Presudom Privrednog apelacionog suda Pž 2534/22 od 27.09.2023. godine, u stavu I izreke, odbijena je kao neosnovana žalba tuženog i potvrđena je prvostepena presuda u stavu II izreke. U stavu II izreke preinačena je prvostepena presuda u stavu III izreke tako što je obavezan tuženi da tužiocu isplati iznos od 5.018.027,18 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od 29.05.2020. godine do isplate. U stavu III izreke preinačena je prvostepena presuda u stavu IV izreke tako što je obavezan tuženi da tužiocu naknadi troškove parničnog postupka u iznosu od 769.060,00 dinara. U stavu IV izreke obavezan je tuženi da tužiocu naknadi troškove drugostepenog postupka u iznosu od 344.780,00 dinara.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tuženi je izjavio blagovremenu reviziju zbog bitnih povreda odredaba parničnog postupka i zbog pogrešne primene materijalnog prava.

U delu u kom je prvostepena presuda preinačena, revizija je dozvoljena na osnovu odredbe člana 403. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku, pa je u tom delu Vrhovni sud ispitao pobijanu presudu u granicama propisanim odredbom člana 408. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“ br. 72/11 ... 10/23 - dr. zakon) i odlučio da revizija nije osnovana.

U postupku donošenja pobijane presude nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku na koju sud u revizijskom postupku pazi po službenoj dužnosti. Revident ne ukazuje određeno na bitne povrede odredaba parničnog postupka u smislu odredbe člana 374. stav 1. ZPP, odnosno u čemu se sastoji povreda.

Pravnosnažnim i izvršnim sudskim odlukama uspostavljena je solidarna odgovornost ovde tužioca i tuženog, za potraživanja iz radnog odnosa bivših i sadašnjih radnika „Železnice“, koji su u parničnim postupcima bili tužioci.

Poverioci iz pravnosnažnih i izvršnih sudskih odluka (radnici) su se opredelili da saglasno odredbi člana 414. Zakona o obligacionim odnosima, zahtevaju ispunjenje od tužioca, kao jednog od solidarnih dužnika, s obzirom na to da kao poverioci solidarne obaveze imaju pravo da zahtevaju ispunjenje od bilo kog solidarnog dužnika, te su u postupku prinudnog izvršenja od tužioca prinudno naplatili ukupan iznos od 10.036.054.35 dinara, što je utvrđeno veštačenjem.

Predmet tužbenog zahteva je isplata duga u iznosu od 10.036.054.35 dinara, koji tužilac traži od tuženog na ime regresa za iznos koji je po pravosnažnim izvršnim presudama, po kojima je zajedno sa tuženim solidarni dužnik, prinudnim putem isplatio bivšim i tadašnjim zaposlenim.

Prema činjeničnom stanju, tužilac je osnovan odlukom Vlade Republike Srbije, a upisan u Registar privrednih subjekata 10.08.2015. godine u okviru statusne promene tuženog, izdvajanjem uz osnivanje tri nova društva i to: „Srbija Voz“ AD, „Srbija Kargo“ AD i „Infrastrukture Železnice“ AD.

Tužilac i tuženi bili su tuženi u parničnim postupcima koje su zaposleni vodili u toku 2015. i 2016. godine, radi isplate razlike između isplaćene i pripadajuće zarade za rad u smenama, koji su parnični postupci pravnosnažno okončani u periodu tokom 2016. i 2017. godine, tako što su donetim presudama tužilac i tuženi solidarno obavezani da zaposlenima isplate razlike između isplaćene i pripadajuće zarade za rad u smenama, kao i troškove parničnog postupka. Po presudama su sprovedeni izvršni postupci, u kojima je od ovde tužioca u postupku prinudnog izvršenja naplaćeno ukupno 10.036.054.35 dinara.

Odlučujući o osnovanosti tužbenog zahteva, prvostepeni sud je utvrdio da je tužbeni zahtev tužioca delimično osnovan, odnosno prvostepeni sud je zaključka da tužilac i tuženi treba da snose jednak deo predmetne obaveze, na osnovu odredbe čl. 424. st. 1. Zakona o obligacionim odnosima, pa je obavezao tuženog da tužiocu plati 5.018.027,18 dinara, što predstavlja 50% od 10.036.054.35 dinara, dok je u preostalom delu odbio tužbeni zahtev tužioca.

Drugostepeni sud ne prihvata zaključak prvostepenog suda o jednakom učešću bivših solidarnih dužnika. Obrazlaže da je Planom statusne promene, kao sastavnim delom odluke o statusnoj promeni „Železnice Srbije“ AD Beograd izdvajanja uz osnivanje novih akcionarskih društava prenet na tužioca, kao jednog od novoosnovanih društava, deo imovine, te je predviđeno da će način preuzimanja imovine, kao i realizacija obaveza od strane novih društava i društva prenosioca biti uređene ugovorom o međusobnom preuzimanju prava i obaveza. Stranke nisu zaključile ugovor o međusobnom preuzimanju prava i obaveza, ali iz dostavljenih statutarnih dokumenata je utvrđeno da su stranke protokolom od 24.06.2016. godine uredile međusobna prava i obaveze u vezi sudskih sporova i obaveza prema zaposlenima. Kako su obaveze prema zaposlenima po osnovu zarada prenete u početno stanje bilansa tuženog posle izdvajanja na dan 09.08.2015. godine i kako je predmet tužbenog zahteva isplata iznosa koji je tužilac platio zaposlenima po sudskim presudama, u tom slučaju, navedeni protokol predstavlja pravni osnov za potraživanje tužioca prema tuženom koje je predmet ovog spora, pa je drugostepeni sud nalazeći da je solidarna obaveza predviđena u interesu tuženog, primenom odredbe člana 424. stav 2. Zakona o parničnom postupku, preinačio prvostepenu presudu i dosudio tužiocu preostali iznos od 5.018.027,18 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od 29.05.2020. godine do isplate.

Tuženi u reviziji ističe da je pobijana odluka doneta pogrešnom primenom materijalnog prava i to pogrešnom primenom upravo odredbe člana 424. stav 1. Zakona o obligacionim odnosima. Revident ukazuje da su sudski postupci iz kojih su nastala potraživanja obuhvaćena regresnom tužbom pokrenuti nakon statusne promene, pa nije mogla postojati obaveza tuženog da ove obaveze uvrsti u svoj bilans stanja.

Vrhovni sud nalazi da je pobijana drugostepena odluka doneta pravilnom primenom materijalnog prava, tako da navodi revizije nisu osnovani.

Nesporno je da je solidarna odgovornost parničnih stranaka ustanovljena pravnosnažnim presudama, prema zaposlenima kao poveriocima. Članom 505. stav 1. tačkom 2. Zakona o privrednim društvima je propisano da društvo sticalac postaje solidarno odgovorno sa društvom prenosiocem za njegove obaveze koje nisu prenete na društvo sticaoca, ali samo do iznosa razlike vrednosti imovine društva prenosioca koja mu je preneta i obaveza društva prenosioca koje je preuzeo, osim ako je sa određenim poveriocem drugačije ugovoreno.

Odredbom člana 452. Zakona o obligacionim odnosima je propisano u stavu 1. da lice na koje pređe na osnovu ugovora, neka celina fizičkog ili pravnog lica ili jedan deo te celine, odgovara za dugove koji se odnose na tu celinu, ali samo do visine njene aktive.

Planom statusne promene, kao sastavnim delom Odluke o statusnoj promeni Železnica Srbije ad Beograd, izdvajanja uz osnivanje novih akcionarskih društva, prenet je na tužioca kao jednog od novoosnovanih društava deo imovine Železnica Srbije, za obavljanje delatnosti železničkog prevoza putnika, te je predviđeno da će način preuzimanja imovine i obaveza kao i realizacija obaveza od strane novih društava i društava prenosioca, biti uređen ugovorom o međusobnom preuzimanju prava i obaveza. Stranke nisu zaključile Ugovor o međusobnom preuzimanju prava i obavezau ali iz dostavljenih statusnih dokumenata je utvrđeno da su stranke Protokolom od 24.06.2016. godine uredile međusobna prava i obaveze u vezi sudskih sporova i obaveza prema zaposlenima. Kako su obaveze prema zaposlenima po osnovu zarada prenete u početno stanje bilansa tuženog, posle izdvajanja na dan 09.08.2015. godine i kako je predmet tužbenog zahteva isplata iznosa koje je tužilac platio zaposlenima po sudskim presudama, u tom slučaju Vrhovni sud prihvata stav drugostepenog suda da navedeni Protokol predstavlja pravni osnov za potraživanje tužioca prema tuženom, koje je predmet spora.

Prema oceni Vrhovnog suda, Protokol od 24.06.2016. godine, prema svojoj sadržini ima karakter ugovora o međusobnom preuzimanju prava i obaveza koji je trebao biti zaključen između tužene i novoosnovanih društava. S obzirom na to da su stranke prava i obaveze prema zaposlenima po osnovu zarada regulisale tim protokolom, u toj situaciji nema mesta primeni odredbe člana 504. Zakona o privrednim društvima, a ni primeni člana 452. Zakona o obligacionim odnosima, uz napomenu da tužilac u vrednosti imovine koja je na njega preneta osnivanjem, mora da plati i određene obaveze među kojima se ne nalazi obaveza koja je predmet ovog spora.

Vrhovni sud dalje zaključuje, da se odredbe člana 504. Zakona o privrednim društvima i člana 452. Zakona o obligacionim odnosima primenjuju i primenjivale su se u sporovima između radnika železnice koji su vodili protiv ovde parničnih stranaka, u kojim sporovima je utvrđena solidarna odgovornost sada parničnih stranaka u odnosu na potraživanja prema radnicima-zaposlenima, koja potiču iz radnog odnosa. Sada se predmetni spor vodi između solidarnih dužnika, a nakon što je tužilac kao jedan od solidarnih dužnika prema zaposlenima ispunio u celini obaveze utvrđene presudama, pa je sporno pitanje, ima li pravo tužilac kao solidarni dužnik da traži od tuženog kao drugog solidarnog dužnika da mu isplati sve što je platio prema poveriocima, i to na osnovu odredbe člana 424. Zakona o obligacionim odnosima kojom je propisana podela solidarne obaveze na jednake delove među solidarnim dužnicima ako ugovorom nije drugačije određeno.

Vrhovni sud prihvata zaključak drugostepenog suda da takav sporni odnos između stranaka treba rešiti primenom odredbe člana 424. stav 2. Zakona o obligacionim odnosima koja reguliše odnos između samih solidarnih dužnika, nakon što se ispuni solidarna obaveza.

Odredbom člana 424. stav 2. Zakona o obligacionim odnosima je propisano da ako je solidarna obaveza zaključena u isključivom interesu jednog solidarnog dužnika, on je dužan nadoknaditi ceo iznos obaveze sadužniku koji je namirio poverioca.

Iz utvrđenog činjeničnog stanja proizlazi da je solidarna obaveza stranaka bila utvrđena sudskim odlukama u cilju sigurnosti naplate potraživanja prema radnicima kao poveriocima, koju obavezu po prethodno navedenom Protokolu je preuzeo tuženi u postupku statusnih promena, pa će u toj situaciji tuženi biti dužan da nadoknadi ceo iznos obaveze, sadužniku tužiocu, koji je nesporno namirio poverioce-radnike. Dakle, u ovom slučaju ispunjeni su uslovi za primenu izuzetka od pravila da na svakog solidarnog dužnika dolazi jednak deo, što je propisano u stavu 1. člana 424. Zakona o obligacionim odnosima.

Na osnovu svega izloženog, neosnovani su navodi revizije tuženog da je pobijana presuda doneta pogrešnom primenom materijalnog prava, te je Vrhovni sud na osnovu procesnog ovlašćenja iz člana 414. Zakona o parničnom postupku, doneo odluku kao u stavu prvom izreke.

U delu kojim je potvrđena prvostepena presuda, Vrhovni sud je dozvoljenost revizije cenio u skladu sa odredbom člana 404. Zakona o parničnom postupku i utvrdio da revizija ne ispunjava uslove za izuzetnu dozvoljenost.

Prema odredbi člana 404. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“ br. 72/11... 10/23 – dr. zakon) revizija je izuzetno dozvoljena zbog pogrešne primene materijalnog prava i protiv drugostepene presude koja ne bi mogla da se pobija revizijom, ako je po oceni Vrhovnog kasacionog suda potrebno da se razmotre pravna pitanja od opšteg interesa ili pravna pitanja u interesu ravnopravnosti građana, radi ujednačavanja sudske prakse, kao i ako je potrebno novo tumačenje prava (posebna revizija). O dozvoljenosti i osnovanosti posebne revizije odlučuje Vrhovni kasacioni sud u veću od pet sudija.

Imajući u vidu sadržinu tražene pravne zaštite, način presuđenja i razloge na kojima su zasnovane nižestepene presude, Vrhovni sud nalazi da nisu ispunjeni uslovi za odlučivanje o reviziji kao izuzetno dozvoljenoj. U navedenom delu pravnosnažno je obavezan tuženi da tužiocu regresira polovinu utuženog iznosa kao solidarni sadužnik, pa imajući u vidu sve napred izneto, Vrhovni sud nalazi da nema potrebe za ujednačavanjem sudske prakse, razmatranjem pitanja od opšteg interesa ili pravnih pitanja u interesu ravnopravnosti građana, niti je potrebno novo tumačenje prava.

Iz navedenih razloga primenom odredbe člana 404. stav 2. ZPP-a odlučeno je kao u stavu drugom izreke.

Ispitujući dozvoljenost izjavljene revizije na osnovu odredbe člana 410. stav 2. tačka 5. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“ br. 72/11 ... 10/23 – dr. zakon), Vrhovni sud je našao da revizija tuženog nije dozvoljena.

Odredbom člana 485. Zakona o parničnom postupku, propisano je da revizija u privrednim sporovima nije dozvoljena ako vrednost predmeta spora pobijanog dela pravnosnažne presude ne prelazi dinarsku protivvrednost od 100.000 evra po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan podnošenja tužbe.

Tužilac je protiv tuženog podneo tužbu dana 29.05.2020. godine. Vrednost predmeta spora pobijanog dela iznosi 5.018.027,17 dinara.

Imajući u vidu da u ovom privrednom sporu, vrednost predmeta spora pobijanog dela pravnosnažne presude, ne prelazi zakonom propisani cenzus od 100.000 evra u dinarskoj protivvrednosti po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan podnošenja tužbe, Vrhovni sud zaključuje da revizija tuženog u navedenom delu nije dozvoljena.

Iz navedenih razloga na osnovu člana 413. Zakona o parničnom postupku odlučeno je kao u stavu trećem izreke.

Predsednik veća – sudija

Tatjana Miljuš, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković