U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužioci su bračni drugovi, žive u selu ... i bave se uzgojem i proizvodnjom ... na parcelama koje su u njihovom vlasništvu. U julu 2020. godine, izlila se reka ... koja protiče u neposrednoj blizini parcela u vlasništvu tužilaca (na udaljenosti od 250metara) zbog čega je, na tim parcelama nastala šteta od 80%. Vlada Republike Srbije je donela Odluku 05 broj 217- 5262/2020-1 od 26.06.2020. godine, kojom je proglasila za elementarnu nepogodu poplavu koja je u junu 2020. godine zahvatila područja, među kojima je i područje gde se nalaze parcele tužilaca. Javno komunalno preduzeće „Srbijavode“ je 22.06.2020. godine izdalo naredbu, na osnovu Opšteg plana za odbranu od poplava i Operativnog plana za odbranu od poplava za 2020. godinu, tako što je na vodnim područjima, između ostalima i reke ..., proglašena vanredna odbrana od poplava. Reka Moravica je voda prvog reda. Veštačenjem od strane sudskog veštaka građevinske struke – smer hidrotehnika, Miroslava Milića, utvrđeno je da se sve predmetne katastarske parcele nalaze sa leve strane korita reke Moravice, udaljene oko 250 metara od nje i sa desne strane Sjeničkog potoka, udaljenog oko 20 metara. Reka Moravica meandrira odnosno pravi krivinu na mestu gde je došlo do izlivanja što je za posledicu imalo plavljenje predmetnih parcela. Na mestu meandra, sa unutrašnje strane, uočen je sprud od šljunka i peska u širini od 10 do 15 metara, za čiju dužinu je reka promenila tok u odnosu na prvobitni. Drveće koje je, prilikom poplave, oboreno, palo je u rečno korito i dodatno opteretilo hidrološku i hidrauličnu situaciju, praveći branu, što je izazvalo povećanja nivoa vodnog stuba, samim tim i poplavu. Za vodotokove prvog i drugog reda, što je ovde slučaj, opšti plan odbrane od poplava izrađuje Republička direkcija za vode, čiju primenu i verifikaciju usvaja Vlada Republike Srbije. Plan donosi stručno-operativni tim sastavljen od predstavnika javnih preduzeća, na godišnjem nivou. Predmetne parcele su sukcesivno plavljene počev od 2014. godine, tako što, i pored ukazivanja na kritična mesta, nije novelirana karta ugroženosti i rizika od poplava. Reka nije plavila u širem pojasu, uzvodno od predmetnih parcela, već se izlivala na opisanoj krivini, a zatim razlivala po parcelama, po principu nižih tačaka terena. Parcele tužilaca nalaze se u nebranjenom području, kao većina ruralnih područja. Odbrana je moguća, a opisani meandar, sa povećanim radijusom krivine, spada u kritično mesto koje je trebalo markirati i uneti u kartu ugroženosti rizika od poplava. Postojeći sprud, na oko 15 metara bi se izvadio i iskoristio kao peščano-šljunkoviti materijal, a krivina bi se nasula krupnim kamenim nabačajem, čime bi se korito vratilo u prvobitan pravac. Time bi se uspostavio režim toka koji bi povećao brzinu toka vode i smanjio visinu vodenog stuba, a samim tim i rizik od izlivanja odnosno poplave. Veštačenjem od strane sudskog veštaka poljoprivredne struke Vidoja Lekovića, utvrđeno je da visina štete na ... iznosi 5.541.092,00 dinara. Operativni plan za odbranu od poplava, za reku Moravicu, nije donet.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su tužbeni zahtev tužilaca usvojili primenom odredbi članova 5. stv 1., 6. stav 1,14,15, 23. stav 1, 24. stav 1, 25, 29, 43. stav 2, 45. stav 1, 52. stav 1., 53. i 53. Zakona o vodama nalazeći da je tuženi dužan da tužiocima naknadi predmetnu štetu jer nije sačinio operativni plan za odbranu od poplava kojim bi bila regulisana sva pitanja, između ostalog preventivne mere za odbranu od poplava, na koji način je propustio da spreči ili smanji nastanak štete tako što nije održavan i uređen vodotok reke Moravice iako se voda uvek izlivala na istom mestu počev od 2014. godine, kada je prvi put uočen problem te je tuženi trebalo da registruje tu pojavu, posebno imajući u vidu da se plavljenje reke Moravice dešavalo više puta.

Po oceni Vrhovnog suda, nižestepeni sudovi su pogrešno primenili materijalno pravo pri odlučivanju o prigovoru nedostatka pasivne legitimacije tuženog tako što, s tim u vezi, činjenično stanje nije potpuno utvrđeno.

Zakon o vodama („Službeni glasnik RS“ br. 30/2010...95/2018), u odredbi člana 5. stav 1. propisuje da su vode prirodno bogastvo i u svojini su Republike Srbije. Upravljanje vodnim zemljištem u javnoj svojini propisano je odredbom člana 9a istog Zakona, tako što se pod upravljanjem vodnim zemljištem u javnoj svojini, u smislu ovog zakona smatra održavanje vodnog zemljišta potrebnog za redovnu upotrebu vodnih objekata u javnoj svojini, određivanje načina korišćenja vodnog zemljišta i korišćenja vodnog zemljišta (stav 1.), a vodnim zemljištem upravlja javno vodoprivredno preduzeće osnovano za obavljanje vodne delatnosti na određenoj teritoriji (stav 2.). Prema nameni, vodni objekti se dele na vodne objekte za: 1. urešenje vodotoka; 2. zaštitu od poplava, erozije i bujice; 3. zaštitu od štetnog dešavanja unutrašnjih voda – odvodnjavanje; 4. korišćenje voda; 5.sakupljanje, odvođenje i prečišćavanje otpadnih voda i zaštita voda; 6. monitorin voda, na osnovu odredbe člana 14. Zakona o vodama. Upravljanje vodnim objektima propisano je odredbom člana 23. istog Zakona, tako što se pod upravljanjem vodnim objektima u javnoj svojini u smislu ovog zakona smatra izgradnja, rekonstrukcija, sanacija i održavanje (redovno i investiciono) vodnih objekata na vodnom zemljištu, vršenje prava investitora u ime Republike Srbije odnosno autonomne pokrajine, unapređenje, čuvanje i staranje o njihovom namenskom korišćenju (stav 1.). Javno vodoprivredno preduzeće upravlja vodnim objektima za uređenje vodotoka i zaštitu od poplava na vodama prvog reda i vodnim objektima za odvodnjavanje, koji su u javnoj svojini (stav 2.). Javno vodoprivredno preduzeće odgovara za upravljanje vodnim objektima iz stava 2. i 3. ovog člana, do visine sredstava predviđenih godišnjim programom upravljanja iz člana 42. stav 1. ovog zakona (stav 4.). Ministar propisuje način održavanja vodnih objekata iz stava 2, 3. i 5. ovog člana (stav 7). Planska dokumenta za upravljanje vodama propisana su odredbom člana 29. Zakona o vodama i to su: 1. strategija upravljanja vodama na teritoriji Republike Srbije; 2. plan upravljanja vodama; 3. godišnji program upravljanja vodama; 4. planovi kojima se uređuje zaštita od štetnog dejstva vode i to: plan upravljanja rizicima od poplava, opšti i operativni plan za odbranu od poplava kao i planovi kojima se uređuje zaštita voda (plan zaštita voda od zagađivača i prgram monitorijuma). Donošenje plana upravljanja vodama, za sliv reke Dunav, priprema Ministarstvo na osnovu odredbe člana 34. Zakona o vodama. Plan upravljanja vodama za vodna područja iz člana 27. stv 1. ovog zakona (vodna područja na teritoriji Republike Srbije koja obuhvataju vodna područja Save, Dunava, Morave, Ibar i Lepenac i Beli Drim) pripremaju javna vodoprivredna preduzeća, svako za teritoriju na kojoj obavlja vodnu delatnost. Vlada, na predlog ministarstva, donosi plan upravljanja vodama za sliv reke Dunav i za vodna područja iz člana 27. stav 1. ovog zakona. Radi ostvarivanja ciljeva utvrđenih strategijom, sa planom upravljanja vodama za vodna područja iz člana 27. stav 1. ovog zakona i planom upravljanja vodama za sliv reke Dunav, Vlada na predlog ministarstva donosi program mera na osnovu odredbe člana 40. stav 1. Zakona o vodama. Program mera iz stava 1. ovog člana naročito sadrži mere koje se odnose na: 1. uređenje vodtoka i zaštitu od štetnog dejstva voda; 2. uređenje i korišćenje voda; 3. zaštitu voda. Vodna delatnost propisana je odredbom člana 43. Zakona o vodama tako što je to delatnost od opšteg interesa (stav 1) i obuhvata (stav 2) između ostalog 1. uređenje vodotoka i zaštitu od štetnog dejstva voda. Uređenje vodotoka i zaštita od štetnog dejstva voda propisana je odredbom člana 44. Zakona o vodama, tako što obuhvata: 1. izgradnju i održavanje vojnih objekata za uređenje vodotoka; 2. izvođenje radova na održavanju stabilnosti obala i korita vodotoka i povećanju odnosno održavanju njegove propusne moći za vodu, led i nanos. Radi obezbeđenja zaštite od štetnog dejstva vode utvrđuju se ugrožena područja i to: 1. područja koje je ugroženo usled poplava (u daljem tekstu: poplavno područje; 2. područje koje je ugroženo usled erozija vodom, u danjem tekstu eroziono područje). Plan upravljanja rizicima od poplava propisano je odredbom člana 49. Zakona o vodama, tako što se tim planom obezbeđuje upravljanje rizicima smanjivanjem mogućih štetnih posledica poplava na zdravlje ljudi, životnu sredinu, kulturno nasleđe i privrednu aktivnost (stav 1.). Plan iz stava 1. ovog člana donosi se za teritoriju Republike Srbije i za vodna područja (stav 2.). Plan iz stava 1. ovog člana izrađuje se na osnovu karte ugroženosti i karte rizika od poplva, po metodologiji koja sadrži ciljeve upravljanja rizicima od poplave i mere za njihovo postizanje, prioriteti i način sprovođenja plana upravljanja rizicima od poplava, nadležna pravna lica i sredstva potrebna za sprovođenje plana upravljanja rizicima od poplava, način usklađivanja sa planom upravljanja vodama i uključenjem javnosti (stav 3). Plan upravljanja rizicima od poplava donosi se po postupku i na način donošenja plana upravljanja vodama na osnovu odredbe člana 50. Zakona o vodama. Preispitivanje i noveliranje plana upravljanja rizicima od poplava za teritoriju Republike Srbije vrši ministarstvo, a za vodno područje Javno poljoprivredno preduzeće, po isteku šest godina od dana njegovog donošenja na osnovu odredbe člana 51. Zakona o vodama. Odbrana od poplava propisana je odredbom člana 53. Zakona o vodama tako što obuhvata odbranu od velikih voda (spoljnih i unutrašnjih) i nagomilavanja leda (stav 1). Odbrana od poplava može biti redovna i vanredna (stav 2.). Odbranu od poplava organizuje na vodama prvog reda i na sistemima za odvodnjavanje u javnoj svojini, javno vodprivredno preduzeće, a na vodama drugog reda odbranu od poplava organizuje i sprovodi jedinica lokalne samouprave, u skladu sa opštim planom za odbranu od poplava i operativnim planom za odbranu od poplava (stav 4.). Opšti plan za odbranu od poplava (u daljem tekstu: opšti planh) donosi se za vode prvog i drugog reda i za unutrašnje vode. Opšti plan iz stava 1. ovog člana priprema ministarstvo, a donosi Vlada za period od šest godina (stav 2.). Opšti plan naročito sadrži: mere koje se moraju preduzeti preventivno i u periodu nailaska velikih voda (spoljnih i unutrašnjih) i pojave leda na vodotoku, način institucionalnog organizovanja odbrane od poplave, dužnosti, odgovornosti i ovlašćenja rukovodilaca odbrane, institucija drugih lica nadležnih za odbranu od poplave, način osmatranja i evidentiranja hidroloških i drugih podataka, prognozu pojava i obaveštavanje. Operativni plan za odbranu od poplava (u daljem tekstu: operativni plan) na osnovu odredbe člana 55. Zakona o vodama, donosi se za vode prvog i drugog reda i unutrašnje vode tako što, u smislu stava drugog odredbe zakona, se izrađuje za vode prvog reda, po vodnim područjima i obuhvata vodotoke na kojima postoje zaštitni vodni objekti u javnoj svojini, kao i poteze vodotoka na kojima ti objekti ne postoje, ako se na vodotoku može blagovremeno sprovesti odbrana od poplava i da je to tehnički i ekonomski opravdano. Operativni plan iz stava 2. ovog člana priprema javno vodoprivredno preduzeće u skladu sa opštim planom a donosi Ministarstvo za teritoriju Republike Srbije, najkasnije do 31. decembra tekuće godine za narednu godinu.

U konkretnom slučaju tužioci su pretrpeli štetu na parcelama koje su u njihovom vlasništvu zbog izlivanja reke Moravice u junu 2020. godine tako što se ta reka izlila u nebranjenom području, na istom mestu gde je i prethodno došlo do njenog izlivanja 2014. godine. S tim u vezi, pri odlučivanju o odgovornosti tuženog, nižestepeni sudovi nisu imali u vidu da je odredbom člana 55. stav 4. Zakona o vodama, propisano da operativni plan za odbranu od poplava donosi ministarstvo za teritoriju Republike Srbije a da je obaveza tuženog, kao javnog vodoprivrednog preduzeća, da taj plan pripremi. Za tužioce je, predmetnom prilikom šteta nastala jer se njihove parcele nalaze u nebranjenom području, u tom smislu da nisu bile obuhvaćene operativnim planom za odbranu od poplava. Nisu, međutim utvrđeni razlozi za nedonošenje tog plana i eventualni propusti tuženog, s tim u vezi. Upravljanje vodama je u nadležnosti Republike Srbije na osnovu odredbe člana 24. stav 2. Zakona o vodama, a ostvaruje se preko nadležnih organa među kojima je i javno vodoprivredno preduzeće. Vlada, na predlog ministarstva, donosi plan upravljanja vodama za sliv reke Dunav i za vodno područje iz člana 27. stav 1. ovog Zakona, na osnovu odredbe člana 34. stav 3. Zakona o vodama. To što odbranu od poplava organizuje na vodama prvog reda i na sistemima za odvodnjavanje u javnoj svojini, javno vodoprivredno preduzeće u smislu odredbe člana 53. stav 4. Zakona o vodama, nije dovoljno za zaključak o obavezi tuženog da tužiocima naknadi predmetnu štetu. Organizacija propisana tom odredbom Zakona, podrazumeva mere i radove koji su navedeni u članu 52. Zakona o vodama (planiranje, izgradnja, rekonstrukcija, sanacija, održavanje i upravljanje vodnim objektima za zaštitu od poplava i vodnim objektima za odvodnjavanje, uređenja vodotoka, zaštita i unapređenje prirodnih retencionih prostora i izvođenje drugih preventivnih radova i mera, sprovođenje odbrane od poplava i izvođenje radova na otklanjanju posledica poplava), što se sve preduzima na osnovu godišnjeg programa upravljanja vodama donetog u smislu odredbe člana 42. Zakona o vodama, kao poslovima od opšteg interesa koji mora biti u skladu sa strategijom i planom upravljanja vodama tako što Vlada, a na teritoriji autonomne pokrajine nadlženi organ autonomne pokrajine, donosi godišnji program. U konkretnom slučaju, utvrđeno je da, Naredbom o utvrđivanju operativnog plana za odbranu od poplava za 2020. godinu („Službeni glasnik RS“ br. 91 od 24.12.2019. godine), koju je doneo nadležni ministar (na osnovu odredbe člana 55. stav 4. Zakona o vodama), nije obuhvaćena deonica reke Moravice u čijoj su blizini parcele tužilaca tako što na toj deonici nema vodnih objekata. S tim u vezi, tuženi je ukazivao da je on pripremio predlog operativnog plana za odbranu od poplava (u kome su predložene mere za uređenje toka Moravice), u skladu sa Opštim planom, i da je na osnovu tog predloga, nadležno ministarstvo donelo Naredbu o utvrđivanju operativnog plana za odbranu od poplave 2020. godine, međutim uređivanje toka reke Moravice nije prihvaćeno, te da, s tim u vezi, ne postoji njegova odgovornost za štetu koju su tužioci pretrpeli spornom prilikom. Nižestepeni sudovi nisu utvrdili u čemu se konkretno sastoji propust tuženog koji je u uzročno-posledičnoj vezi sa predmetnom štetom, u smislu eventualnih nepreduzimanja radnji koje su njemu poverene Zakonom o vodama. Ukinuta je i odluka o troškovima parničnog postupka jer zavisi od njegovog ishoda u smislu odredbe člana 163. stav 4. Zakona o parničnom postupku.

U ponovnom postupku potrebno je da prvostepeni sud pri oceni prigovora nedostatka pasivne legitimacije tuženog, ima u vidu primedbe iz ovog rešenja, kako bi, na osnovu potpuno i pravilno utvrđenog činjeničnog stanja, imao mogućnost da donese novu odluku.

Na osnovu odredbe člana 416. stav 2. Zakona o parničnom postupku, Vrhovni sud je odlučio kao u izreci.

Predsednik veća - sudija

Gordana Komnenić,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković