da u konkretnom slučaju nisu ispunjeni uslovi za delimično lišenje roditeljskog prava tuženog u pogledu prava na održavanje ličnih odnosa sa mal. decom. U toku postupka pred prvostepenim sudom, tužilja je postavila zahtev za izmenu presude Osnovnog suda u Nišu P2 -1588/2015 od 04.10.2018. godine u delu održavanja ličnih odnosa tuženog i mal. dece. Prvostepeni sud je smatrao da je reč o objektivnom preinačenju tužbe, kome se tuženi protivi, pa isto nije dozvolio. Drugostepeni sud je prihvatio kao pravilno takvo stanovište prvostepenog suda i potvrdio prvostepenu presudu.

Po oceni Vrhovnog suda, nižestepene presude su donete pogrešnom primenom materijalnog prava.

Porodični zakon članom 82. propisuje da roditelj koji nesavesno vrši prava ili dužnosti iz sadržine roditeljskog prava može biti delimično lišen roditeljskog prava (stav 1.), kao i da roditelj koji ne vrši roditeljsko pravo može biti, pored ostalog, lišen prava na održavanje ličnih odnosa sa detetom (stav 4.). Istovremeno, članom 61. stavom 1., 2. i 3. isti zakon propisuje da dete ima pravo da održava lične odnose sa roditeljem sa kojim ne živi, da pravo deteta da održava lične odnose sa roditeljem sa kojim ne živi može biti ograničeno samo sudskom odlukom kada je to u najboljem interesu deteta i da sud može doneti odluku o ograničavanju prava deteta da održava lične odnose sa roditeljem sa kojim ne živi ako postoje razlozi da se taj roditelj potpuno ili delimično liši roditeljskog prava. Prema članu 67. istog zakona roditeljsko pravo je izvedeno iz dužnosti roditelja i postoji samo u meri koja je potrebna za zaštitu ličnosti, prava i interesa deteta. Član 266. stav 1. Porodični zakon propisuje da u sporu za zaštititu prava deteta i o sporu za vršenje odnosno lišenje roditeljskog prava, sud je uvek dužan da se rukovodi najboljim interesom deteta.

Imajući u vidu citirane zakonke odredbe sledi da je zahtev za uređenje ličnih odnosa roditelja i maloletne dece sadržan u zahtevu za delimično lišenje roditeljskog prava u delu održavanja ličnih odnosa roditelja sa mal. decom, pa isticanje takvog zahteva kao u konkretnom slučaju, suprotno stanovištu nižestepenih sudova, ne predstavlja objektivno preinačenje tužbe. Zbog toga, u situaciji kada je neosnovan zahtev za delimično lišenje roditeljskog prava u delu održavanja ličnih odnosa roditelja sa mal. decom, jer utvrđene činjenice ne ukazuju na takav stepen ugroženosti interesa mal. dece koji bi opravdavao primenu ove najteže mere iz člana 82 Porodičnog zakona, sud je u obavezi da u smislu člana 61. Porodičnog zakona u vezi 67. i člana 266. stav 1. i 205. istog zakona istovremeno oceni da li je opravdano izricanje blaže mere ograničenja tog prava roditelja, posebnim uređenjem ili izmenom već postojećeg načina održavanja ličnih odnosa sa mal. decom.

Međutim, nižestepeni sudovi su postupili suprotno iznetom kada su odlučivanje zadržali isključivo na neosnovanosti zahteva za delimično lišenje tuženog roditeljskog prava u pogledu održavanja ličnih odnosa sa mal. decom, pa su nižestepene odluke morale biti ukinute i predmet vraćen prvostepenom sudu na ponovno suđenje radi ocene da li okolnosti ovog slučaja zahtevaju drugačije uređenje načina održavanja ličnih odnosa tuženog i mal. dece, a imajući u vidu najbolji interes mal. dece kao osnovni kriterijum odlučivanja i zavisno od toga da li postoji potreba za izricanjem blaže mere ograničenja prava tuženog kao roditelja saglasno članu 61.stav 1., 2. i 3., 67., 266. stav 1. i 205. Porodičnog zakona.

Iz navedenih razloga, primenom člana 416. stav 2. ZPP odlučeno je kao u izreci.

Predsednik veća – sudija

Dobrila Strajina, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković