Protiv rešenja drugostepenog suda, predlagač je izjavio blagovremenu reviziju zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka, pogrešno i nepotpuno utvrđenog činjeničnog stanja i pogrešne primene materijalnog prava, sa predlogom da se o reviziji odluči na osnovu odredbe člana 404. Zakona o parničnom postupku.

Odredbom člana 404. stav 1. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“ br. 72/11 ... 10/23), propisano je da je revizija izuzetno dozvoljena zbog pogrešne primene materijalnog prava i protiv drugostepene presude koja ne bi mogla da se pobija revizijom, ako je po oceni Vrhovnog suda potrebno da se razmotre pravna pitanja od opšteg interesa ili pravna pitanja u interesu ravnopravnosti građana, radi ujednačavanja sudske prakse, kao i ako je potrebno novo tumačenje prava (posebna revizija). Na osnovu odredbe člana 420. stav 6. istog zakona, u postupku povodom revizije protiv rešenja shodno se primenjuju odredbe ovog zakona o reviziji protiv presude.

Po oceni Vrhovnog suda, u konkretnom slučaju, potrebno je ujednačavanje sudske prakse zbog različitog postupanja sudova u postupcima određivanja naknade za eksproprisano zemljište u situaciji kada je planskim aktom, koji je stupio na snagu pre donošenja rešenja o eksproprijaciji, izvršena promena namene poljoprivrednog u građevinsko zemljište.

Na osnovu odredbe člana 404. stav 2. ZPP u vezi sa odredbom člana 30. stav 2. Zakona o vanparničnom postupku („Službeni glasnik SRS“ br. 25/82 i 48/88 i („Službeni glasnik RS“ br. 46/95 ... 14/2022), Vrhovni sud je odlučio kao u stavu prvom izreke.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu odluku primenom odredbe člana 408. u vezi sa članom 420. stav 1. i 6. ZPP i člana 30. stav 2. Zakona o vanparničnom postupku, pa je našao da je revizija predlagača osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, pravnosnažnim rešenjem Opštine Ruma, Opštinske uprave, Odeljenja za urbanizam i građenje od 26.03.2021. godine, koje je izmenjeno rešenjem istog organa od 25.11.2022. godine, predlagaču su eksproprisane kat. parcele 2800/2 površine 7a 75m2 i 2801/2 površine 16a 55m2, obe KO ... uz naknadu, za potrebe izgradnje državnog puta Ruma – Šabac – Loznica, a prema Prostornom planu područja posebne namene infrastrukturnog koridora državnog puta I reda br. 21 Novi Sad – Ruma – Šabac i državnog puta I reda br. 19 Šabac – Loznica, u korist protivnika predlagača. Stranke nisu postigle sporazum o visini naknade za oduzete parcele u upravnom postupku. Na osnovu izveštaja poreske uprave, tržišna vrednost poljoprivrednog zemljišta iznosi 100,00 dinara/m2, a na osnovu nalaza i mišljenja sudskog veštaka poljoprivredne struke vrednost 1 m2 oduzetog zemljišta, kao poljoprivrednog, iznosi 283,00 dinara/m2, što za ukupno oduzetu površinu iznosi 687.690,00 dinara.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su naknadu za eksproprisano zemljište predlagaču odmerili na osnovu nalaza i mišljenja sudskog veštaka poljoprivredne struke, u smislu odredbe člana 41. stav 2. Zakona o eksproprijaciji i 136. stav 2. Zakona o vanparničnom postupku, nalazeći da je predlagaču oduzeto poljoprivredno zemljište. Po oceni nižestepenih sudova, bitna činjenica za određivanje naknade je karakter zemljišta u vreme eksproprijacije a ne za koje namene je zemljište eksproprisano.

Po oceni Vrhovnog suda, osnovano se revizijom predlagača ukazuje da su nižestepeni sudovi pogrešno primenili materijalno pravo. Zbog pogrešne primene materijalnog prava, činjenično stanje je nepotpuno utvrđeno.

Odredbom člana 41. stav 2. Zakona o eksproprijaciji („Službeni glasnik RS“ br. 53/95 ... 106/2016), propisano je da se visina naknade u novcu za eksproprisane nepokretnosti određuje po tržišnoj ceni, prema okolnostima u momentu zaključenja sporazuma o visini naknae, a ako sporazum nije postignut, prema okolnostima u momentu donošenja prvostepene odluke o naknadi. Na osnovu odredbe člana 42. istog zakona, naknada za eksproprisano poljoprivredno zemljište i građevinsko zemljište određuje se u novcu prema tržišnoj ceni takvog zemljišta, ako zakonom nije drukčije propisano (stav 1.). Procenu tržišne cene iz stava 1. ovog člana vrši organ nadležan za utvrđivanje poreza na prenos apsolutnih prava na nepokretnostima (stav 2.).

Prema odredbi člana 88. stav 1. Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS“ br. 72/09 ... 52/2021), kada se planskim dokumentom promeni namena poljoprivrednog i šumskog u građevinsko zemljište, organ nadležan za donošenje planskog dokumenta je dužan da u roku od 15 dana od dana stupanja na snagu tog dokumenta, organu zadležnom za poslove državnog premera i katastra dostavi planski dokument koji sadrži popis katastarskih parcela kojima je promenjena namena ili opis granica planskog dokumenta, sa popisom katastarskih parcela sa odgovarajućim grafičkim prikazom. Od dana stupanja na snagu planskog dokumenta kojim je izvršena promena namene poljoprivrednog i šumskog zemljišta u građevinsko zemljište, vlasnik takvog zemljišta ostvaruje sva prava vlasnika na građevinskom zemljištu, u skladu sa ovim zakonom (stav 9.). Na osnovu člana 11. Zakona o planiranju i izgradnji, planski dokumenti su prostorni i urbanistički planovi a prostorni planovi su, pored ostalog, prostorni plan područja posebne namene.

U konkretnom slučaju, iz sadržaja obrazloženja rešenja o eksproprijaciji sledi da je Zaključkom vlade Republike Srbije br. 465-4736/2020 od 18.06.2020. godine utvrđen javni interes za eksproprijaciju, u korist protivnika predlagača na parcelama tužioca, saglasno Uredbi o izmenama i dopunama Uredbe o utvrđivanju Prostornog plana područja posebne infrastrukturnog koridora državnog puta I reda br. 21 Novi Sad – Ruma – Šabac i državnog puta I reda br. 19 Šabac – Loznica („Službeni glasnik RS“ br. 40/11, 39/19 i 88/2020). Stupanjem na snagu ovog prostornog plana kao planskog dokumenta došlo je do promene namene eksproprisanog zemljišta koje je, po tom osnovu, postalo građevinsko zemljište na osnovu odredbe člana 88. stav 9. Zakona o planiranju i izgradnji, bez obzira na to što promena namene i statusa nije provedena u katastru, jer pravno dejstvo planskog dokumenta nastaje njegovim stupanjem na snagu. Od tog momenta, vlasnik zemljišta ostvaruje svoja prava vlasnika na građevinskom zemljištu u skladu sa Zakonom o planiru i izgradnji bez obzira na to što organ nadležan za upis prava na nepokretnostima nije proveo tu promenu namene u katastru nepokretnosti (član 83. stav 2.). Stoga je bez pravnog značaja to što se poljoprivredno zemljište, kome je planskim dokumentom promenjena namena u građevinsko, do privođenja nameni može koristiti za poljoprivrednu proizvodnju (član 88. stav 3. istog zakona). To znači da se novčana naknada za eksproprisano zemljište određuje prema njegovoj vrsti (statusu) u vreme donošenja pravnosnažnog rešenja o eksproprijaciji.

Činjenica da je pre donošenja odluke u ovom postupku, stupila na snagu izmena i dopuna člana 88. Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS“ br. 62/23 od 27.07.2023. godine), sadržana u stavu 10. prema kome, izuzetno od odredbe stava 9. ovog člana, u slučaju da bude pokrenut postupak eksproprijacije zemljišta kome je promenjena namena za potrebe izgradnje linijskog infrastrukturnog objekta za koji je utvrđeno da je od posebnog značaja za Republiku Srbiju, naknada za eksproprijaciju se određuje kao za poljoprivredno zemljište, s obzirom na to da se isto koristi i smatra poljoprivrednim zemljište sve do podnošenja zahteva za izdavanje građevinske dozvole u cilju privođenja zemljišta nameni, nije od uticaja. Tom odredbom zakona propisano je da se ista primenjuje na buduće situacije kada, nakon njenog stupanja na snagu, bude pokrenut postupak eksproprijacije zemljišta kome je promenjena namena za potrebe izgradnje linijskog infrastrukturnog objekta za koji je utvrđeno da je od posebnog značaja za Republiku Srbiju. Međutim, u konkretnom slučaju, postupak eksproprijacije zemljišta predlagača započet je i okončan donošenjem pravnosnažnog rešenja o eksproprijaciji koje je doneto pre stupanja na snagu ovih izmena i dopuna Zakona o planiranju i izgradnji.

U ponovnom postupku potrebno je da prvostepeni sud utvrdi kada je stupio na snagu planski dokument kojim su obuhvaćene predmetne katastarske parcele, da bi potom utvrdio visinu tržišne cene eksproprisanog zemljišta kao građevinskog, na osnovu odredbe člana 41. stav 2. i 42. Zakona o eksproprijaciji.

Ukinuta je i odluka o troškovima postupka jer zavisi od njegovog ishoda, u smislu odredbe člana 163. stav 4. ZPP.

Na osnovu odredbe člana 416. stav 2. u vezi sa članom 420. stav 6. Zakona o parničnom postupku i člana 30. stav 2. Zakona o vanparničnom postupku, Vrhovni sud je odlučio kao u stavu drugom izreke.

Predsednik veća - sudija

Gordana Komnenić, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković