Protiv rešenja drugostepenog suda, predlagač je izjavio blagovremenu reviziju, zbog pogrešne primene materijalnog prava, pozivajući se na odredbu člana 404. Zakona o parničnom postupku.

Odredbom člana 404. stav 1. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, br. 72/11 ... 10/23), propisano je da je revizija izuzetno dozvoljena zbog pogrešne primene materijalnog prava i protiv drugostepene presude koja ne bi mogla da se pobija revizijom, ako je po oceni Vrhovnog suda potrebno da se razmotre pravna pitanja od opšteg interesa ili pravna pitanja u interesu ravnopravnosti građana, radi ujednačavanja sudske prakse, kao i ako je potrebno novo tumačenje prava (posebna revizija). Na osnovu odredbe člana 420. stav 6. istog zakona, u postupku povodom revizije protiv rešenja shodno se primenjuju odredbe ovog zakona o reviziji protiv presude.

Po oceni Vrhovnog suda, u konkretnom slučaju je potrebno ujednačavanje sudske prakse zbog različitog postupanja sudova u postupcima određivanja naknade za eksproprisano zemljište u situaciji kada je planskim aktom, koji je stupio na snagu pre donošenja rešenja o eksproprijaciji, izvršena promena namene poljoprivrednog u građevinsko zemljište.

Na osnovu odredbe člana 404. stav 2. Zakona o parničnom postupku u vezi odredbe člana 30. stav 2. Zakona o vanparničnom postupku („Službeni glasnik SRS“ br 25/82 i 48/88 i „Službeni glasnik RS“ br 46/95 ... 14/2022), Vrhovni sud je odlučio kao u stavu prvom izreke.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu odluku primenom odredbe člana 408. u vezi člana 420. stav 1. i 6. Zakona o parničnom postupku i odredbe člana 30. stav 2. Zakona o vanparničnom postupku, pa je utvrdio da je revizija predlagača osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, pravnosnažnim rešenjem Opštine Ruma, Opštinske uprave odeljenja za urbanizam i građenje broj 465-4/2023 od 06.02.2023. godine, predlagaču je eksproprisana kp br ..., njiva prve klase, poljoprivredno zemljište površine 24 a, 21 m2 i parcela broj ..., njiva prve klase poljoprivredno zemljište površine 3 a, 45 m2, upisane u list nepokretnosti broj .. K.O. Ruma, u korist protivnika predlagača, uz naknadu, radi izgradnje državnog puta 1 B reda broj 21 Novi Sad – Ruma „početak obilaznice Ruma do petlje Ruma“, a prema Prostornom planu područja posebne namene infrastukturnog koridora državnog puta prvog reda broj 21 Novi Sad – Ruma – Šabac i državnog puta prvog reda broj 19 Šabac – Loznica („Službeni glasnik RS“ br. 40/11, 31/19 i 39/19, Zaključku Vlade Republike Srbije 05 broj 344-2089/2020 od 12.03.2020. godine i rešenje Vlade Republike Srbije 05 broj 465-6327/2022 od 11.08.2022. godine, kojim je utvrđen javni interes za eksproprijaciju odnosno administrativni prenos i nepotpunu eksproprijaciju u korist Republike Srbije, javna svojina, preko korisnika eksproprijacije D.O.O. „Koridori Srbije“. Stranke nisu postigle sporazum o visini naknade za oduzete parcele u upravnom postupku. Na osnovu izveštaja Poreske uprave tržišna vrednost poljoprivrednog zemljišta u Rumi je 145,00 dinara po 1 m2, a na osnovu nalaza i mišljenja sudskog veštaka Svetlane Popović vrednost 1 m2 oduzetog zemljišta, kao poljoprivrednog zemljišta je 845,00 dinara, što, za ukupno oduzetu površinu od 2.766 m2, izosi 2.337.270,00 dinara.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su naknadu za eksproprisano zemljište predlagaču odmerili na osnovu nalaza i mišljenja sudskog veštaka Svetlane Popović, u smislu odredbe člana 41. stav 2. Zakona o eksproprijaciji i 136. stav 2. Zakona o vanparničnom postupku, nalazeći da je predlagaču oduzeto poljoprivredno zemljište i da sud nema ovlašćenja da ispituje vrstu i namenu zemljišta i eventualno utvrđuje suprotne činjenice od utvrđenih rešenjem o eksproprijaciji koje je steklo formalnu i materijalnu pravnosnažnost. Po oceni nižestepenih sudova, bitna činjenica za određivanje naknade je karakter zemljišta u vreme esproprijacije a ne za koje namene je zamljište eksproprisano.

Po oceni Vrhovnog suda, osnovano se revizijom predlagača ukazuje da su nižestepeni sudovi pogrešno primenili materijalno pravo. Zbog pogrešne primene materijalnog prava, činjenično stanje je nepotpuno utgvrđeno.

Odredbom člana 41. stav 2. Zakona o eksproprijaciji („Službeni glasnik RS“ br. 53/95 ... 106/2016), propisano je da se visina naknade u novcu za eksproprisane nepokretnosti određuje po tržišnoj ceni, prema okolnostima u momentu zaključenja sporazuma o visini naknade, a ako sporazum nije postignut, prema okolnostima u momentu donošenja prvostepene odluke o naknadi. Na osnovu odredbe člana 42. istog zakona, naknada za eksproprisano poljoprivredno zemljište i građevinsko zemljište određuje se u novcu prema tržišnoj ceni takvog zemljišta, ako zakonom nije drukčije propisano (stav 1.). Procenu tržišne cene iz stava 1. ovog člana vrši organ nadležan za utvrđivanje poreza na prenos apsolutnih prava na nepoktetnostima (stav 2.).

Na osnovu odredbe člana 88. stav 1. Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS“ br. 72/2009 ... 52/2021), kada se planskim dokumentom promeni namena poljoprivrednog i šumskog u građevinsko zemljište, organ nadležan za donošenje planskog dokumenta je dužan da u roku od 15 dana od dana stupanja na snagu tog dokumenta, organu nadležnom za poslove državnog premera i katastra dostavi planski dokument koji sadrži popis katastarskih parcela kojima je promenjena namena ili opis granica planskog dokumenta, sa popisom katastarskih parcela sa odgovarajućim grafičkim prikazom. Od dana stupanja na snagu planskog dokumenta kojim je izvršena promena namene poljoprivrednog i šumskog zemljišta u građevinsko zemljište, vlasnik takvog zemljišta ostvaruje sva prava vlasnika na građevinskom zemljištu, u skladu sa ovim zakonom (stav 9.). Na osnovu člana 11. Zakona o planiranju i izgradnji, planski dokumenti su prostorni i urbanistički planovi a prostorni planovi su, pored ostalog i prostorni plan područja posebne namene.

U konkretnom slučaju, iz sadržaja obrazloženja rešenja Opštine Ruma – Opštinske uprave, Odeljenja za urbanizam i građenje broj 465-4/2023 od 06.02.2023. godine, sledi da je rešenjem Vlade Republike Srbije 05 broj 465-6327/2022 od 11.08.2022. godine, utvrđen javni interes za eksproprijaciju odnosno administrativni prenos i nepotpunu eksproprijaciju nepokretnosti radi izgradnje infrastrukturnog koridora državnog puta prvog reda broj 21 Novi Sad – Ruma – Šabac, državnog puta prvog B reda broj 21 Novi Sad – Ruma, početak obilaznice Ruma do petlje „Ruma“ i, na osnovu zaključka Vlade Republike Srbije 05 broj 344-2089/2020 od 12.03.2020. godine, kojim se projekat izgradnje brze saobraćajnice prvog B reda Novi Sad – Ruma („Fruškogorski koridor“, prepoznaje kao projekat izgradnje i rekonstrukcije javne linijske saobraćajne infrastrukture od posebnog značaja za Republiku Srbiju. U ovom postupku planski dokument je Prostorni plan područja posebne namene infrastrukturnog koridora državnog puta prvog reda broj 21 Novi Sad – Ruma – Šabac i državnog puta prvog reda broj 19 Šabac – Loznica („Službeni glasnik RS“ br. 40/11, 39/19 i 88/2020) na osnovu Uredbe o izmenama i dopunama Uredbe o utvrđivanju prostornog plana područja posebne namene i infrastrukturnog koridora državnog puta prvog reda broj 21 Novi Sad – Ruma – Šabac i državnog puta prvog reda broj 19 Šabac – Loznica („Službeni glasnik RS“ br 39/19). Stupanjem na snagu gore navedenog prostornog plana (planskog dokumenta) došlo je do promene namene eksproprisanog zemljišta koje je, po tom osnovu, postalo građevinsko zemljište na osnovu odredbe člana 88. stav 9. Zakona o planiranju i izgradnji, bez obzira što ta promena namene i statusa nije provedena u katastru, jer pravno dejstvo planskog dokumenta nastaje njegovim stupanjem na snagu. Od tog momenta, vlasnik takvog zemljišta ostvaruje svoja prava vlasnika na građevinskom zemljištu, u skladu sa Zakonom o planiranju i izgradnji, bez obzira na to što organ nadležan za upis prava na nepokretnostima nije proveo tu promenu namene u katastru nepokretnosti (član 83. stav 2.). U tom kontekstu je bez pravnog značaja to što se poljoprivredno zemljište, kome je planskim dokumentom promenjena namena u građevinsko, do privođenja namene može koristiti za poljoprivrednu proizvodnju (član 88. stav 3. Zakona o planiranju i izgradnji). To znači da se novčana naknada za eksproprisano zemljište određuje prema njegovoj vrsti (statusu) u vreme donošenja pravnosnažnog rešenja o eksproprijaciji. U konkretnom slučaju, prema podacima iz pravnosnažnog rešenja o eksproprijaciji predmetnog zemljišta proizlazi da je pre eksproprijacije bio utvrđen javni interes za eksproprijaciju i donet planski dokument (Prostorni plan područja posebne namene infrastrukturnog koridora državnog puta prvog reda broj 21 Novi Sad – Ruma – Šabac i državnog puta prvog reda broj 19 Šabac – Loznica), koji ga je odredio kao građevinsko zemljište što upućuje na zaključak da je pre pravnosnažnosti rešenja o eksproprijaciji, stupanjem na snagu planskog dokumenta, bio promenjen status predmetnog zemljišta u građevinsko zemljište. To što je pre donošenja odluke u ovom postupku, stupila na snagu izmena i dopuma člana 88. Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS“ br 62/23 od 27.07.2023. godine), sadržan u stavu 10. prema kojoj, izuzetno od odredbe stava 9. ovog člana, u slučaj u da bude pokrenut postupak ekeproprijacije zemljišta kome je promenjena namena za potrebe izgradnje linijskog infrastrukturnog objekta za koji je utvrđeno da je od posebnog značaja za Republiku Srbiju, naknada za eksproprijaciju se određuje kao za poljoprivredno zemljište odnosno šumu i šumsko zemljište s obzirom na to da se isto koristi i smatra poljoprivrednim odnosno šumskim zemljištem, sve do podnošenja zahteva za izdavanje građevinske dozvole u cilju privođenja zemljišta nameni, nije od uticaja.Tom odredbom Zakona propisano je da se ista primenjuje na buduće situacije kada, nakon njenog stupanja na snagu, bude pokrenut postupak eksproprijacije zemljište kome je promenjena namena (planskim dokumentom) za potrebe izgradnje linijskog infrastrukturnog objekta za koji je utvrđeno da je od posebnog značaja za Republiku Srbiju (na osnovu pojmova koji su dati u noveliranim odredbama člana 2. Zakona o planiranju i izgradnji tačke 56. i 62.).Međutim, u konkretnom slučaju, postupak eksproprijacije zemljišta predlagača započet je i okončan donošenjem pravnognažnog rešenja o eksproprijaciji koje je doneto 06.02.2023. godine, pre stupanja na snagu ovih izmena i dopuna Zakona o planiranju i izgradnji. Status zemljišta definisan je planskim aktom (koji po pravilu predhodi donošenju rešenja o eksproprijaciji), pa se, u takvoj situaciji, o pravu predlagača, kao bivšeg vlasnika, na naknadu za eksproprisanu nepokretnost o kojoj nije postignut sporazum u postupku eksproprijacije odlučuje primenom odredbe člana 42. stav 2. Zakona o eksproprijaciji u vezi odredbe člana 88. stav 9. Zakona o planiranju i izgradnji.

U ponovnom postupku potrebno je da prvostepeni sud utvrdi kada je stupio na snagu navedeni Prostorni plan kojim su obuhvaćene predmetne katastarske parcele da bi potom utvrdio visinu tržišne cene eksproprisanog zemljišta kao građevinskog, na osnovu odredbe člana 41. stav 2. i 42. Zakona o eksproprijaciji.

Ukinuta je i odluka o troškovima postupka jer zavisi od njegovog ishoda u smislu odredbe člana 163. stav 4. Zakona o parničnom postupku.

Na osnovu odredbe člana 416. stav 2. u vezi člana 420. stav 6. Zakona o parničnom postupku i člana 30. stav 2. Zakona o vanparničnom postupku, Vrhovni sud je odlučio kao u stavu drugom izreke.

Predsednik veća – sudija

Gordana Komnenić, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković