Presudom Apelacionog suda u Kragujevcu Gž2 136/24 od 27.03.2024. godine, odbijena je žalba tuženog i prvostepena presuda potvrđena u stavu prvom, drugom, četvrtom, petom i šestom izreke.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tuženi je blagovremeno izjavio reviziju zbog bitnih povreda odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava.

Ispitujući pravilnost pobijane odluke u smislu člana 408. u vezi člana 403. stav 2. Zakona o parničnom postupku (,,Službeni glasnik RS“ broj 72/11, 55/14, 87/18 i 18/20), Vrhovni sud je utvrdio da je revizija tuženog neosnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti. Osim toga, revizijski navodi tuženog kojima se posredno ukazuje na bitnu povredu odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 12. ZPP nisu bili predmet ocene ovog suda, s obzirom na to da se radi o povredama koje se ne mogu smatrati revizijskim razlogom, u smislu odredbe člana 407. ZPP.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, pravnosnažnom presudom Osnovnog suda u Paraćinu, Sudska jedinica u Ćupriji P2 389/20 od 10.12.2020. godine, mal. dete parničnih stranaka VV, rođen ...2014. godine povereno je tuženom, kao ocu na samostalno vršenje roditeljskog prava i odlučeno je o održavanju ličnih odnosa između majke AA i mal. deteta. Tuženi je bez odobrenja tužilje odveo mal. dete u Austriju, zloupotrebljavajući poverenje tužilje, pa majka mal. dete nije videla u periodu od 15.01.2021. godine do aprila 2022. godine. Protiv tuženog se vodio krivični postupak zbog oduzimanja maloletnog lica. Maloletni VV je deo predškolskog obrazovanja i prvi razred osnovne škole završio u Austriji, a u aprilu 2022. godine tuženi je mal. dete doveo u Srbiju, kada mu je umro otac i ostavio ga kod majke, gde je proveo dva dana, a nakon navedenog dugog perioda separacije. Pored toga, tuženi je ponovo doveo dete u avgustu 2022. godine, kada je majka odbila da preda dete, jer dete nije želelo da ide kod oca, nakon čega je podnela tužbu za izmenu odluke o vršenju roditeljskog prava. Tuženi je protiv tužilje podnosio krivičnu prijavu zbog oduzimanja mal. lica koja je odbačena. Pravnosnažnim rešenjem P2 333/22 od 23.01.2023. godine usvojena je privremena mera kojom je mal. VV do okončanja ovog spora poveren majci. Prema nalazu i mišljenju nadležnog organa starateljstva, nakon obavljenog razgovora sa mal. VV, mal.dete je emotivno vezano za oba roditelja, ne izražava loša iskustva sa ocem ali je veoma izražena njegova patnja za majkom, kao i bratom i sestrom po majci sa kojima je odrastao. Mal. VV jasno izražava želju da ostane sa majkom u Srbiji, krenuo je u drugi razred osnovne škole gde se lako adaptirao, jer poznaje drugove iz ranijeg perioda, a majka je tokom prvog polugodišta bila veoma angažovana na polju VV readaptacije na školsku sredinu, pomagala mu je u savladavanju zaostalog gradiva, tako da se on uspešno socijalizovao i završio polugodište sa odličnim uspehom. Majka je emotivno topla i nežna u postupanju sa svojih troje dece. Tuženi ne uvažava želju mal.deteta da živi sa majkom, a njegova tvrdnja da tužilja živi u zajednici sa partnerom koji je sklon nasilju u porodici nije potvrđena od strane nadležnog organa starateljstva, niti u toku postupka. Mišljenje nadležnog organa starateljstva je da je u najboljem interesu mal.deteta da bude povereno majci na samostalno vršenje roditeljskog prava, a da se model viđanja sa ocem održava na način bliže naveden u nalazu i mišljenju. Tužilja nije zaposlena, radi za nadnicu, živi u iznajmljenom stanu za koji plaća zakupninu od 100 evra mesečno, ima dvoje dece iz prethodnog braka, a mesečno zaradi oko 550 evra i od 30.000,00 do 40.000,00 dinara mesečno i ima finansijsku pomoć od primarne porodice. Tuženi živi u Austriji sa suprugom sa kojim nema dece, zaposlen je i mesečno zarađuje 3.000,00 evra, a ima dete iz prethodnog braka koje izdržava mesečnim iznosom od 3.000,00 dinara. Pojedinačno utvrđene potrebe maloletnog deteta za školske aktivnosti bliže navedene u obrazloženju nižestepenih odluka su 15.000,00 dinara mesečno.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su zaključili da su se u konkretnom slučaju stekli uslovi za izmenu odluke o vršenju roditeljskog prava i da je u najboljem interesu maloletnog deteta da bude povereno majci na samostalno vršenje roditeljskog prava, uz uređen način održavanja ličnih odnosa sa ocem na način bliže naveden u stavu četvrtom izreke prvostepene presude saglasno nalazu i mišljenju nadležnog organa starateljstva i obavezu oca da doprinosi izdržavanju mal. deteta mesečnim iznosom od 10.000,00 dinara.

Vrhovni sud nalazi da se revizijom tuženog neosnovano pobija drugostepena presuda zbog pogrešne primene materijalnog prava.

Prema članu 3. stav 1. Konvencije o pravima deteta (Zakon o ratifikaciji konvencije Ujedinjenih nacija o pravima deteta „Službeni list SFRJ“ - Međunarodni ugovori broj 15/90 i „Službeni list SRJ“ – Međunarodni ugovori broj 4/96 i2/97) u svim aktivnostima koje se tiču dece od primarnog značaja su interesi deteta bez obzira na to da li ga sprovode javne ili privatne institucije za socijalnu zaštitu, sudovi, administrativni organi ili zakonodavna tela. Države članice se obavezuju da detetu obezbede takvu zaštitu i brigu koja je neophodna za njegovu dobrobit, uzimajući u obzir prava i obaveze njegovih roditelja, zakonitih staratelja ili drugih pojedinaca koji su pravno odgovorni za dete i preuzimaju u tom cilju sve potrebne zakonodavne i administrativne mere (stav 2.).

Ova obaveza preuzeta je članom 6. stav 1. Porodičnog zakona kojim je propisano da je svako dužan da se rukovodi najboljim interesom deteta u svim aktivnostima koje se tiču deteta. U sporu za zaštitu prava deteta i u sporu za vršenje odnosno lišenje roditeljskog prava sud je uvek dužan da se rukovodi najboljim interesom deteta (član 266. navedenog zakona) i pre nego što donese odluku o zaštiti prava deteta ili o vršenju odnosno lišenju roditeljskog prava sud je dužan da zatraži nalaz i stručno mišljenje od organa starateljstva, porodičnog savetovališta ili druge ustanove specijalizovane za posredovanje u porodičnim odnosima (član 270.).

Porodični zakon ne isključuje mogućnost promene vršenja roditeljskog prava. Odluka o vršenju roditeljskog prava može da se promeni ukoliko su se značajnije promenile okolnosti nakon donošenja te odluke. Sud odlučujući o takvom zahtevu je dužan da ceni da li je došlo do novih okolnosti zbog kojih je neophodno promeniti odluku o vršenju roditeljskog prava, pri tome ceneći najbolji interes deteta. Najbolji interes deteta je pravni standard koji se ceni prema okolnostima svakog konkretnog slučaja, a zaštita interesa deteta je odlučujuća okolnost koja se ceni prilikom donošenja odluke o vršenju roditeljskog prava, odnosno promene odluke o vršenju roditeljskog prava.

Pravilno su nižestepeni sudovi primenili materijalno pravo i utvrdili najbolji interes maloletnog deteta odlučujući da majka samostalno vrši roditeljsko pravo, prihvatajući stručno mišljenje nadležnog organa starateljstva, koje (mišljenje) je dato na osnovu aktuelne porodične situacije i porodičnih prilika parničnih stranaka. Majka je emotivno topla i nežna u postupanju sa svojih troje dece, dok otac ne uvažava želju deteta da živi sa majkom, prevashodno ističući svoju bolju materijalnu situaciju, kao i okolnost da tužilja živi u zajednici sa partnerom koji je sklon nasilju u porodici, a koja tvrdnja tuženog u postupku nije potvrđena. Kod navedenog, a suprotno navodima revizije, ovaj sud smatra da su prilikom donošenja odluke, nižestepeni sudovi pravilno procenili sve elemente najboljeg interesa maloletnog deteta, kao i sposobnost roditelja da zadovolje razvojne, vaspitne, emocionalne i obrazovne potrebe deteta utvrđene u smislu članova 6. i 266. stav 1. Porodičnog zakona. Procena najboljeg interesa maloletog VV, utvrđena na osnovu nalaza i mišljenja organa starateljstva koji je ocenjen u sklopu ostalih izvedenih dokaza, ne dovodi se u sumnju navodima revizije o razlozima prvostepenog suda u ranijoj presudi kojom je mal.dete povereno ocu na samostalno vršenje roditeljskog prava. Naime, najbolji interes maloletnog deteta je procenjen na osnovu porodičnih prilika i procene roditeljskih kapaciteta stranaka uz uvažavanje mišljenja mal.deteta koje se nedvosmisleno izjasnilo da želi da živi sa majkom i sa bratom i sestrom po majci u zajedničkom domaćinstvu, a da oca želi da viđa i održava kontakte sa njim. Pored toga, pravilno su nižestepeni sudovi ocenili da materijalno stanje tužilje i sredina u kojoj mal.dete živi sa majkom i bratom i sestrom po majci ne kompromituje roditeljske sposobnosti tužilje kao roditelja kome je mal. VV poveren na samostalno vršenje roditeljskog prava.

Pravilna je i odluka drugostepenog suda u pogledu tačno uređenog načina održavanja ličnih odnosa maloletnog deteta sa ocem, saglasno nalazu i mišljenju organa starateljstva, imajući u vidu aktuelnu porodičnu situaciju.

Polazeći od odredaba materijalnog prava iz Porodičnog zakona i pravilno utvrđenih mogućnosti tuženog, kao dužnika izdržavanja i potreba mal.deteta kao poverioca izdržavanja, primenom kriterijuma za određivanje izdržavanja sadržanih u članu 160. Porodičnog zakona, i rukovodeći se njihovim najboljim interesom saglasno članovima 6. i 266. PZ, pravilno su nižestepeni sudovi ocenili da je tuženi u mogućnosti da na ime doprinosa za izdržavanje mal. deteta plaća 10.000,00 mesečno od svojih redovnih primanja, s obzirom na njegove mogućnosti da stiče zaradu i standard kojim živi, kao i mogućnost da se dodatno radno angažuje.

Ovim iznosom obezbeđuje se zadovoljenje uslova za pravilan i potpuni razvoj mal.deteta, koje je školskog uzrasta, u skladu sa njegovim utvrđenim potrebama, a pri tome se ne ugrožava egzistencija tuženog kao dužnika izdržavanja, dok će preostala sredstva za izdržavanje mal. VV obezbeđivati majka koji se svakodnevno brine o njemu, kako potrebnim novčanim iznosom, tako i doprinosom u vidu rada i staranja koje i inače svakodnevno ulaže u negu i podizanje mal. deteta.

Ostalim revizijskim navodima tuženog posredno ili neposredno, se osporava činjenično stanje koje on smatra bitnim a koje po njegovom mišljenju, nije pravilno ili potpuno utvrđeno u sprovedenom postupku. Navodi revizije, kojima se ukazuje na pogrešno ili nepotpuno utvrđeno činjenično stanje ne mogu biti dozvoljen revizijski razlog u smislu člana 407. stav 2. ZPP, ni sa izuzetkom da se u smislu člana 403. stav 2. ovog zakona radi o reviziji izjavljenoj u porodičnom sporu za izdržavanje.

Na osnovu člana 414. stav 1. ZPP, Vrhovni sud je odlučio kao u izreci.

Predsednik veća – sudija

Dragana Marinković,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković