U IME NARODA

Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Branke Dražić, predsednika veća, Marine Milanović i Vesne Mastilović, članova veća, u parnici tužioca AA iz ..., čiji je punomoćnik Milomir Veselinović, advokat iz ..., protiv tuženih BB i VV, oboje iz ..., čiji je zajednički punomoćnik Milka Canić, advokat iz ..., radi utvrđenja i poništaja ugovora, odlučujući o reviziji tužioca i reviziji drugotuženog, izjavljenim protiv presude Apelacionog suda u Kragujevcu Gž 2087/23 od 23.07.2024. godine, u sednici održanoj 05.11.2025.godine, doneo je

P R E S U D U

ODBIJA SE, kao neosnovana, revizija tužioca izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Kragujevcu Gž 2087/23 od 23.07.2024. godine- stava prvog tačka 2 izreke.

ODBIJA SE, kao neosnovana, revizija tuženog, izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Kragujevcu Gž 2087/23 od 23.07.2024. godine- stava prvog tačka 1. izreke.

UKIDA SE presuda Apelacionog suda u Kragujevcu Gž 2087/23 od 23.07.2024. godine u stavu prvom, tačka 3. izreke i u stavovima drugom i trećem izreke i predmet vraća drugostepenom sudu na ponovno suđenje.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Apelacionog suda u Kragujevcu Gž 2087/23 od 23.07.2024. godine stavom prvim izreke, ukinuta je presuda Osnovnog suda u Jagodini P. br. 493/2022 od 29.03.2023. godine i presuđeno tako što je: 1). usvojen je tužbeni zahtev pa je utvrđeno da je tužilac stekao pravo svojine po osnovu održaja na delu kuće – dvosobnom stanu u ulici ... broj .., na kp .. KO Jagodina, upisan u LN .. KO Jagodina, koji je označen kao „stan broj 1“, na skici veštaka građevinske struke Ranka Grba, u nalazu i mišljenju od 05.10.2020. godine koji je sastavni deo izreke ove presude ukupne površine 46,87 m2, a sastoji se od: dnevne sobe, površine 14,64 m2, kuhinje od 9,7 m2, spavaće sobe od 9,69 m2, ulazne terase od 443 m2, hodnika 5,63 m2, kupatila površine 3,41 m2, što je drugotuženi dužan da prizna i trpi upis ovog prava tužioca u svim javnim knjigama; 2). odbijen je tužbeni zahtev prema drugotuženom kojim je tužilac tražio da se utvrdi da je stekao pravo svojine po osnovu ulaganja u izgradnju na delu nepokretnosti Republika Srbija VRHOVNI SUD Rev 21823/2024 05.11.2025. godine B e o g r a d Rev 21823/2024 2 iz stava prvog izreke presude kao neosnovan; 3). odbijen je tužbeni zahtev kojim je tužilac tražio da se utvrdi da je delimično ništav i ne proizvodi pravno dejstvo ugovor o poklonu Ov br.2092/94 overen kod Opštinskog suda u Jagodini 07.10.1994. godine, zaključen između prvotužene kao poklonodavca i drugotuženog kao poklonoprimca u odnosu na deo kuće dvosoban stan pod oznakom „stan broj 1“, na skici veštaka građevinske struke Ranka Grba u nalazu i mišljenju od 05.10.2020. godine, koji je sastavni deo izreke ove presude u ul. ... broj .., na kp br. .. upisan u LN .. KO Jagodina, koji koristi tužilac, preko korisne površine stana broj 1 – 46,87 m2, do ukupne površine kuće od 103,69 m2, i prava korišćenja jedne idealne polovine placa kp .. KO Jagodina, ukupne površine 3,12 ari što su tuženi dužni da priznaju i trpe. Stavom drugim izreke, obavezan je drugotuženi da tužiocu na ime naknade troškova parničnog postupka isplati 144.300,00 dinara, a stavom trećim da prvotuženoj na ime naknade troškova parničnog postupka isplati 195.000,00 dinara.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, parnične stranke su blagovremeno izjavile revizije, tužilac protiv delova kojima su odbijeni tužbeni zahtevi, pozivajući se na odredbu člana 404. ZPP, a drugotuženi pobijajući je u usvajajućem delu stava prvog i stavu drugom izreke, zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava.

Tužilac je podneo odgovor na reviziju drugotuženog.

Ispitujući pobijanu presudu u smislu člana 408. ZPP, u vezi člana 403. stav 2. tačkak 3. ZPP, Vrhovni sud je našao da je revizija tužioca je delimično osnovana, a revizija drugotuženog nije osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti. Bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 12. ZPP, na koju se drugotuženi poziva u reviziji ne predstavlja razlog za izjavljivanje ovog pravnog leka u smislu odredbe člana 407. ZPP.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, rešenjem Opštinskog sekretarijata za upravu Opštine Svetozarevo od 22.10.1985. godine, eksproprisana je nepokretnost u ul. ... br. .., suvlasnika GG iz ... sa udelom od 5/10, AA, DD, ĐĐ, EE i ŽŽ, svi iz ...sa udelom od po 1/10 idealnog dela. Rešenjem Opštinskog sekretarijata za upravu Opštine Svetozarevo od 14.03.1986. godine u postupku povodom predloga za iseljenje EE, ŽŽ i tužioca AA iz eksproprisane nepokretnosti i preseljenja u predmetni dvosobni stan, stavom prvim izreke utvrđeno je da je dvosoban stan – kuća u ul. ... broj .., u Svetozarevu odgovarajući u pogledu stanovanja u odnosu na kuću koju koriste u ul. ... br. .., u Svetozarevu i istima je kao suvlasnicima i korisnicima kuće u ul. ... br.12, naloženo da se isele iz navedene nepokretnosti i presele u stan u ulici ... br. .. . Zaključkom o dozvoli izvršenja od 30.06.1986. godine dozvoljeno je izvršenje rešenja Opštinskog sekretarijata za upravu Opštine Svetozrevo od 14.03.1986. godine i određeno da će se isto sprovesti 08.07.1986. godine ispražnjenjem iz eksproprisane nepokretnosti u ulici ... broj .. . Rešenjem Opštinskog suda u Svetozarevu R 313/86 od 27.11.1986. godine obavezan je korisnik eksproprijacije Stambeno štedno kreditna zadruga „Elmos“ da ranijem suvlasniku ZZ, pravnom prethodniku tuženih, na ime naknade za eksproprisanu stambenu zgradu i šupu na kat. parceli .. površine 0,51 i na ime izuzete kp .. prizna pravo svojine i državine na delu porodične Rev 21823/2024 3 stambene zgrade u ul. ... br. .. u Svetozarevu koji deo je dvosoban stan u površini od 36,19 m2, i drvene šupe sve na kp .. KO Svetozarevo, kao i da mu prizna pravo trajnog korišćenja na delu dvorišta na kome se nalazi voće i bašta i to ½ na kp .. KO Svetozarevo. Ugovorom o poklonu Ov. br. 2523/90 overenog kod Opštinskog suda u Svetozarevu 26.12.1999. godine, zaključenog između ZZ iz ... kao poklonodavca i tužene BB kao poklonoprimca, poklonodavac je poklonoprimcu poklonio u svojinu i državinu nepokretnost u ulici ... broj .., na kp .. KO Svetozarevo, sa kućom površine 1,6 ara i dvorištem površine 2,23 ara što ukupno iznosi 3,29 ari sve u KO Svetozarevo. Pok. ZZ je 26.07.1995. podneo tužbu protiv tužene BB radi raskida ugovora o poklonu, pa je presudom Opštinskog suda u Jagodini P 38/98 od 15.05.1998. godine odbijen njegov tužbeni zahtev. Ugovorom o poklonu Ov 2092/94 overenog kod Opštinskog suda u Jagodini 07.10.1994. godine, zaključenim između tužene BB kao poklonodavca i tuženog VV kao poklonoprimca, poklonodavac je poklonio nepokretnosti koje se nalaze na kp .. KO Jagodina u ulici ... br. .., od čega je pod zgradom površina od 1,06 ari i dvorištem u površini od 2,23 ara. Drugotuženi je u LN .. KO Jagodina, upisan kao držalac objekta izgrađenog bez odobrenja za izgradnju, oblik svojine privatna sa udelom 1/1 na kp .. KO Jagodina i imalac prava korišćenja na kp .. KO Jagodina, koja parcela je upisana kao svojina RS s tim da nepokretnost – dvosoban stan – deo kuće u ulici ... br. .., na kp .. nije upisan kao poseban deo zgrade. Ocenom nalaza i mišljenja veštaka, na parceli broj .. KO Jagodina, nalazi se stambeni objekat prizemne spratnosti postavljen pored severozapadne i severne međe parcele i sastoji od dve nezavisne stambene jedinice kojima se pristupa iz dvorišta objekta, sa prednje strane parcele nalazi se ulazna kapija za stambenu jedinicu tužioca (stan broj 1), a sa zadnje strane prilaz za stambenu jedinicu tuženih preko prilaznog puta i kp .. iz ulice ... . Osim stambenog objekta na parceli postoje još dva pomoćna objekta koji su privremenog karaktera (šupa i poljski vc). Na prvoj stambenoj jedinici (stan br.1) izvršena je rekonstrukcija pa je veliki deo osnovnih elemenata zamenjen novim. Dograđeno je kupatilo i ulazna terasa, deo objekta je pokriven sa prednje strane mediteran crepom, zamenjena je kompletna stolarija, obložena izolovana fasada, sve unutrašnje površine zidova i plafona su obložene gipsarskim pločama, svi podovi su zamenjeni i rekonstruisana je elektroinstalacija. Trenutno stanje zadnjeg dela objekta (stan broj 2) je dosta loše, objekat je zapušten u njemu se ne živi, isključena je struja, krov prokišnjava i svi elementi objekta su ruinirani. Površina objekta koju koristi tužilac je trenutno korisne površine 46,87 m2, i sastoji se od dve sobe (dnevne i spavaće) kuhinje i kupatila, hodnika i ulazne terase. Izvan objekata ovoj stambenoj jedinci pripada jedna šupa kao i velika otvorena terasa ispred objekta. Ulazi u stambenu jedinicu broj 1 i broj 2, su nezavisni kao i delovi parcela. Drugotuženi je protiv tužioca u predmetu Opštinskog suda u Jagodini P br.599/97 podneo tužbu radi iseljenja iz predmetne nepokretnosti koji postupak je rešenjem od 10.05.2000. godine prekinut do dostave spisa predmeta P 1207/95 od strane Vrhovnog suda, koji su dostavljeni tom sudu po osnovu izjavljene revizije, ali postupak nije nastavljen. Majka tužioca EE je preminula ...1994. godine a brat ŽŽ koji nije bio oženjen ...2012. godine.

Drugostepeni sud je po održanoj raspravi pred tim sudom ukinuo prvostepenu presudu i odlučio o tužbenom zahtevu tako što je usvojio tužbeni zahtev i utvrdio pravo svojine tužioca po osnovu održaja na delu kuće „stanu br.1“ u površini od 46,87 m2, sa obrazloženjem da je tužilac na „stanu br.1“ stekao pravo svojine po osnovu održaja. Tužbeni zahtev kojim je tužilac tražio da se utvrdi da je stekao pravo svojine po osnovu ulaganja u izgradnju na delu iste nepokretnosti, drugostepeni sud je odbio sa obrazloženjem da se renoviranjem i adaptacijom ne stiče pravo svojine, osim ako vrednost ovih radova prelazi vrednost zatečenog stanja a tužilac nije dokazao vrednost zatečenog stanja, pa samim tim ni vrednost dogradnje. Tužbeni zahtev kojim je tužilac tražio da se utvrdi da je ugovor o poklonu zaključen između prvotužene i drugotuženog delimično ništav u odnosu na deo kuće označenim kao „stan br.1“ ukupne površine od 46,87 m2 od ukupne površine kuće od 103,69 m2, drugostepeni sud je odbio sa obrazloženjem da je u trenutku zaključenja tog ugovora prvotužena bila upisana kao vlasnik u katastru nepokretnosti, te kako je raspolagala svojom nepokretnošću ugovor o poklonu nije delimično ništav.

U odnosu na tužbeni zahtev za utvrđenje prava svojine tužioca na delu nepokretnosti koji je predmet spora kuće – dvosobnom stanu površine 46,87 m2, pravilno je drugostepeni sud materijalno pravo.

Odredbom člana 28. stav 4. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa, propisano je da savestan držalac nepokretne stvari na koji drugi ima pravo svojine stiče pravo svojine na stvari protekom 20 godina, a članom 72. stav 2. da je državina savesna ako držalac ne zna ili ne može znati da stvar koju drži nije njegova (stav 2) te da se savesnost državine pretpostavlja (stav 3).

U konkretnom slučaju tužilac i njegovi pravni prethodnici (majka i brat, oboje pokojni) bili su u neprekidnoj i neometanoj državini od prinudnog iseljenja 08.07.1986. godine, misleći da im je predmetna nepokretnost dodeljena u svojinu na ime eksproprisane nepokretnosti, pri čemu postupak eksproprijacije nije okončan, a istu koriste radi stanovanja, pa nije znao niti je mogao znati da nepokretnost koju koristi nije njegova s obzirom da je njegovim pravnim prethodnicima naloženo iseljenje iz suvlasničke kuće u ul. ... broj .., i preseljenje u stan koji je predmet spora još 1986. godine. Činjenica da je drugotuženi podneo tužbu za iseljenje u predmetu Opštinskog suda u Jagodini P br.599/97 22.04.2017. godine ( koji je prekinut i nije nastavljen do okončanja ove parnice) nije od uticaja na njihovu savesnost, s obzirom na tužbeni zahtev da se isele iz kuće tužioca u ulici ... br. .., na kp .., bez navođenja iz kog dela kuće se traži iseljenje, jer je rešenjem Opštinskog suda u Svetozarevu R 313/86 od 27.11.1986. godine ranijem suvlasniku ZZ, pravnom prethodniku tuženih, priznato pravo svojine i državine na delu porodične stambene zgrade u ul. ... br. .. u Svetozarevu –dela koji predstavlja dvosoban stan u površini od 36,19 m2, i drvena šupa na kp .. KO Svetozarevo, dakle na delu kuće koja ima dva stana, što je utvrđeno u ovom postupku, a ne na celoj kući, suprotno navodima u reviziji tuženog.

Pravilno je po nalaženju Vrhovnog suda drugostepeni sud odbio tužbeni zahtev utvrđenje prava svojine na istoj nepokretnosti po osnovu ulaganja, s obzirom da se renoviranjem i adaptacijom ne stiče pravo svojine osim ako vrednost izvedenih radova ne prelazi vrednost zatečenog stanja što tužilac u sprovedenom postupku nije dokazao, a osim toga, na istoj nepokretnosti utvrđeno je pravo svojine tužioca po osnovu održaja.

Nisu osnovani navodi u reviziji tužioca da je tužilac renoviranjem i adaptacijom polovine kuće koju koristi izgradio novu stvar jer polovina kuće nije imala nijednu od prostorija koje je tužilac izgradio i adaptirao svojim sredstvima, s obzirom na napred zauzeto pravno stanovište.

Sa iznetih razloga, saglasno odredbi člana 414. stav 1. ZPP, odlučeno je kao u stavu prvom i drugom izreke.

Prilikom odlučivanja o tužbenom zahtevu za utvrđenje delimične ništavosti ugovora o poklonu zaključenog između prvotužene i drugotuženog, drugostepeni sud je odbio tužbeni zahtev u odnosu na ništavost ugovora koji se odnosi na deo kuće – dvosoban stan označen kao „stan broj 1“, na skici veštaka građevinske struke sa obrazloženjem da tužilac nije postavio tužbeni zahtev za utvrđenje ništavosti ugovora o poklonu koji je prvotužena zaključila sa svojim ocem pok. ZZ dana 26.12.1990. godine pod Ov 2523/90, pa kako je u trenutku zaključenja ugovora o poklonu koji je predmet spora bila vlasnik nepokretnosti koje su predmet ugovora o poklonu imala je, na osnovu odredbe člana 33. Zakona o osnovama svojinsko pravnih odnosa pravo raspolaganja nepokretnostima koje su predmet tog ugovora, zbog čega i tužbeni zahtev za utvrđenje ugovora o poklonu koji je predmet spora proizvodi pravno dejstvo i nije ništav u smislu odredbe člana 103. ZPP-a.

Međutim, zbog pogrešne primene materijalnog prava činjenično stanje u sprovedenom postupku nije potpuno i pravilno utvrđeno.

Naime, kada odluka suda zavisi od prethodnog rešenja pitanja da li postoji pravo ili pravni odnos, a o tom pitanju odluku nije doneo sud ili drugi nadležni organ (prethodno pitanje) sud može sam rešiti to pitanje, ako posebnim propisima nije drugačije određeno (član 12. stav 1. ZPP).

Tužilac postavljenim tužbenim zahtevom traži utvrđenje ništavosti ugovora o poklonu u delu kojim je poklonodavac - prvotužena raspolagala delom nepokretnosti koji se odnosi na dvosoban stan pod oznakom „stan broj 1“ na skici veštaka građevinske struke. Činjenica da postavljenim tužbenim zahtevom tužilac nije tražio utvrđenje ništavosti ugovora o poklonu koji je prvotužena zaključila sa svojim ocem ne znači da je ugovor koji je predmet spora pravno valjan u delu koji se odnosi na stan pod oznakom „stan broj 1“, u odnosu na koji stan je usvojen tužbeni zahtev za utvrđenje prava svojine tužioca po osnovu održaja. Pitanje pravne valjanosti ugovora koji je prvotužilja zaključila sa svojim ocem od 26.12.2009. godine predstavlja prethodno pitanje za odluku o tužbenom zahtevu za delimičnu ništavost ovog ugovora u delu koji se odnosi na taj stan. Zbog toga sud može sam da reši sam to pitanje, s tim da odluka o prethodnom pitanju ima pravno dejstvo samo u ovoj parnici.

Pošto, odluka o tužbenom zahtevu za utvrđenje ništavosti dela ugovora o poklonu koji su zaključili prvotužena i drugotuženi i to dela za koji je utvrđeno pravo svojine tužioca, zavisi od pravne valjanosti ugovora o poklonu koji je prvotužilja zaključila sa svojim ocem, to će sud u ponovnom postupku sam rešiti prethodno pitanje i odlučiti o postavljenom tužbenom zahtevu.

Sa iznetih razloga, saglasno odredbi člana 416. stav 2. ZPP, odlučeno je kao u stavu trećem izreke.

Ukinuta je i odluka o troškovima parničnog postupka i zavisi od odluke o glavnoj stvari.

Predsednik veća – sudija

Branka Dražić, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković