O b r a z l o ž e nj e

Presudom Prvog osnovnog suda u Beogradu P1 3602/18 od 13.05.2021. godine, stavom prvim izreke, obavezan je tuženi da tužiocu isplati neisplaćeno uvećanje zarade za rad noć u periodu od 01.10.2015. godine do 30.09.2018. godine u ukupnom iznosu od 33.297,26 dinara sa zakonskom zateznom kamatom na navedeni iznos u visini od 11.461,85 dinara (obračunato do 04.09.2020. godine), te zakonsku zateznu kamatu obračunatu na navedeni iznos počev od 05.09.2019. godine do isplate, kao i da za navedeni iznos glavnice uplati pripadajuće doprinose za obavezno socijalno osiguranje u visini prema obračunu nadležnih službi (RF za zdravstveno osiguranje, RF za PIO i Nacionalnoj službi za zapošljavanje) na dan uplate. Stavom drugim izreke, obavezan je tuženi da tužiocu isplati neisplaćeni deo naknade troškova za dolazak i odlazak sa rada u periodu od 01.10.2015. godine do 30.09.2018. godine u ukupnom iznosu od 10.651,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom na naveden iznos u visini od 3.862,45 dinara (obračunato do 04.09.2020. godine), te zakonsku zateznu kamatu obračunatu na navedeni iznos počev od 05.09.2019. godine do isplate. Stavom trećim izreke, obavezan je tuženi da tužiocu na ime sticanja bez osnova isplati ukupno iznos od 19.642,92 dinara opredeljeno u pojedinačnim mesečnim iznosima sa zakonskom zateznom kamatom, bliže kao u tom stavu. Stavom četvrtim izreke, obavezan je tuženi da tužiocu isplati naknadu štete za neiskorišćeni godišnji odmor u 2018. godini u iznosu od 27.504,30 dinara sa zakonskom zateznom kamatom na navedeni iznos u visini od 5.261,01 dinara (obračunato do 04.09.2020. godine), te zakonsku zateznu kamatu obračunatu na naveden iznos počev od 05.09.2019. godine do isplate. Stavom petim izreke, obavezan je tuženi da tužiocu naknadi troškove parničnog postupka od 117.186,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od izvršnosti do isplate.

Presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž1 3676/21 od 05.10.2022. godine, stavom prvim izreke, odbijena je kao neosnovana žalba tuženog i potvrđena presuda Prvog osnovnog suda u Beogradu P1 3602/18 od 13.05.2021. godine. Stavom drugim izreke, odbijen je kao neosnovan zahtev tuženog za naknadu troškova drugostepenog postupka.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tuženi je blagovremeno izjavio reviziju zbog bitne povrede odredaba parničkog postupka, pogrešno i nepotpuno utvrđenog činjeničnog stanja i pogrešne primene materijalnog prava.

Odlučujući o dozvoljenosti izjavljene revizije na osnovu člana 404. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“, br. 72/11...10/23), Vrhovni sud je nalazi da su ispunjeni uslovi za odlučivanje o reviziji tuženog kao izuzetno dozvoljenoj radi ujednačavanja sudske prakse u pogledu odlučivanja o tužbenim zahtevima iz istovetnog činjeničnog i pravnog osnova radi sticanja bez osnova naknade troškova stručnog osposobljavanja, usavršavanja i sticanja posebnih znanja za rad, zbog čega je odlučeno kao u stavu prvom izreke.

Vrhovni sud je ispitao pravnosnažnu drugostepenu presudu u pobijanom delu kojom je odlučeno o tužbenom zahtevu radi sticanja bez osnova, primenom člana 408. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, br. 72/11 ... 10/23) i našao da je revizija osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti. Nema ni bitne povrede iz člana 374. stav 1, u vezi sa članovima 8. i 383. ZPP na koju se ukazuje u reviziji, s obzirom da je pobijana odluka zasnovana na činjeničnom stanju koje je utvrđeno ocenom svih dokaza u spisima izvršenom od strane prvostepenog suda, dajući ocenu o pravnom značaju činjenica bitnih za primenu materijalnog prava.

Prema činjeničnom stanju, tužilac je bio u radnom odnosu kod tuženog na radnom mestu službenik obezbeđenja – ... u Sektoru „NIS“ ... u periodu od 24.07.2015. godine do 12.12.2016. godine, na osnovu više zaključenih ugovora o radu na određeno vreme. Potom je u periodu od 26.07.2017. godine do 31.01.2018. godine tužilac je bio angažovan kod tuženog na osnovu dva ugovora o stručnom osposobljavanju i usavršavanju. U ugovorima o osposobljavanju i usavršavanju od 26.07.2017. godine i 16.10.2017. godine navedeno je da su isti zaključeni između tuženog i tužioca kao nezaposlenog lica koje želi da se stručno usavrši, te je u članu 4. navedeno da lice koje se stručno usavršava ima pravo na novčanu naknadu koja se ne smatra zaradom u smislu zakona. Iz Odluke tuženog od 14.02.2016. godine utvrđeno je da se tuženi obavezao da za zaposlene službenike obezbeđenja u skladu sa Zakonom o privatnom obezbeđenju, a na osnovu njihove molbe, u celosti plati troškove obuke i polaganja stručnog ispita za vršenje poslova privatnog obezbeđenja (stav 1.). Zaposleni, nakon što su upoznati da troškove licenciranja snose sami, obratili su se poslodavcu i postigli dogovor da poslodavac za njih pronađe najpovoljnije rešenje koje se tiče cene obuke za vršenje poslova privatnoj obezbeđenja, kao i da će iznos koji je poslodavac uplatio za njih vratiti u mesečnim ratama, odbijanjem od zarade (stav 2.). Zaposleni su svojim potpisom na izjavi o prihvatanju licenciranja i izjavi o dinamici odbijanja od zarada potvrdili da troškove obuke i polaganja stručnog ispita za vršenje poslova privatnog obezbeđenja snose sami (stav 3.). Tužilac je u svojeručno potpisanoj izjavi od 07.09.2017. godine naveo da želi da započne proces obuke radi sticanja licence neophodne za obavljanje poslova službenika obezbeđenja, u skladu sa odredbama Zakona o privatnom obezbeđenju, da je upoznat da će sam snositi troškove licenciranja i da ukoliko odustane za vreme programa licenciranja (obuka i polaganje stručnog ispita) od daljeg usavršavanja, ne može da ostvari pravo na refundaciju troškova. Prema izjavi od istog dana 07.09.2017. godine, potpisanoj od strane tužioca, isti je saglasan da tuženi umanji njegov lični dohodak na ime troškova licenciranja prema vrednosti i po dinamici koja je bliže označena u sadržaju te izjave. Tuženi je te troškove licenciranja obustavljao od iznosa mesečnih primanja na ime naknade koja je tužiocu isplaćivana za vreme stručnog osposobljavanja i usavršavanja, a koji su iskazani u obračunskim listama kao posebna stavka (licenca) i novčani iznosi koji se na nju odnose (za obuku, takse za licenciranje, polaganje i ponovno polaganje ispita). Nakon sticanja navedene licence, tužilac je kod tuženog zasnovano radni odnos na određeno vreme dana 23.02.2018. godine, koji je trajao do 30.09.2018. godine.

Na osnovu tako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su primenom odredbama članova 49. i 164. Zakona o radu i člana 8. Zakona o privatnom obezbeđenju, usvojili tužbeni zahtev za refundaciju iznosa koji je tuženi obustavio od zarade tužiocu na ime troškova obuke i polaganja stručnog ispita radi sticanja potrebne licence, s obzirom na to da je poslodavac dužan da zaposlenom omogući obrazovanje, stručno osposobljavanje i usavršavanje kad to zahteva potreba procesa rada i uvođenje novog načina organizacije rada, a troškove obrazovanja, stručnog osposobljavanja i usavršavanja obezbeđuju se iz sredstava poslodavca i drugih izvora u skladu sa zakonom i opštim aktom.

Po oceni Vrhovnog suda, osnovano se revizijom tužene ukazuje da su nižestepeni sudovi pogrešno primenili materijalno pravo kada su obavezali tuženog da tužiocu na ime sticanja bez osnova isplati tražene mesečne iznose.

Prema odredbi člana 49. stav 1. i 3. Zakona o radu, poslodavac je dužan da zaposlenom omogući obrazovanje, stručno osposobljavanje i usavršavanje kada to zahteva potreba procesa rada i uvođenje novog načina i organizacije rada. Troškovi obrazovanja, stručnog osposobljavanja i usavršavanja obezbeđuju se iz sredstava poslodavca i drugih izvora u skladu sa zakonom i opštim aktom.

Odredbama Zakona o privatnom obezbeđenju („Službeni glasnik RS“, br. 104/13...87/18), propisano je da poslove privatnog obezbeđenja mogu vršiti pravna lica, preduzetnici i fizička lica koja imaju licencu za vršenje poslova privatnog obezbeđenja izdatu od strane Ministarstva (član 8.), da troškove organizovanja i sprovođenja stručnih ispita snosi lice koje polaže stručni ispit, odnosno pravno lice kod kog je lice koje polaže ispit zaposleno (član 14. stav 5.), te da položena licenca uslov za obavljanje poslova službenika obezbeđenja od 01.01.2017. godine (član 88.).

Članom 201. Zakona o radu, predviđena je mogućnost angažovanja lica van radnog odnosa, dakle bez zasnivanja radnog odnosa pod određenim uslovima i to ugovorom o stručnom osposobljavanju radi obavljanja pripravničkog staža, odnosno polaganja stručnog ispita, kad je to zakonom, odnosno pravilnikom predviđeno kao poseban uslov za samostalan rad u struci i ugovorom o stručnom usavršavanju radi stručnog usavršavanja i sticanja posebnih znanja i sposobnosti za rad u struci, odnosno obavljanja specijalizacije, za vreme utvrđeno programom usavršavanja, odnosno specijalizacije, u skladu sa posebnim propisom. Poslodavac licu na stručnom osposobljavanju ili usavršavanju može da obezbedi novčanu naknadu i druga prava, u skladu sa zakonom, opštim aktom ili ugovorom o stručnom osposobljavanju i usavršavanju. Oba ugovora se zaključuju u pisanom obliku a navedena novčana naknada ne smatraju se zaradom u smislu Zakona o radu.

U konkretnom slučaju prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je u svojstvu lica koje se stručno osposobljava, a radi osposobljavanja, usavršavanja i sticanja posebnih znanja i veština za samostalni rad na poslovima fizičko- tehničkog obezbeđenja, sa tuženim zaključio ugovore o stručnom osposobljavanju i usavršavanju dana 26.07.2017. godine i 16.10.2017. godine. Takvo angažovanje po navedenim ugovorima je rad van radnog odnosa, za koji je ostvario ugovorenu novčanu naknadu. Tužiocu je kao licu na stručnom osposobljavanju i usavršavanju, omogućeno kao i zaposlenima kod tuženog koji su obavljali poslove fizičko-tehničkog obezbeđenja, da tuženi prethodno (u celini) plati troškove obuke i polaganja stručnog ispita, odnosno sticanja licence za vršenje poslova privatnog obezbeđenja, što je uslov za obavljanje tih poslova u skladu sa navedenim posebnim propisom Zakonom o privatnom obezbeđenju i istovremeno je tužilac pisanom izjavom prihvatio da te troškove nadoknadi tuženom, tako što će se njegova primanja na ime troškova licenciranja umanjiti prema vrednosti i po dinamici koja su bliže označena u sadržaju te izjave.

Sledom iznetog, imajući u vidu pravnu prirodu zaključenih ugovora o stručnom osposobljavanju i usavršavanju kojima se ne zasniva radni odnos, kao i sadržinu angažovanja tužioca kod tuženog po osnovu tih ugovora, to tužilac u svojstvu lica koje se stručno osposobljava, a radi osposobljavanja, usavršavanja i sticanja posebnih znanja i veština za samostalni rad na poslovima fizičko- tehničkog obezbeđenja i s tim u vezi sticanja licence, nije zaposleno lice kod tuženog, zbog čega nema uslova za primenu odredbe člana 49. stav 3. Zakona o radu i člana 14. stav 5. Zakona o privatnom obezbeđenju, kako to pogrešno zaključuju nižestepeni sudovi. Osim toga, po oceni Vrhovnog suda ne može se prihvatiti ni stanovište nižestepenih sudova da izjava tužioca od 07.09.2017. godine (u kojoj navodi da ukoliko odustane za vreme programa licenciranja od daljeg usavršavanja neće ostvariti pravo na refundaciju troškova) ustanovljava obavezu tuženog da tužiocu isplati predmetno novčano potraživanje. Ovo iz razloga što se radi o jednostranoj izjavi, a zaključenim ugovorima o stručnom osposobljavanju i usavršavanju, tuženi takvu obavezu nije preuzeo.

Kako se u konkretnom slučaju ne radi o zakonskoj, niti ugovornoj obavezi tuženog da snosi troškove organizovanja i sprovođenja stručnih ispita, a koji su uz saglasnost tužioca sukcesino u mesečnim iznosima obustavljani od njegove ugovorene novčane naknade, to tužilac neosnovano potražuje naplaćeni novčani iznos sa zateznom zakonskom kamatom u smislu članova 210. i 214. ZOO.

Iz iznetih razloga, na osnovu člana 416. stav 1. ZPP, Vrhovni sud je odlučio kao u stavu drugom izreke.

Odlučujući o dozvoljenosti izjavljene revizije tuženog na osnovu člana 404. ZPP, po oceni Vrhovnog suda, nisu ispunjeni uslovi za odlučivanje o posebnoj reviziji tuženog u odnosu na odluku o tužbenom zahtevu za isplatu uvećane zarade za rad noću, neisplaćenog dela naknade troškova za dolazak i odlazak sa rada i isplatu za neiskorišćeni godišnji odmor, jer u tom delu pobijana drugostepena presuda ne odstupa od prakse sudova u istim činjenično-pravnim sporovima, niti je potrebno da se razmotre pravna pitanja od opšteg interesa ili pravna pitanja u interesu ravnopravnosti građana.

Iz navedenih razloga, na osnovu člana 404. stav 2. ZPP, odlučeno je kao u stavu trećem izreke.

Vrhovni sud je ispitao dozvoljenost izjavljene revizije primenom odredbe člana 410. stav 2. tačka 5. Zakona o parničnom postupku i našao da revizija tužene nije dozvoljena.

Odredbom člana 403. stav 3. Zakona o parničnom postupku propisano je da revizija nije dozvoljena u imovinsko pravnim sporovima ako vrednost predmeta spora pobijanog dela ne prelazi dinarsku protivvrednost 40.000 evra, po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan podnošenja tužbe.

Tužilac je tužbu podneo 28.11.2018. godine. Vrednost predmeta spora u pobijanom delu iznosi 80.578,02 dinara.

Ovaj spor ne odnosi se na zasnivanje, postojanje i prestanak radnog odnosa iz člana 441. Zakona o parničnom postupku, već se odnosi na novčano potraživanje, te kako vrednost predmeta spora pobijanog dela pravnosnažne odluke očigledno ne prelazi dinarsku protivvrednost od 40.000,00 evra po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan podnošenja tužbe, izjavljena revizija nije dozvoljena.

Iz navedenih razloga, na osnovu člana 413. Zakona o parničnom postupku odlučeno je kao u stavu četvrtom izreke.

Predsednik veća – sudija

Marina Milanović, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković