Apelacioni sud u Novom Sadu je, presudom Gž 2934/24 od 16.10.2024. godine, odbio žalbu tuženog i potvrdio presudu Višeg suda u Novom Sadu P 742/2023 od 04.09.2024. godine, u pobijanom usvajajućem delu (stav 1 i 2 izreke) i u delu odluke o troškovima postupka (stav 3).

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tuženi je izjavio blagovremenu reviziju zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu, primenom odredbe člana 408. Zakona o parničnom postupku (''Službeni glasnik RS'', br. 72/11 ... 18/20), u vezi odredbe člana 92. Zakona o uređenju sudova (''Službeni glasnik RS'', br. 10/23), i utvrdio da je revizija osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti. Navodima revizije revidenta o tome da je drugostepeni sud učinio bitnu povredu odredaba parničnog postupka jer je izreka suprotna i protivrečna navodima obrazloženja, ukazuje se na bitnu povredu odredaba parničnog postupka iz člana 374.stav 2.tačka 12. Zakona o parničnom postupku, međutim, ta bitna povreda nije razlog za izjavljivanje revizije na osnovu odredbe člana 407. stav 1. tačka 2. istog Zakona.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilja je isključivi vlasnik parcele br. ... KO Sremska Kamenica, upisane kod RGZ SKN Novi Sad 3, u površini od 4127 m2, koju je stekla na osnovu ugovora o poklonu zaključenog 04.04.2023.godine. Parcela se nalazi u MZ Sremska Kamenica, naseljenom mestu Sremska Kamenica, Opština Novi Sad. Prema Planu generalne regulacije Sremske Kamenice sa okruženjem (''Službeni list Grada Novog Sada'', br. 32/2013 ... 36/23) i Planu detaljne regulacije prostora ''Čardak'' u Sremskoj Kamenici (''Službeni list Grada Novog Sada'', br. 51/23), delom je namenjena za javnu površinu, regulaciju ulice koja još nije dobila naziv u zoni ekološkog koridora, i to u površini od 637 m2, dok je delom namenjena za ostalo zemljište, porodično stanovanje na terenu sa posebnim uslovima za izgradnju, u površini od 3.490 m2. Na osnovu podatka katastra nepokretnosti, predmetna parcela je u zoni gradskog građevinskog zemljišta, dok je po načinu korišćenja voćnjak 2. klase. Veštačenjem je utvrđeno da je parcela slobodna od objekata u delu koji je namenjen za javnu površinu, ulicu koja još nije dobila naziv, i da nema izgrađenu infrastrukturu, već postoji samo kolovoz izgrađen od tucaničkog zastora, a nema ni izgrađene energetske mreže. Postupak eksproprijacije za predmetnu parcelu nije vođen, niti je doneta odluka o oduzimanju zemljišta. Tržišnu vrednost predmetne parcele sud je utvrdio na osnovu nalaza i mišljenja sudskog veštaka iz oblasti građevinarstva, Mirjane Aćimović Simić, koja se u svom nalazu od 27.10.2023. godine izjasnila da ona iznosi 7.898,00 dinara/m2, odnosno 67,40 evra/m2. Pošto je planskim aktom 637m2 predviđeno za javnu namenu, tržišna vrednost te površine je 5.031.026,00 dinara.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su tuženog obavezali da tužilji, na ime faktičke eksproprijacije, isplati 5.031.026,00 dinara, sa pripadajućom kamatom, nalazeći da do onemogućavanja mirnog uživanja imovine u ovom slučaju ne dolazi faktičkim radnjama tuženog i deposediranjem tužilje, već donošenjem urbanističkih planova kojima je predviđeno da se na predmetnom zemljištu izgrade površine javne namene. Po mišljenju nižestepenih sudova, u ovoj situaciji tužilja ne gubi stvarna prava na predmetnom zemljištu, u navedenom delu, ali njeno pravo svojine realno gubi deo svoje suštine, jer postaje onemogućena da u punom obimu ostvaruje svojinska ovlašćenja na zemljištu čiji je vlasnik, zbog dugogodišnjeg neprivođenja nameni (prvi planski akt potiče iz 2013. godine).

Po oceni Vrhovnog suda, nižestepeni sudovi su pogrešno primenili materijalno pravo zbog čega je činjenično stanje ostalo nepotpuno utvrđeno.

Ustav Republike Srbije u odredbi člana 58. jemči pravo na mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona, tako što propisuje da pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne. Zakonom se može ograničiti način korišćenja imovine, a oduzimanje ili ograničenje imovine radi naplate poreza i drugih tražbina ili kazni, dozvoljeno je samo u skladu sa zakonom.

Protokolom broj 1 uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda, u članu 1. stav 1. propisano je da svako fizičko i pravno lice ima pravo na neometano uživanje svoje imovine, te da niko ne može biti lišen svoje imovine osim u javnom interesu i pod uslovima predviđenim zakonom i opštim načelima međunarodnog prava.

Odredbom člana 10. stav 2. Zakona o javnoj svojini („Službeni glasnik RS“ br. 72/2011 ... 105/2014), propisano je da se dobrima u opštoj upotrebi u javnoj svojini, u smislu ovog Zakona, smatraju one stvari koje su zbog svoje prirode namenjene korišćenju svih i koje su kao takve određene zakonom (javni putevi, javne pruge, most i tunel na javnom putu, pruzi ili ulici, ulice, trgovi, javni parkovi, granični prelazi i dr.). Stav 10. istog člana Zakona, propisuje da su dobra u opštoj upotrebi u svojini Republike Srbije, izuzev državnih puteva drugog reda, koji su u svojini autonomne pokrajine na čijoj teritoriji se nalaze, kao i izuzev nekategorisanih puteva, opštinskih puteva i ulica (koji nisu deo autoputa ili državnog puta I i II reda) i trgova i javnih parkova koji su u svojini jedinica lokalne samouprave na čijoj teritoriji se nalaze.

U konkretnom slučaju predmetna parcela vlasništvo tužilje, broj ... KO Sremska Kamenica, je u delu od 637 m2 namenjena za javnu saobraćajnu površinu, regulaciju ulice koja još nije dobila naziv, na kojoj nema izgrađene elektroenergetske mreže niti infrastrukture. To što je ta parcela prema Planu generalne regulacije Sremske Kamenice sa okruženjem i prema Planu detaljne regulacije prostora ''Čardak'' u Sremskoj Kamenici, delom namenjena za javnu saobraćajnu površinu, regulaciju ulice koja još nije nije dobila naziv u zoni ekološkog karaktera (u površini od 637 m2), a delom za porodično stanovanje sa posebnim uslovima za izgradnju (u površini od 3.490 m2), nije dovoljno za zaključak da je u konkretnom slučaju izvršena faktička eksproprijacija. Suprotno tome, faktička eksproprijacija nastaje kada se na zemljištu grade putevi, infrastrukturni i drugi objekti u javnom interesu iako ne postoji rešenje o eksproprijaciji zemljišta, odnosno njegovom izuzimanju iz poseda. Dakle, bitna činjenica za odlučivanje o postojanju faktičke eksproprijacije je deposediranje tužilje izgradnjom objekta-puta koji neometano koristi neograničeni broj ljudi. To ovde nije utvrđeno jer se o toj činjenici nisu izjasnili ni tužilja ni sudski veštak. Nije utvrđeno na koji je način predmetni deo parcele korišćen pre a kako posle donošenja planskog akta i, s tim u vezi, u kojoj meri je tužilji donetim planskim aktima prethodni način korišćenja njene parcele, u predmetnom delu, uskraćen ili ograničen.

U ponovnom postupku potrebno je da prvostepeni sud utvrdi na koji način se koristi predmetna ulica u delu namenjenom za javnu saobraćajnu površinu, regulaciju ulice koja još nije dobila naziv, od 637 m2, odnosno da li je i ako jeste na koji način, tužilja ograničena ili onemogućena u korišćenju svoje parcele, u tom delu, da bi potom imao mogućnost da, pravilnom primenom materijalnog prava donese novu odluku.

Ukinuta je i odluka o troškovima parničnog postupka, jer zavisi od njegovog ishoda, u smislu odredbe člana 163. stav 4. Zakona o parničnom postupku.

Na osnovu odredbe člana 416. stav 2. Zakona o parničnom postupku, Vrhovni sud je odlučio kao u izreci.

Predsednik veća - sudija

Gordana Komnenić, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković