Odlučujući o dozvoljenosti revizija u smislu člana 404. Zakona o parničnom postupkku („Službeni glasnik RS“ br. 72/11 ...10/23, u daljem tekstu: ZPP), Vrhovni sud je ocenio da su ispunjeni uslovi za odlučivanje o posebnoj reviziji, radi novog tumačenja prava i ujednačavanja sudske prakse po pitanju pravične naknade za eksproprisanu nepokretnost u visini njene tržišne vrednosti, pa je primenom člana 404. ZPP odlučeno kao u stavu prvom izreke.

Odlučujući o izjavljenim revizijama, u skladu sa članom 408. i članom 420. stav 1. ZPP u vezi člana 30. stav 2. Zakona o vanparničnom postupku, Vrhovni sud je utvrdio da su revizije osnovane.

U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, rešenjem Grada Kraljeva, Gradske uprave, Odeljenja za upravljanje imovinom, Odseka za imovinsko-pravne poslove i poslove upravljanje imovinom od 19.01.2021. godine, eksproprisan je uz naknadu deo kat. parcele broj .. KO Ratina, površine 6 ari 8 m2, upisane u LN br. .. KO Ratina, čiji je suvlasnik predlaga,č u korist RS, po predlogu protivnika predlagača Koridori Srbije d.o.o. Beograd. Prema izveštaju Ministarstva finansije, Poreske uprave, Odsek za kontrolu izdvojenih aktivnosti Kraljevo od 11.10.2021. godine, utvrđena je tržišna vrednost poljoprivrednog zemljišta u KO Ratina u iznosu od 160 dinara/ m2, i građevinskog zemljišta u iznosu od 185,00 dinara/m2. Procena je izvršena na osnovu Uputstva za procenu tržišne vrednosti zemljišta u postupku eksproprijacije radi realizacije projekta izgradnje i rekonstrukcije linijskih infrastrukturnih objekata od posebnog značaja za RS od 28.02.2020. godine i Zakona o posebnim postupcima radi realizacije orijekta izgradnje i rekonstrukcije linijskih infrastrukturnih objekata od posebnog značaja za RS („Sl.glasnik RS“ broj 9/20), data je vrednost zemljišta po katastarskim opštinama, a kao uporedni parametri su korišćeni podaci Odseka za kontrolu izdvojenih aktivnosti Kraljevo za zemljište najbliže trasi „Moravskog koridora“ i podaci iz Zapisnika i procenjenoj tržišnoj vrednosti već eksproprisanog zemljišta iz drugih kat.opština u sastavu jedinice lokalne samouprave. Iz nalaza i mišljenja sudskog veštaka građevinske struke Živojina Milenkovića i njegovih izjašnjenja na istaknute primedbe stranaka, utvrđeno je da se predmetna parcela nalazi u selu Ratina, između magistralnog puta Kraljevo – Vrnjačka Banja i reke Zapadne Morave, na udaljenosti od 1,46km, se kao i susedne parcele koristi kao poljoprivredno zemljište. Veštak je za potrebe procene uvidom na licu mesta proverio i dopunio podatke o predmetnoj nepokretnosti i to: stepen i kvalitet opremljenosti lokacije, odnosno mikrolokacije, pristup saobraćajnici, infrastrukturu itd. Predmetna parcela pripada neizgrađenom području, nije opterećena pomoćnim ili nekim drugim stambenim objektom, okružena je livadama i obradivim parcelama i nema standardnu infrastrukturu. Veštak je izvršio analizu i poređenje ostvarenih tržišnih cena građevinskog zemljišta na lokaciji i u mestu gde se nalazi predmetna nepokretnost i u okolini, pa je za izradu procene primenio uporedni princip, smatrajući ga kao jedini merodavni i pouzdani metodom, kojim bi se realno procenila tržišna vrednost navedene nepokretnosti koristeći konkretne podatke o prometovanim vrednostima građevinskog zemljišta u okolini Kraljeva koji su zvanično objavljeni na Sajtu RGZ - javni uvid u registar cena nepokretnosti. Kao komparativ za izradu procene koristio je ostvarene kupoprodaje građevinskog zemljišta u KO Ratina 2016., 2017, 2020. i 2021. godine na koji način je i tržišnu vrednost po m2 predmetne parcele utvrdio u iznosu od 452,66 dinara/m2 (3,85 evra/m2), a za deo parcele u površini od 6 ari 8 m2 u ukupnom iznosu od 275.217,28 dinara (2.340,80 evra), sve na dan 14.02.2022. godine.

Polazeći od tako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su primenom materijanog prava Zakona o eksproprijaciji, Zakona o planiranju i izgradnji i Ustava RS utvrdili naknadu za eksproprisano zemljište u visini utvrđenoj iz nalaza i mišljenja sudkog veštaka. Prema datim razlozima, Poreska uprava ne određuje tržišnu cenu eksproprisane nepokretnosti, već vrši njenu procenu na osnovu evidentiranih prometa zemljišta koji su prijavljeni radi regulisanja poreza na prenos apsolutnih prava i predstavlja samo polaznu osnovu za utvrđivanje tržišne vrednosti eksproprisane nepokretnosti, a stranke imaju mogućnost da predlože veštačenje u cilju utvrđivanja tržišne cene eksproprisanih nepokretnosti i visine naknade. Kako je stupanjem na snagu Uredbe o utrđivanju Prostornog plana područja posebne namene infrastrukturnog koridora autoputa E- 761, deonica Pojate-Preljina 10/2020-3 zemljište u granicama plana, uključujući i predmetnu parcelu, privedeno nameni (izgradnja autoputa) i postalo građevinsko zemljište, to je ocenjeno da predlagaču pripada naknada kao za građevinsko zemljište van granica gradskog građevinskog zemljišta, u visini utvrđenoj iz nalaza sudskog veštaka, jer propust državnog organa da izvrši prenamenu zemljišta u katastru nepokretnosti ne može biti na štetu predlagača kao vlasnika predmetnih parcela, zbog činjenice da se stanje u katastru nepokretnosti razlikuje od stvarnog stanja. Ocenjeno je da je na osnovu ovako izvedenih dokaza potpuno i pravilno utvrđeno činjenično stanje za donošenje odluke o podnetom predlogu, zbog čega je odbijen predlog predlagača da se kao dokaz izvede nalaz i mišljenje sudskog veštaka Miroslava Samik Miloševića od 04.07.2023. godine, da se usaglase nalazi i mišljenja sudkih veštaka ili odredi novo veštačenje i pribavi nova procena Poreske uprave, jer bi izvođenje ovih dokaza dodatno odugovlačilo postupak.

Po oceni Vrhovnog suda pogrešno su nižestepeni sudovi primenili materijalno pravo pri odlučivanju o naknadi za oduzeto zemljište.

Prema odredbi člana 42. stav 1. Zakona o eksproprijaciji, naknada za eksproprisano poljoprivredno zemljište i građevinsko zemljište određuje se u novcu, prema tržišnoj ceni takvog zemljišta, ako zakonom nije drugačije propisano. Ova odredba je u skladu sa članom 58. stav 2. Ustava Republike Srbije kojim je propisano da pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne.

U ovom slučaju, naknada za eksproprisano zemljište određena je na osnovu nalaza veštaka građevinske struke Živojina Milenkovića iz koga proizlazi da je tržišna vrednost m2 oduzetog zemljišta određena uporednom metodom, za koju je veštak koristio podatke preuzete sa tržišta o prometovanim vrednostima građevinskog zemljišta u okolini Kraljeva 2016., 2017, 2020. i 2021. godine koji su zvanično objavljeni na Sajtu RGZ - javni uvid u registar cena nepokretnosti. Međutim, po oceni Vrhovnog suda, visina naknade određena na bazi prosečne cene zemljišta - cena ostvarenih prometom zemljišta i nekoliko godina pre određivanja naknade, ne predstavlja tržišnu vrednost eksproprisanog zemljišta. Tržišna vrednost zemljišta je procena najverovatnije tržišne cene koja bi bila ostvarena na određeni dan u uslovima fer prodaje, a određuje je i karakter zemljišta koje je predmet prometa, njegov kvalitet, lokacija i druga obeležja, pa je s tim u vezi u pogledu utvrđivanja tržišne vrednosti zemljišta potrebno uključiti parametre kao što su: lokacija, trenutna infrastrukturna opremljenost, prisutnost ponude i tražnje na konkurentnom tržištu pod redovnim okolnostima u kontekstu slobodne prodaje između zainteresovanih lica i sl.

Iz navedenih razloga, pogrešna primena materijalnog prava u ovoj pravnoj stvari imala je za posledicu nepotpuno utvrđeno činjenično stanje - tržišnu vrednost oduzetog zemljišta u vreme kada se naknada određuje. Zbog toga su oba nižestepena rešenja ukinuta i predmet vraćen prvostepenom sudu na ponovni postupak.

U ponovnom postupku prvostepeni sud će upotpuniti činjenični osnov izvođenjem dokaza saslušanjem veštaka građevinske struke i ponovo oceniti osnovanost predloga predlagača za izvođenje dokaza novim veštačenjem, te visinu naknade za eksproprisano zemljište odrediti po ceni u vreme određivanja naknade, i to za konkretno zemljište uz vođenje računa o svim njegovim karakteristikama koje mogu uticati na visinu naknade, a potom o podnetom predlogu doneti novu, pravilnu i na zakonu zasnovanu odluku, za koju će dati dovoljne, jasne i obrazložene razloge.

Iz navedenih razloga, na osnovu člana 416. stav 2. ZPP odlučeno je kao u stau drugom izreke.

Predsednik veća – sudija

Branka Dražić, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković