Odlučujući o izjavljenoj reviziji, na osnovu člana 403. stav 2. tačka 2. i člana 408. ZPP u vezi člana 27. stav 2. i člana 30. stav 2. ZVP, Vrhovni sud je našao da je predlagačeva revizija delimično osnovana.

U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema činjeničnom stanju koje je utvrđeno u prvostepenom postupku, rešenjem Opštine Ruma, Opštinske uprave Odeljenja za urbanizam i građenje od 19.04.2021. godine, predlagaču je eksproprisana kat.parc. br. .. u površini od 1 ha 15 ara i 1 m2 i kat.parc. br. .. u površini od 57 ari 60 m2, upisana u list nepokretnosti broj .. KO ..., uz naknadu, a za potrebe izgradnje državnog Ruma – Šabac – Loznica. U listu nepokretnosti u vreme oduzimanja oduzete parcele su se vodile kao poljoprivredno zemljište. Stranke nisu postigle sporazum o visini naknade za oduzete parcele u upravnom postupku. Prema izveštaju Poreske uprave, proizilazi da je tržišna vrednost poljoprivrednog zemljišta, njive druge klase 145,00 dinara po 1 m2, njive treće klase 120,00 dinara po 1 m2. Na osnovu nalaza i mišljenja veštaka sledi da je 1 m2 predmetnog poljoprivrednog zemljišta 427,00 po m2, što za ukupno oduzetu površinu poljoprivrednog zemljišta daje iznos od 7.370.447,00 dinara. Veštak je procenila i vrednost biljnih kultura na iznos od 158.891,00 dinara, koji iznos od strane parničnih stranaka nije osporen.

Na osnovu tako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su odredili naknadu za eksproprisani deo u iznosu koji je utvrđen veštačenjem. U konkretnom slučaju promena namene zemljišta nije izvršena od strane predlagača da bi navedeno zemljište koristilo sada kao građevinsko, već je promena namene zemljišta izvršena da bi predstavljala osnov za postupak eksproprijacije i to od strane korisnika eksproprijacije putem Prostornog plana područja posebne namene infrastrukturnog koridora državnog puta Ruma – Šabac - Loznica. Odlučna činjenica za određivanje naknade je kakav je karakter zemljišta bio u vreme eksproprijacije, a ne za koje namene i potrebe je zemljište eksproprisano. Ovakvo stanovište zasnovano je na osnovu člana 42. Zakona o eksproprijaciji, a u vezi sa članom 132, 135. i 136. stav 2. Zakona o vanparničnom postupku.

Po oceni Vrhovnog suda, osnovani su navodi revidenta da je drugostepeni sud u ovom sporu pogrešno primenio materijalno pravo u odnosu na određivanje naknade za eksproprisanu parcelu i da zbog toga činjenično stanje nije u potpunosti utvrđeno.

Odredbom člana 42. stav 1. Zakona o eksproprijaciji propisano je da se naknada za poljoprivredno zemljište i građevinsko zemljište određuje u novcu, prema tržišnoj ceni takvog zemljišta, ako zakonom nije drugačije propisano.

Prema članu 2. stav 1. Zakona o poljoprivrednom zemljištu („Službeni glasnik RS“, br. 62/06... 95/18), poljoprivredno zemljište je ono zemljište koje se koristi za poljoprivrednu proizvodnju (njive, vrtovi, voćnjaci, vinogradi, livade, pašnjaci, ribnjaci, trstici i močvare), kao i zemljište koje se može privesti nameni za poljoprivrednu proizvodnju. Odredbom člana 3. tog Zakona propisano je da se poljoprivredno zemljište, koje je u skladu sa posebnim zakonom određeno kao građevinsko zemljište, do njegovog privođenja nameni koristi za poljoprivrednu proizvodnju.

Građevinsko zemljište, shodno članu 82. Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS“, br. 72/09... 62/23) je zemljište koje je određeno zakonom ili planskim dokumentom za izgradnju i korišćenje objekata, kao i zemljište na kojem su izgrađeni objekti u skladu sa zakonom. Odredbom člana 88. tog Zakona, pored ostalog, propisano je: da kada se planskim dokumentom promeni namena poljoprivrednog i šumskog zemljišta u građevinsko zemljište, organ nadležan za donošenje planskog dokumenta je dužan da u roku od 15 dana od stupanja na snagu tog dokumenta, organu nadležnom za poslove državnog premera i katastra dostavi planski dokument koji sadrži popis katastarskih parcela kojima je promenjena namena ili opis granice planskog dokumenta sa popisom katastarskih parcela, sa odgovarajućim grafičkim prikazom (stav 1); da organ nadležan za poslove državnog premera i katastra u roku od 15 dana po dobijanju akta iz stava 1, rešenjem provodi nastalu promenu i stavlja zabeležbu o obavezi plaćanja naknade za promenu namene poljoprivrednog i šumskog zemljišta u bazu podataka katastra nepokretnosti za koje se izdaje list nepokretnosti (stav 2); da od dana stupanja na snagu planskog dokumenta kojim je izvršena promena namene poljoprivrednog i šumskog zemljišta u građevinsko zemljište, vlasnik takvog zemljišta ostvaruje sva prava vlasnika na građevinskom zemljištu, u skladu sa tim zakonom (stav 9).

Predlagaču je eksproprisano zemljište radi izgradnje državnog puta Ruma – Šabac – Loznica, a saglasno Uredbi o izmenama i dopunama Uredbe o utvrđivanju Prostornog plana područja posebne namene infrastrukturnog koridora državnog puta prvog reda br. 21 Novi Sad – Ruma – Šabac i državnog puta br. 19 Šabac – Loznica. Označena Uredba objavljena je u službenom glasilu od 08.06.2011. godine i stupila je na snagu osmog dana od dana njenog objavljivanja. Stupanjem na snagu tog prostornog plana (planskog dokumenta), koji obuhvata i zemljište eksproprisano od predlagača, ono je postalo građevinsko zemljište bez obzira što takva promena njegove namene nije provedena u katastru nepokretnosti.

Sledstveno izloženom, eksproprisano zemljište je po nameni građevinsko zemljište određeno prostornim planom koji je donet i stupio na snagu pre donošenja i pravnosnažnosti rešenja o eksproprijaciji. Zbog toga predlagač u odnosu na to zemljište, saglasno članu 88. stav 9. Zakona o planiranju i izgradnji, ostvaruje sva prava vlasnika građevinskog zemljišta, pa i pravo na naknadu u visini tržišne cene građevinskog zemljišta. Po stanovištu revizijskog suda, u ovom slučaju ne može se primeniti odredba člana 26. stav 2. Zakona o izmenama i dopunama Zakona o planiranju i izgradnji, jer bi to bilo u suprotnosti sa zabranom povratnog dejstva zakona i svih drugih opštih akata propisanom članom 197. stav 1. Ustava Republike Srbije. Nema mesta primeni izuzetka predviđenog stavom 2. te ustavne odredbe, o povratnom dejstvu samo pojedinih odredbi zakona, jer u postupku donošenja izmena i dopuna Zakona o planiranju i izgradnji nije utvrđen opšti interes za povratno dejstvo označene novele tog Zakona, niti je povratno dejstvo te odredbe predviđeno članovima 74 – 93. navedenog Zakona. I gramatičko tumačenje označene odredbe, kao izuzetka u slučaju da bude pokrenut postupak eksproprijacije zemljišta za potrebe izgradnje linijskog infrastrukturnog objekta od posebnog interesa za Republiku Srbiju, upućuje na njenu primenu u budućnosti – na postupke eksproprijacije koji budu pokrenuti nakon stupanja na snagu novele Zakona o planiranju i izgradnji. Nema mesta ni primeni člana 15. stav 3. Zakona o eksproprijaciji kojim je propisano da se u slučaju eksproprijacije poljoprivrednog zemljišta radi izgradnje linijskih infrastrukturnih objekata naknada za to zemljište određuje davanjem u svojinu ranijem sopstveniku drugog odgovarajućeg poljoprivrednog zemljište iste kulture i klase ili odgovarajuće vrednosti u istom mestu ili bližoj okolini. Prema stavu 4. iste odredbe, ukoliko korisnik eksproprijacije nije u mogućnosti da ponudi drugo odgovarajuće zemljište iz prethodnog stava, naknada se određuje u novcu. Predlagaču nije ponuđena naknada u drugom odgovarajućem zemljište, a naknada u novcu se određuje prema vrednosti građevinskog zemljišta – statusu koje je ono steklo stupanjem na snagu pravnosnažnog plana posebne namene.

Iz navedenih razloga, nalazeći da nema osnova za preinačenje nižestepenog rešenja i određivanja naknade za eksproprisanu parcelu kao građevinsko zemljište, ukinuto je nižestepeno rešenje i u tom delu predmet je vraćen drugostepenom sudu na ponovno suđenje.

U ponovljenom suđenju drugostepeni sud će utvrditi visinu naknade za eksproprisani deo parcele kao građevinskog zemljišta, saglasno članu 42. stav 1. u vezi člana 41. stav 1. Zakona o eksproprijaciji.

Vrhovni sud je odbio reviziju u delu u kome je dosuđena naknada za vrednost biljnih kultura koja je utvrđena veštačenjem na iznos od 158.891,00 dinara, a koja se revizijom izričito ne osporava.

Odluka o troškovima postupka je ukinuta, jer je odredbom člana 139. ZVP propisano da troškove postupka snosi korisnik eksproprijacije, osim troškova koji su izazvani neopravdanim postupcima ranijeg sopstvenika.

Stoga je, na osnovu člana 416. stav 2. ZPP u vezi člana 30. stav 2. ZVP, odlučeno kao u izreci.

Predsednik veća - sudija

Tatjana Matković Stefanović, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković