U IME NARODA

Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Tatjane Matković Stefanović, predsednika veća, Jasmine Stamenković i Tatjane Đurice, članova veća, u parnici tužioca AA iz ..., koga zastupa Damir Perić, advokat iz ..., protiv tuženog Grada Novog Sada, koga zastupa Pravobranilaštvo Grada Novog Sada, radi isplate, odlučujući o reviziji tuženog izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 1138/23 od 02.02.2024. godine, u sednici održanoj dana 17.04.2025. godine, doneo je sledeću

P R E S U D U

ODBIJA SE, kao neosnovana, revizija tuženog izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 1138/23 od 02.02.2024. godine, dela kojim je odbijena žalba tuženog i potvrđena presuda Višeg suda u Novom Sadu P 291/2021 od 27.02.2023. godine u usvajajućem delu za iznos od 8.297.299,50 dinara sa zateznom kamatom od 27.02.2023. godine do isplate.

UKIDAJU SE presuda Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 1138/23 od 02.02.2024. godine i presuda Višeg suda u Novom Sadu P 291/2021 od 27.02.2023. godine u preostalom usvajajućem delu, za iznos preko iznosa iz stava prvog ove odluke pa do dosuđenih 20.195.928,21 dinara sa zateznom kamatom od 27.02.2023. godine do isplate, u delu kojim je obavezan tuženi da tužiocu plati iznos od 10.525,00 dinara sa kamatom od dana izvršnosti kao i u delu kojim je utvrđeno da je tuženi nosilac javne svojine u 4602/7180 dela na parceli broj .. površine od 7181 m2 koja je upisana u list nepokretnosti broj .. KO Rumenka te je obavezan da u roku od 15 dana po pravnosnažnosti presude o svom trošku izvrši pred RGZ SKN Novi Sad II upis svog prava vlasništva – javne svojine Grada Novog Sada na navedenom delu nepokretnosti, i u pogledu odluke o troškovima postupka i u tom delu spis vraća prvostepenom sudu na ponovno suđenje.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 1138/23 od 02.02.2024. godine odbijena je žalba tuženog i potvrđena presuda Višeg suda u Novom Sadu P 291/2021 od 27.02.2023. godine, kojom je u stavu prvom delimično usvojen tužbeni zahtev, u stavu drugom obavezan tuženi da tužiocu isplati iznos od 20.195.928,21 dinara sa zateznom kamatom od 27.02.2023. godine pa do isplate na ime naknade za 4602/7180 dela na katastarskoj parceli broj .. površine 7181 m2, koja je upisana u list nepokretnosti broj .. KO Rumenka, u stavu trećem utvrđeno je da je tuženi nosilac javne svojine u 4602/7180 dela na parceli broj .. površine od 7181 m2, koja je upisana u list nepokretnosti broj .. KO Rumenka pa je obavezan da u roku od 15 dana po pravnosnažnosti presude o svom trošku izvrši pred RGZ SKN Novi Sad II upis svog prava vlasništva – javne svojine Grada Novog Sada na navedenom delu nepokretnosti. U stavu četvrtom obavezan je tuženi da tužiocu na ime pribavljanja pismene dokumentacije za potrebe ovog postupka isplati iznos od 10.525,00 dinara sa zateznom kamatom od dana izvršnosti pa do isplate, u stavu petom odbijen zahtev za isplatu zatezne kamate na dosuđeni iznos iz stava četvrtog počev od dana presuđenja pa do izvršnosti, a u stavu 6. je obavezan tuženi da tužiocu naknadi troškove postupka u iznosu od 514.314,00 dinara sa zateznom kamatom od dana izvršnosti.

Protiv pravnosnažne drugostepene presude blagovremenu reviziju podnosi tuženi zbog pogrešne primene materijalnog prava, sa predlogom da se odluka preinači eventualno ukine.

Odgovor na reviziju nije dat.

Ispitujući pobijanu presudu u granicama određenim odredbama člana 408. Zakona o parničnom postupku Vrhovni sud je našao da je revizija delimično osnovana.

U postupku donošenja pobijane presude nije učinjena apsolutno bitna povreda iz odredbe člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema činjeničnom utvrđenju prvostepenog suda, tužilac je suvlasnik sa udelom od 4602/7180 na katastarskoj parceli broj .. KO Rumenka, ukupne površine 7181 m2, koja je planskim dokumentom delom predviđena za ulicu a delom za stanovanje sa poslovanjem. U fakticitetu delom se koristi kao ulica iako nije vođen postupak eksproprijacije i nije isplaćena naknada. Parcela je upisana u list nepokretnosti .. KO Rumenka, po vrsti zemljišta kao zemljište u građevinskom području, po kulturi njiva II klase, ulica ..., i sa ustanovljenim pravom službenosti prolaza u korist BB upisanog 31.01.2005. godine i pravom službenosti VV od 02.04.2022. godine. Parcela je formirana u toku premera 1986. godine a tužilac je istu dobio 2001. godine, ugovorom o poklonu, od svog oca koji se na njoj bavio poljoprivredom, što je i tužilac nastavio baveći se ratarstvom. Oko 2015. godine na predmetnoj parceli započeto je nanošenje šuta, deo je izbetoniran, bez saglasnosti tužioca. Tužilac je dao saglasnost za ustanovljavanje prava službenosti BB a službenost prolaza se jednim manjim delom poklapa sa današnjim putem. Prema Planu generalne regulacije naseljenog mesta Rumenka („Službeni list Grada Novog Sada“ broj 21/2015), parcela se nalazi u zoni neizgrađenog građevinskog zemljišta u građevinskom području naseljenog mesta Rumenka, delom je namenjena za javnu površinu (ulicu) u površini od 60 ari i 38 m2 što je 84,08 % njene ukupne površine, a delom za stanovanje sa poslovanjem u površini od 11 ari 43 m2 što je 15,92 % ukupne površine. Lokalitet nije opremljen uličnim instalacijama vodovoda i kanalizacije, delimično je opremljen uličnim elektroenergetskim i gasnim instalacijama i opremljen je mrežom uličnih elektronskih komunikacija. Deo parcele koji je predviđen za javnu namenu od 60 ari i 38 m2 ili 84,08 % ukupne površine, delimično je priveden planskoj nameni i koristi se kao javna površina od 22 ara i 51 m2 što čini 48,87 % površine dela koji je predviđen za javnu namenu, a u prirodi ovo predstavlja tucanički kolovoz, betonirani kolovoz i zelenu površinu između saobraćajnice i građevinskih parcela koje se nalaze u centralnom i severoistočnom delu parcele. Zapadni deo parcele koristi se kao obradivo poljoprivredno zemljište a jugoistočni deo kao ograđeni voćnjak, obrađeno dvorište, obradivo poljoprivredne površine i zelena površina. Deo parcele za javnu namenu može da se odvoji kao zasebna parcela obzirom da se nalazi unutar regulacije ulice. Od dela predmetne parcele namenjenog za porodično stanovanje sa poslovanjem (11 ari 43m2 što je 15,92 % njene ukupne površine) nije moguće formirati zasebnu građevinsku parcelu te je taj deo parcele potrebno spojiti sa susednim, iste namene, nakon čega bi se stekli uslovi za formiranje građevinske parcele. Najzad, utvrđeno je i da tržišna vrednost 1 m2 predmetne parcele iznosi 4.387,90 dinara/m2, da vrednost tužiočevog udela na parceli u površini od 4602 m2 iznosi 20.195.928,21 dinar, da udeo tužiočevog dela parcele koji je predviđen za javnu namenu od 84,08 % predstavlja površinu od 3.869,36 m2, što iznosi 16.978.371,76 dinara, dok deo koji je predviđen za javnu namenu i priveden je javnoj nameni u površini od 1.890,92 m2, iznosi 8.297.299,50 dinara.

Kod takvog činjeničnog stanja nižestepeni sudovi usvajaju tužbeni zahtev i obavezuju tuženog da tužiocu isplati protivvrednost suvlasničkog udela cele nepokretnosti. Obrazlažu da sopstvenik nepokretnosti ima pravo na naknadu za eksproprisanu nepokretnost ili nepokretnost planski namenjenu za javno dobro, bez sprovedenog postupka eksproprijacije ili nacionalizacije, u visini koja ne može biti niža od tržišne, kao i da je sproveden postupak eksproprijacije, koji je izostao propustom nadležnog organa. Činjenica da u konkretnom slučaju tuženi nije sproveo postupak eksproprijacije nije krivica tužioca pa on ne treba da trpi štetu. Dalje se obrazlaže da katastarska parcela na kojoj je tužilac sopstvenik, iako nije eksproprisana, faktičkim radnjama tuženog - donošenjem Plana generalne regulacije i privođenjem javnoj nameni postaje javno dobro koje će tužilac biti onemogućen da koristi i njome raspolaže na način koji to garantuje Ustav Republike Srbije i Prokol 1 uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda. Opremajući ulicu infrastrukturno, što samo tužena kao lokalna samouprava može, faktički je ograničeno uživanje tužioca u njegovim imovinskim pravima. Nalaze da se osnovano zahteva novčana naknada i za deo koji nije planiran za javnu površinu nego za stanovanje budući da je tužiocu mogućnost raspolaganja tim delom parcele bitno smanjena, jer je centralni deo planiran za javnu površinu dok od preostalog dela nije moguće formirati posebnu katastarsku parcelu, što znači ni raspolagati drugačije osim pripajanjem okolnim parcelama. S pozivom na odredbu člana 58. Ustava Republike Srbije, člana 10 stav 2, 6 i 7 Zakona o javnoj svojini tužbeni zahtev je usvojen. Drugostepeni sud u svemu prihvata utvrđeno činjenično stanje i pravnu ocenu prvostepenog.

Tuženi u reviziji ističe da se ovakvim postupanjem ''pokriva'' nelegalna gradnja, da činjenica da je zemljište planskim aktom predviđeno za javnu namenu ne predstavlja akt uzurpacije niti ograničenje tužiočevih prava budući da je članom 83. stav 3. Zakona o planiranju i izgradnji utvrđeno da se građevinsko zemljište kome je namena promenjena u skladu sa stavom 2. ovog člana može koristiti u druge svrhe do privođenja planiranoj nameni, da mu nije onemogućen promet nepokretnošću. Najzad ukazuje da će se eksproprijacija sprovesti kada dođe do privođenja zemljišta nameni.

Kod činjenice da je tužilac suvlasnik sa obimom 4602/7180 parcele .. KO Rumenka koja se nalazi u zoni neizgrađenog građevinskog zemljišta u građevinskom području naseljenog mesta Rumenka, koja je Planom generalne regulacije naseljenog mesta Rumenka („Službeni list Grada Novog Sada“ broj 21/2015) delom namenjena za javnu površinu – ulicu (u površini od 60 ara 38m2, odnosno 84,08 %) a delom za stanovanje sa poslovanjem (u površini od 11 ari 43 m2 odnosno 15,92 %), pri čemu je deo parcele predviđen za javnu namenu delimično i priveden svojoj planskoj nameni u površini od 29 ara 51 m2, odnosno 48,87 %, i delimično je opremljen uličnom elektroenergetskom i gasnom instalacijom, opremljen je uličnom mrežom elektronskih komunikacija, a nije opremljen uličnim instalacijama vodovoda i kanalizacije, pravilno su nižestepeni sudovi, uz pravilnu primenu materijalnog prava, našli da je osnovan zahtev tužioca da mu se isplati naknada za udeo na nepokretnosti u delu koji je faktički priveden planiranoj nameni, što po nalazu veštaka iznosi 8.297.299,50 dinara.

Saglasno odredbi člana 2. stav 1. tačka 48 Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS“, br. 72/2009 ... 62/2023) površina javne namene jeste prostor određen planskim dokumentom za uređenje ili izgradnju objekata javne namene ili javnih površina za koje je predviđeno utvrđivanje javnog interesa u skladu sa posebnim zakonom (ulice, trgovi, parkovi i dr), dok se prema odredbi iz člana 10. stav 2. Zakona o javnoj svojini („Službeni glasnik RS“, br.72/2011 ... 94/2024) dobrima u opštoj upotrebi u javnoj svojini u smislu ovog zakona smatraju one stvari koje su zbog svoje prirode namenjene korišćenju svih i koje su kao takve određene zakonom (javni putevi, javne pruge, most i tunel na javnom putu, pruzi ili ulici, ulice, trgovi, javni parkovi, granični prelaz i dr). Kako je prema Planu generalne regulacije, čiji je donosilac tuženi, parcela na kojoj je tužilac suvlasnik namenjena većom svojom površinom (84,08% ukupne površine parcele) za javnu namenu, a delom je i privedena svojoj planskoj nameni (48,87 % površine dela predviđenog za javnu namenu), u navedenom delu predstavlja javnu svojinu u smislu citiranih propisa. S obzirom da je na takav način tužilac suštinski deposediran, odnosno parcela delom faktički eksporprisana, to osnovano zahteva novčanu naknadu za oduzeto zemljište. Radi se o obliku zadovoljenja u cilju uspostavljanja ravnoteže između opšteg interesa zajednice radi kog je i došlo do faktičke eksproprijacije i pojedinačnih prava vlasnika. Kako je utvrđena i tržišna vrednost faktički oduzetog (privedenog nameni) suvlasničkog dela, pravilno su nižestepeni sudovi naknadu u toj visini dosudili. Stoga se u tom delu neosnovano ukazuje na pogrešnu primenu materijalnog prava, pa je Vrhovni sud primenom odredbe čl. 414 Zakona o parničnom postupku odlučio kao u stavu prvom.

Međutim, kada je u pitanju preostali deo parcele - kako onaj koji nije priveden javnoj nameni u skladu sa Planskim aktom tako i onaj koji nije predviđen za istu namenu, zbog pogrešne primene materijalnog prava činjenično stanje nije u potpunosti razjašnjeno.

Odredbom člana 58. Ustava Republike Srbije jemči se mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona (stav 1). Pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne (stav 2), a zakonom se može ograničiti korišćenje imovine (stav 3).

Prema odredbama člana 1. Protokola broj 1 uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava, svako fizičko i pravno lice ima pravo na neometano uživanje svoje imovine. Niko ne može biti lišen svoje imovine, osim u javnom interesu i pod uslovima predviđenim zakonom i opštim načelima međunarodnog prava (stav 1). Prethodne odredbe, međutim, ni na koji način ne utiču na pravo države da primenjuje zakone koje smatra potrebnim da bi regulisala korišćenje imovine u skladu s opštim interesima ili da bi obezbedila naplatu poreza ili drugih dažbina ili kazni (stav 2).

Planskim dokumentima određuje se namena zemljišta, kao način njegovog korišćenja. Površina javne namene jeste prostor određen planskim dokumentom za uređenje ili izgradnju objekata javne namene ili javnih površina (u ovom slučaju ulica) za koje je predviđeno utvrđivanje javnog interesa, u skladu sa posebnim zakonom. Ni planskim dokumentima, ni faktički, tužilac nije lišen svoje imovine u delu koji nije planiran. Nije lišen imovine ni u delu koji nije priveden nameni. Dakle, u preostalom delu niti je lišen poseda niti iz činjenične građe proizilazi zaključak da mu je realno onemogućeno mirno uživanje zemljišta.

Nižestepeni sudovi nisu raspravili bitne činjenice na osnovu kojih bi mogli zaključiti o obimu trpljenja tužioca zbog nesprovođenja planskih akata, u označenom vremenu i prema tome o eventualnom pravu tužioca na naknadu. Ne može se za sada sa sigurnošću zaključiti da su posledice nesprovođenja planskih akata značajno umanjile mogućnost vršenja prava tužioca na način na koji je to činio u prethodnom periodu, odnosno u tolikoj meri da se to može izjednačiti sa lišavanjem imovine. Iz nalaza veštaka poljoprivredne struke proizilazi da je korišćenje znatno ograničeno, da nepokretnost može da se koristi samo za jednogodišnju poljoprivrednu kulturu i da nema ekonomskog interesa za višegodišnje zasade, što se zanemaruje u kontekstu utvrđene činjenice da se tuženi bavio ratarstvom, da je na delu nepokretnosti voćnjak i okućnica/dvorište (bez podataka o tome kome pripadaju).

Drugim rečima, mora se proceniti da li je tužiocu i u kojoj meri povređeno pravo na mirno uživanje predmetne imovine prema konkretnim okolnostima, da li mu je nametnut nesrazmeran i prekomeran teret i da li mu pripada, i kolika, naknada radi uspostavljanja narušene ravnoteže. U tom pravcu treba raspraviti relevantne činjenice. Stoga je u tom delu odluka morala biti ukinuta. Morala je biti ukinuta i u delu u kome je utvrđeno da je tuženi postao suvlasnik na celoj površini navedene nepokretnosti budući da i ona zavisi od relevantnih činjenica na koje je ukazano.

Posledično ukinuta je i odluka o troškovima (izdacima) učinjenim u toku ili povodom postupka kako bi se o istim odlučilo konačnom odlukom.

Sledom iznetog odlučeno je kao u stavu drugom primenom odredbe člana 416. stav 2. ZPP.

Prvostepeni sud će razjasniti okolnosti na koje je ukazao Vrhovni sud pa će ocenom istih doneti novu odluku.

Predsednik veća – sudija

Tatjana Matković Stefanović,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković