Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu na osnovu člana 408. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“ broj 72/11 ... 18/20 i 10/23 – drugi zakon) i utvrdio da je revizija osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužena i BB su kao korisnici kredita sa Bankom, kao davaocem kredita, zaključili ugovor o stambenom kreditu 25.06.2008. godine, sa aneksom 1. od 09.10.2008. godine, kojim je banka stavila na raspolaganje dugoročni kredit u iznosu od 111.911,21 CHF u dinarskoj protivvrednosti po srednjem kursu NBS na dan puštanja kredita u tečaj, radi kupovine nepokretnosti. Banka je prethodno dana 11.07.2007. godine sa tužiocem zaključila ugovor o regulisanju međusobnih obaveza u poslovima osiguranja potraživanja po osnovu stambenih kredita, kojim je uspostavljena saradnja povodom osiguranja stambenih kredita i kojim je u članu 7. stav 4. predviđeno da je polisa osiguranja dokument kojim se tužilac obavezuje da u slučaju nastupanja osiguranog slučaja banci isplati ukupnu sumu nenaplaćenih anuiteta do momenta proglašenja kredita dospelim u celosti sa pripadajućom zateznom kamatom, redovne mesečne anuitete od momenta proglašenja kredita dospelim do momenta prodaje imovine i naplate po osnovu drugih instrumenata obezbeđenja i sumu koja iznosi 75% neto ostvarenog gubitka banke. U članu 12. ugovora predviđeno je da ukoliko potraživanje banke po osnovu nenaplaćene glavnice i svih dokumentovanih troškova prevazilazi naplaćenu sumu po osnovu realizacije svih instrumenata obezbeđenja izdvojenu na poseban namenski račun kod banke, tužilac pokriva 75% od ostvarenog neto gubitka. Ugovorne strane su zaključile i Aneks navedenog ugovora 18.04.2011. godine, kojim je ugovoreno da je banka saglasna da tužilac ima pravo na naplatu preostalog duga prema dužniku u iznosu od 75% ostvarenog neto gubitka u skladu sa odredbama Zakona o hipoteci i Zakona o obligacionim odnosima, odnosno ugovorena je subrogacija potraživanja. Polisom osiguranja od 03.06.2009. godine, osigurano je potraživanje Banke po osnovu predmetnog ugovora o kreditu na iznos od 111.911,21 CHF sa premijom osiguranja u iznosu od 2.462,05 CHF, te je naznačeno da je osigurana suma regulisana u članu 7. i 11. ugovora o regulisanju međusobnih obaveza u poslovima osiguranja potraživanja po osnovu stambenih kredita zaključenog između ovde tužioca i Banke kao osiguranika. Po zahtevu za isplatu štete od 15.12.2015. godine, utvrđeno je da je ugovor o stambenom kreditu od 25.06.2008. godine, proglašen dospelim u celini dana 28.02.2010. godine, s obzirom da tužena nije uredno izmirivala svoje obaveze, te da je tužilac postupio po zahtevu i izvršio uplatu u ukupnom iznosu od 48.922,16 CHF. Iz nalaza i mišljenja veštaka utvrđeno je da dug korisnika kredita po predmetnom ugovoru o kreditu na dan 28.02.2010. godine iznosio ukupno 118.967,32 CHF (dospela glavnica, obračunate nenaplaćene redovne kamate, obračunata zakonska zatezna kamata, saldo kredita dospelog u celini sa troškovima postupka prinudne naplate). Neto gubitak banke po ugovoru o stambenom kreditu iznosi 65.665,89 CHF, a neto gubitak banke u skladu sa ugovorom koji je zaključen sa tužiocem iznosi 25.115,59 CHF, a što predstavlja razliku od 74.037,75 CHF po rešenju o obustavi i uplate tužioca u iznosu od 48.922,16 CHF. U toku ove parnice pravnosnažnom delimičnom presudom zbog propuštanja P 3378/17 od 30.08.2017. godine, obavezan je tuženi BB, da tužiocu plati iznos od 48.922 CHF sa zakonskom zateznom kamatom od 20.05.2016. godine do isplate.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su odbili tužbeni zahtev nalazeći da u konkretnom slučaju nisu ispunjeni uslovi za ugovornu niti za zakonsku subrogaciju na osnovu članova 299. i 300. Zakona o obligacionim odnosima, jer prelaz poveriočevih prava na ispunioca u oba slučaja podrazumeva da se radi o tuđoj obavezi čijim ispunjenjem poveriočeva prava prelaze na ispunioca, a u konkretnom slučaju tužilac je ispunio sopstvenu obavezu iz ugovora o osiguranju. Pored toga, nema mesta ni primeni člana 939. navedenog zakona, s obzirom na odredbu člana 899. stav 2. tog zakona. Po dodatnoj argumentaciji drugostepenog suda, činjenica da je između tužioca i Banke zaključen Aneks ugovora 18.04.2011. godine, ne omogućava subrogaciju tužioca kao ispunioca, s obzirom da je ugovor o kreditu otkazan od strane Banke proglašenjem dospelih svih obaveza 28.02.2010. godine, a Aneks je zaključen nakon što je nastupio osigurani slučaj po izdatoj polisi, pa se ne može retroaktivno primeniti.

Po stanovištu Vrhovnog suda osnovano se revizijom tužioca ukazuje na pogrešnu primenu materijalnog prava zbog čega činjenično stanje nije u potpunosti utvrđeno.

Prema odredbi člana 299. Zakona o obligacionim odnosima (ZOO), u slučaju ispunjenja tuđe obaveze svaki ispunilac može ugovoriti sa poveriocem pre ispunjenja ili prilikom ispunjenja da ispunjeno potraživanje pređe na njega sa svima ili sa samo nekim sporednim pravima. Poveriočeva prava mogu preći na ispunioca i na osnovu ugovora između dužnika i ispunioca zaključenog pre ispunjenja. U ovim slučajevima subrogacija ispunioca u prava poverioca nastaje u času ispunjenja. Navedenom odredbom uređena je ugovorna subrogacija, pa su tužilac i Banka, kao davalac kredita Aneksom ugovora o regulisanju međusobnih odnosa u poslovima osiguranja potraživanja po osnovu stambenih kredita, ugovorili pravo tužioca da naplati preostali dug prema dužniku – korisniku kredita u visini od 75% ostvarenog neto gubitka banke (nenaplaćeno potraživanje korišćenjem ugovorenih sredstava obezbeđenja). Zato je pogrešno stanovište nižestepenih sudova da se u konkretnom slučaju ne može primeniti odredba člana 299. ZOO koja reguliše ispunjenje sa prelaskom prava na ispunioca (subrogacija). Pored toga pogrešno je stanovište drugostepenog suda da se Aneks ugovora koji je zaključen između tužioca i Banke ne može primeniti u konkretnom slučaju. S obzirom da se subrogacija može ugovoriti i pre ispunjenja i prilikom ispunjenja, a da u svakom slučaju subrogacija ispunioca u prava poverioca nastaje u času ispunjenja, ostale su nepotpuno utvrđene činjenice o vremenu ispunjenja obaveze od strane tužioca, kao ispunioca. Pored toga izostala je i ocena nalaza i mišljenja veštaka sa pismenim izjašnjenjem o primedbama, u pogledu visine duga i s tim u vezi koliko iznosi osigurana suma regulisana u Ugovoru o regulisanju međusobnih obaveza u poslovima osiguranja potraživanja po osnovu stambenih kredita i Aneksu ugovora, koji je zaključen između tužioca i Banke, kao osiguranika. Tužbom u ovoj parnici, kao tuženi su označeni AA i BB, kao solidarni dužnici. U odnosu na tuženog BB, u toku ove parnice, doneta je pravnosnažna delimična presuda zbog propuštanja (P 3378/17 od 30.08.2017. godine), kojom je obavezan da tužiocu plati iznos od 48.922 CHF sa zakonskom zateznom kamatom od 20.05.2016. godine do isplate. Ukoliko je delimičnom presudom jedan od solidarnih dužnika pravosnažno obavezan na plaćanje, u izreci presude koja se odnosi na drugog tuženog (tužena AA), mora se pri obavezivanju naznačiti njegova solidarnost po delimičnoj presudi, jer se na taj način sprečava sticanje više izvršnih isprava po kojima bi se tužilac mogao višestruko naplatiti po istom osnovu. Imajući u vidu navedeno, nižestepene presude su morale biti ukinute i predmet vraćen prvostepenom sudu na ponovno suđenje, kao i odluka o troškovima postupka jer ista zavisi od konačnog uspeha stranaka u ovoj parnici.

Na osnovu člana 416. stav 2. ZPP, odlučeno je kao u izreci.

Predsednik veća – sudija

Dragana Marinković, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković