U postupku nije učinjena bitna povreda iz odredbe člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema stanju u spisima predlagač je podnela predlog radi naknade za eksproprisanu nepokretnost u kom je navedeno da je rešenjem Narodnog odbora Grada Kragujevca broj 27024 od 02.08.1954. godine, a za potrebe Grada Kragujevca u cilju proširenja stambenog fonda, izvršena potpuna eksproprijacija nepokretne imovine – zemljišta namenjenog za podizanje stambenih zgrada - sopstvenika pok. BB, biv. iz ..., a koje su bile upisane u zk.ul. broj .. KO Kragujevac, i da ukupna površina eksproprisanih nepokretnosti iznosi 8220 m2. Dispozitivom iz stava 2. pomenutog rešenja odlučeno je da će se odluka o naknadi za eksproprisanu imovinu doneti naknadno i to po donošenju propisa, kako je predviđeno Rezolucijom o obezbeđenju uslova za proširenje stambenog fonda po gradovima i gradskim opštinama koje je Narodna skupština FNRJ donela na šestom redovnom zasedanju drugog saziva Narodne skupštine FNRJ, 22.05.1953. godine. Takođe je iznela da je pravnosnažnim rešenjem Osnovnog suda u Kragujevcu R2 52/23 od 13.10.2023. godine utvrđeno da je predlagač zakonski naslednik pokojnog BB biv.iz ... . Dalje, tvrdeći da naknada za eksproprisane nepokretnosti nije određena ni isplaćena, predlaže da se obaveže tužena da joj isplati 310.806.420,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od dana donošenja odluke pa do isplate.

Polazeći od navedenog, nižestepeni sudovi su zaključili da je sud apsolutno nenadležan da postupa, a na osnovu odredbe člana 2. tačka 29. Zakona o vraćanju oduzete imovine i obeštećenju („Službeni glasnik RS“, br. 72/2011 ... 153/2020), imajući u vidu da se na osnovu te odredbe zakona naknada za zemljište koje je eksproprisano primenom Osnovnog zakona o eksproprijaciji („Službeni list FNRJ“, br.28/47, 12/57 i 53/62, te „Službeni list SFRJ“ broj 13/65, 5/68, 7/68 i 111/68), može ostvariti samo u postupku propisanom Zakonom o vraćanju oduzete imovine i obeštećenju. Stoga, shodnom primenom odredbe člana 16. stav 2. Zakona o parničnom postupku, a u vezi člana 30. stav 2. Zakona o vanparničnom postupku donosi se pobijana odluka.

Revident osporava ovakav zaključak nižestepenih sudova tvrdeći da nije obrazložen zaključak o tome da je predmetna nepokretnost oduzeta, odnosno eksproprisana na temelju Osnovnog zakona o eksproprijaciji („Službeni list FNRJ“, br.28/47).

Po oceni Vrhovnog suda, nižestepeni sudovi su pravilno primenili materijalnog prava.

Odredbom člana 1. Zakona o vraćanju oduzete imovine i obeštećenju („Sl. glasnik RS“, br.72/2011... 153/2020) propisano je da se tim zakonom uređuju uslovi, način i postupak vraćanja oduzete imovine i obeštećenje za oduzetu imovinu na teritoriji Republike Srbije, primenom propisa o agrarnoj reformi, nacionalizaciji, sekvestraciji, kao i drugih propisa, na osnovu akata o podržavljenju posle 09.03.1945. godine, oduzete od fizičkih i određenih pravnih lica i prenesenu u opštenarodnu, državnu, društvenu ili zadružnu svojinu (u daljem tekstu: vraćanje imovine).

Pravo na vraćanje, po odredbama ovog zakona, može se ostvariti za imovinu oduzetu primenom određenih propisa pa, između ostalog, pod tačkom 29. i Osnovnog zakona o eksproprijaciji („Službeni list FNRJ“ broj 28/47, 12/57 i 53/62) i „Službeni list SFRJ broj 13/65, 5/68, 7/68 i 11/68).

Predmet vraćanja definisan je u odredbi člana 15. Zakona o vraćanju oduzete imovine i obeštećenju, pa su to podržavljene nepokretnosti, građevinsko zemljište, poljoprivredno zemljište, šume i šumsko zemljište, stambene i poslovne zgrade, stanovi i poslovne prostorije i drugi objekti koji postoje na dan stupanja na snagu ovog zakona (stav 2.). Postupak za vraćanje imovine i obeštećenja propisan je odredbom člana 39. do 50. Zakona.

Zakon o eksproprijaciji („Službeni list FNRJ“ broj 12/57 i 53/62 i „Službeni list SFRJ“ broj 13/65, 5/68, 7/68 i 11/68), u odredbi člana 1. propisuje da se nepokretnost može eksproprisati kada je to potrebno radi izgradnje privrednih, stambenih, komunalnih, zdravstvenih, prosvetnih i kulturnih objekata, objekata Narodne odbrane i drugih objekata od opštih interesa (stav 1.). Nepokretnost se može ekspropisati kada je to potrebno radi izvođenja drugih radova od opšteg interesa (stav 2.). Eksproprijacija kompleksa zemljišta, a za potrebe stambene i komunalne izgradnje, regulisana je odredbom člana 55. tog propisa.

Rezolucijom o obezbeđenju uslova za proširenje stambenog fonda po gradovima i gradskim opštinama („Službeni list FNRJ“ broj 23/53) konstatovano je da ''narodni odbori gradova i gradskih opština iz cele zemlje ukazuju na svojim sednicama, preko javnosti i predstavkama upućenim Narodnoj skupštini FNRJ i Saveznom izvršnom veću na znatne teškoće koje stoje na putu šire građevinske delatnosti radi proširenja stambenog fonda. Među ove teškoće dolaze naročito odsustvo veće zemljišne površine radi podizanja stambenih zgrada u fondu opštenarodne imovine i pojave špekulacije u prometu građevinskim placevima koji se nalaze u privatnoj svojini. Radi otklanjanja svih teškoća i obezbeđenja uslova za širu delatnost u podizanju stambenih zgrada, Narodna skupština smatra da je potrebno da se preduzmu sledeće mere: 1) pripremiti Predlog zakona o nacionalizaciji i uslovima nacionalizacije zemljišta u gradovima i gradskim opštinama koje služe za podizanje stambenih zgrada i 2) da do donošenja ovog zakona ovlašćuju se narodni odbori gradova i gradskih opština da svojom odlukom mogu izvršiti eksproprijaciju zemljišta namenjenih za podizanje stambenih zgrada, s tim da će se pitanje naknade za eksproprisanu zemlju i druga pitanja u vezi sa ovom eksproprijacijom regulisati odredbama zakona čije se donošenje predlaže''.

Iz priloženih dokaza proizilazi da je rešenje o eksproprijaciji doneo Narodni odbor na osnovu napred navedene Rezolucije od 22.05.1953. godine koja je objavljena u „Službenom listu FNRJ“ broj 23/53. U vreme donošenja akta o eksproprijaciji na snazi je bio Osnovni zakon o eksproprijaciji (Službeni list FNRJ“ broj 24/1947), a 25.02.1957. godine donet je Zakon o eksproprijaciji koji je objavljen u „Službenom listu FNRJ“ broj 12/57. U prelaznim odredbama ovog zakona i to članu 111. propisano je da naknada za eksproprisanu nepokretnost određuje se po ovom zakonu u slučajevima kojima je eksproprijacija izvršena po osnovu Rezolucije o obezbeđenju uslova za proširenje stambenog fonda u gradovima i gradskim opštinama, kao i u slučajevima u kojima je akt eksproprijacije nepokretnosti za potrebe stambene izgradnje donet posle te rezolucije, a o naknadi nije pravnosnažno rešeno do stupanja na snagu ovog zakona. Prema odredbi člana 123. stav 1. istog propisa, danom stupanja na snagu ovog zakona prestaje važiti Osnovni zakon o eksproprijaciji, Rezolucija o obezbeđenju uslova za proširenje stambenog fonda u gradovima i gradskim opštinama i Uredba o naknadi za eksproprisane nepokretnosti.

Dakle, imajući u vidu vremensko važenje odredbi Osnovnog zakona o eksproprijaciji i njegovog sledbenika Zakona o eksproprijaciji iz 1957. godine, jasno je da Zakon o vraćanju oduzete imovine i obeštećenju, kada u odredbi člana 2. tačka 29. propisuje da pravo na vraćanje imovine po odredbama tog zakona može se ostvariti za imovinu koja je eksproprisana primenom propisa Osnovnog zakona o eksproprijaciji „Službeni list FNRJ“ broj 28/47, 12/57 i 53/62 i „Službeni list“ SFRJ broj 13/65, 5/68, 7/68 i 11/68) podrazumeva postupke koji su sprovedeni u skladu sa propisima o eksproprijaciji koji su bili objavljeni u navedenim službenim listovima, a što obuhvata kako Osnovni zakon o eksproprijaciji, tako i sam Zakon o eksproprijaciji iz 1957. godine sa njegovim izmenama.

Pošto je Zakon o vraćanju oduzete imovine i obeštećenju poseban zakon u odnosu na Zakon o vanparničnom postupku, sledi da su nižestepeni sudovi pravilno predlog za određivanje naknade za eksproprisano zemljište odbacili primenom odredbe člana 16. stav 2. Zakona o vanparničnom postupku imajući u vidu da je nadležni organ po zahtevu za vraćanje imovine Agencija za restituciju, kao javna agencija, koja preko područnih jedinica u skladu sa članom 40. stav 1. Zakona o vraćanju oduzete imovine i obeštećenju, na osnovu zakona kojim se uređuje opšti upravni postupak, sprovodi postupak vraćanja, odnosno obeštećenja.

Na osnovu odredbe člana 414. stav 1, a u vezi člana 420. stav 6. Zakona o parničnom postupku i člana 30. Zakona o vanparničnom postupku, Vrhovni sud je odlučio kao u izreci.

Kako predlagač nije uspeo, to mu ne pripadaju ni troškovi postupka.

Predsednik veća – sudija

Tatjana Matković Stefanović,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković