Vrhovni sud je ispitao razloge revizije i primenom odredaba člana 404. stav 1. i 2. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS br. 72/2011 … 10/2023-dr. zakon) i odlučio da dozvoli odlučivanje o posebnoj reviziji, radi ujednačavanja sudske prakse.

Pobijanu presudu Vrhovni sud je ispitao po odredbi člana 408. Zakona o parničnom postupku i zaključio da je revizija osnovana.

Prema činjeničnom stanju koje je utvrdio prvostepeni sud na osnovu koga je doneta pravnosnažna presuda, tužilac je vlasnik nepokretnosti – parcele broj ... površine 109 m2, i parcele broj ... površine 155 m2, obe upisane u LN .. KO Petrovaradin, obe vinograd druge klase, zemljište u građevinskom području. Na obe parcele upisano je pravo doživotnog plodouživanja u korist BB. Parcele se nalaze u Mesnoj zajednici Petrovaradin, naseljenom mestu Petrovaradin, Grad Novi Sad, i prema Planu generalne regulacije Alibegovca sa područjem za porodično stanovanje na jugoistoku Petrovaradina i prema Planu detaljne regulacije Karagače u Petrovaradinu u celosti su namenjene za javnu saobraćajnu površinu regulacija dve ulice koje još nisu dobile naziv (ulice KJNDN). Prvostepeni sud utvrđuje da predmetne parcele kao delovi ulične mreže povezuju delove naseljenog mesta Petrovaradin. Regulacione linije na parcelama, koje su definisane Planom detaljne regulacije Karagače u Petrovaradinu, razdvajaju površine koje su namenjene za javne namene, na kojima nije moguća izgradnja objekata koji nisu objekti javne namene i površine koje su određene za ostale namene, koje nisu javne. Na parcelama, u delu koji je definisan za javnu namenu, nema izgrađenih objekata i slobodne su za javnu namenu (korišćenje) kako je određeno Planom detaljne regulacije. Saobraćajna površina na parceli ..., kao deo celine ulice KJNDN izrađena je od tucaničkog zastora, a parcela broj ... kao deo celine ulice KJNDN opremljena je elektroenergetskom i telekomunikacionom infrastrukturom, dok je saobraćajna površina izrađena od tucaničkog zastora. U prirodi, parcela ... faktički je privedena javnoj nameni i koristi se kao ulica u površini od 22 m2, a parcela ... faktički je privedena javnoj nameni i koristi se kao ulica u površini od 40 m2. U preostalom delu, površina navedenih parcela nije privedena nameni i tužilac tu površinu faktički koristi. Utvrđeno je da se parcela broj ... nalazi u potesu Karagača u KO Petrovaradin i da joj je prilaz ulicom Karagača, koja se pruža u više pravaca i preko ulice koja još nema naziv se ukršta sa Bukovačkim putem. Prilaz predmetnoj parceli je moguć i preko ulice Karagača koja izlazi na magistralni put Novi Sad – Ruma. Parcela broj ... se takođe nalazi u potesu Karagača KO Petrovaradin, sa suprotne strane parcele broj ... u odnosu na parcelu broj ../2, a prilaz joj je ulicom Karagača koja izlazi na magistralni put Novi Sad – Ruma. Obe predmetne parcele nastale su deobom parcele broj ../2 koja je predstavlja zemljište pod zgradom – objektom i u površini od 1462 m2 vinograd. Nakon podele na dve predmetne parcele i parcelu broj ../2, ta parcela predstavlja zemljište pod zgradom – objektom, a u površini od 1198 m2 predstavlja vinograd. Utvrđena je tržišna vrednost predmetnih parcela od 89,58 evra po m2, odnosno 10.497,00 dinara po kursu na dan 05.03.2024. godine. Pravnosnažnom presudom tužiocu je dosuđena ukupna tržišna vrednost parcela. Za parcele nije sproveden postupak eksproprijacije, nije donet akt o oduzimanju zemljišta, niti je tužiocu isplaćena pravična novčana nadoknada.

Na osnovu tako utvrđenog činjeničnog stanja, sudovi su zaključili da je tužiocu povređeno pravo na mirno uživanje imovine, time što su parcele donošenjem planskog akta promenile namenu iz obradivog poljoprivrednog zemljišta u građevinsko neizgrađeno zemljište, od kada su po vrsti i nameni korišćenja zemljišta građevinsko, neizgrađeno, a naročito što se delom već i koriste kao ulica. Smatraju da je tužilac onemogućen u vršenju vlasničkih prava, jer je njegova imovina umanjena time što su parcele delom već privedene planiranoj javnoj nameni, pretvorene u javnu saobraćajnicu – ulicu, jedna parcela u površini od 22 m2, a druga parcela u površini od 40 m2, što ukazuje da su preduzete radnje u cilju privođenja parcela planiranoj nameni, a delom i nisu. U delu u kom su parcele faktički ušle u sastav ulice pravo svojine može pripadati samo tuženom po odredbi člana 10. stav 2. Zakona o javnoj svojini. Time je imovina tužioca de facto eksproprisana na način koji nije prihvatljiv sa aspekta prava mirnog uživanja imovine, što opravdava dosudu novčane naknade. Dosuđenjem tržišne vrednosti parcela postiže se ekvivalencija davanja, budući da su organi javne vlasti u višegodišnjem periodu propustili da sprovedu odgovarajući postupak i vlasniku isplate tržišnu vrednost oduzetih parcela, da se time u smislu člana 58. stav 2. Ustava RS uspostavlja pravična ravnoteža između interesa pojedinca čija je svojina oduzeta i javnog interesa. Zbog planirane javne namene od 2009. godine, na tužiočevim parcelama, iako delom nisu privedene planiranoj javnoj nameni, nije moguće izgradnja objekta, čime je pravo svojine faktički ograničeno u dužem vremenskom periodu.

Vrhovni sud ocenjuje da se za sada ne može prihvatiti za pravilnu odluka nižestepenih sudova da obavežu tuženog da tužiocu isplati novčanu naknadu u visini tržišne vrednosti celih predmetnih parcela, kao adekvatnu za ograničenje prava na imovinu, niti odluka o utvrđenju prava javne svojine tuženog na parcelama.

Opravdano revident ukazuje da i prema utvrđenim činjenicama tužilac i dalje koristi predmetno zemljište, te ukazuje i da se ono nalazi sa unutrašnje strane ograde i predstavlja deo dvorišta tužioca.

Naime, prema utvrđenim činjenicama, predmetne parcele nastale su deobom parcele ../2 na tri parcele, od kojih je na sadašnjoj parceli ../2 zemljište pod zgradom objektom u istoj površini, dok je smanjena površina koja predstavlja vinograd. Utvrđeno je da se parcela broj ... nalazi sa suprotne strane parcele broj ..., u odnosu na parcelu broj ../2, iz čega se zaključuje da su one povezane. Dalje, utvrđeno je da se na obe predmetne parcele prilazi preko ulice Karagača, koja ulica se, kako je utvrđeno, pruža u više pravaca i izlazi na magistralni put Novi Sad – Ruma. Pored toga što je utvrdio da su predmetne parcele u celosti predviđene za javnu površinu ulice, prvostepeni sud je (na strani 3. stav 1. i 2.) utvrdio da regulacione linije na ovim parcelama razdvajaju površine koje su namenjene za javne namene i površine koje su određene za ostale namene, koje nisu javne. Konačno, utvrđeno je da u preostalom delu površine navedenih parcela, osim površine od 40 m2 i od 22 m2, tužilac koristi faktički površine predmetnih parcela.

Ukoliko bi se prema ovakvog utvrđenju činjenica moglo zaključiti da su predmetne parcele tužiocu delimično faktički eksproprisane, u površinama od 22 i 40 m2, tako što su u toj površini privedene planiranoj nameni ulice, time što se na njima nalazi tucanički zastor, ne može se apriori zaključiti da je pravilno dosuditi naknadu tužiocu za taj realni deo, a posebno ne i za onaj deo površina parcela koje on i dalje faktički koristi, prema utvrđenim činjenicama moguće na isti način na koga je to činio i do preparcelacije. Radi odmeravanja naknade za deo nepokretnosti sa kog je tužilac deposediran, radi pravične ravnoteže između interesa tužioca kao pojedinca i javnog interesa trebalo je ceniti da li je u preostalom delu nepokretnosti, sa koje nije deposediran, kao i treće parcele, na koje se nalazi kuća i vinograd, koja je preostala deobom parcele, tužilac imao koristi na način što je usled zastiranja dela parcele tucaničkim zastorom nepokretnost tužioca u preostalom delu dobila na upotrebnoj vrednosti. U određenim situacijama odbijanje da se dodeli posebno obeštećenje vlasniku, čiji je deo parcele eventualno priveden planiranoj javnoj nameni, samo po sebi ne mora predstavljati povredu člana 1. Protokola broj 1. uz Evropsku konvenciju, niti povredu ustavnih načela iz člana 58. Ustava Republike Srbije. Bilo je potrebno da sudovi ocene da li je priroda radova – zastiranje tucaničkim zastorom dela novonastalih parcela, posebno u situaciji kada se do predmetnih parcela dolazi drugom ulicom, Karagače, koja izlazi na auto put, pravo na imovinu tužioca ograničeno, umanjeno, ili je doprinelo ostvarivanju njegovog svojinskog prava na preostalom delu predmetnih parcela. Bez takvog razmatranja činjenica o faktičkom načinu korišćenja predmetnih parcela nije se mogao izvesti pravilan zaključak o ograničenju tužiočevog prava na imovinu, obimu tog ograničenja i adekvatnosti naknade u novčanom iznosu, koja bi postigla pravičnu ravnotežu između interesa tužioca kao pojedinca i javnog interesa u konkretnom slučaju, u skladu sa Ustavnim načelom iz odredaba člana 58. Ustava Republike Srbije. Takođe, prema utvrđenim činjenicama ne proizilazi zaključak da su delovi predmetnih parcela, a svakako ne parcele u celosti, stekle prerogative ulica, da bi se moglo zaključiti da su faktički postale javna svojina tuženog u skladu sa odredbom člana 10. stav 2. Zakona o javnoj svojini.

Zbog toga je Vrhovni sud primenom odredbe člana 416. stav 2. Zakona o parničnom postupku ukinuo drugostepenu i prvostepenu presudu, i predmet vratio prvostepenom sudu na ponovno suđenje kako bi raspravio sve bitne činjenice od značaja za pravilan zaključak o eventualnom ograničenju tužioca u pravu na imovinu i shodno tome pravu na adekvatnu novčanu naknadu.

Predsednik veća – sudija

Tatjana Miljuš,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković