Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tuženi je, na osnovu člana 404. ZPP blagovremeno izjavio reviziju, zbog pogrešne primene materijalnog prava.

Ispitujući dozvoljenost revizije po članu 404. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“ br. 72/11 ... 10/23) Vrhovi sud je utvrdio da su ispunjeni uslovi za odlučivanje o posebnoj reviziji zbog potrebe ujednačavanja sudske prakse, zbog čega je odlučeno kao u stavu prvom izreke.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu u smislu člana 408. ZPP i utvrdio da je revizija delimično osnovana.

U postupku donošenja pobijane presude nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužioci AA i GG su 1993., odnosno 1994. godine kupili od izvesne gospođe DD placeve, bez prilaznih puteva. Kupljeni placevi su nastali internom parcelacijom njive, a kada je otpočeta izgradnja formiran je zemljani put. Parcela broj .., površine 1409 m2, nastala je 2003. godine deobom parcele ... Prema upisu u listu nepokretnosti ona je po nameni njiva 2. klase, po vrsti zemljište u građevinskom području. Tužioci su, između ostalih lica, upisani kao suvlasnici parcele .. i to: VV na 490/7142 dela, AA i BB na po 216/7142 dela i GG na 253/7142 dela. Prema Planu generalne regulacije naseljenog mesta Veternik, parcela je u celosti namenjena za javnu površinu ulice ... . U prirodi je ušla u sastav ulice površinom od 879 m2, a preostali deo od 530 m2 se koristi kao ograđeni deo dvorišta uz objekte sagrađene na susednim parcelama broj .., .., .., .. i dr. Tržišna vrednost 1 m2 sporne parcele je 155 evra, odnosno prema obračunu veštaka 18.183,05 dinara, što prema suvlasničkim delovima svakog od tužilaca predstavlja iznose koji su im dosuđeni pobijanom presudom.

Nižestepeni sudovi, na osnovu odredbi člana 1. Protokola broj 1 uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda i člana 58. Ustava Republike Srbije, koje garantuju pravo na neometano uživanje svojine nalaze da tužicoima pripada naknada u visini tržišne vrednosti suvlasničkog dela parcele, kako za realni deo koji je faktički priveden planiranoj nameni, tako i za realni deo koji koriste vlasnici susednih parcela kao dvorišta, pošto je tužiocima ograničeno pravo na mirno uživanje imovine zbog smanjene mogućnosti njihovog raspolaganja.

Po stanovištu Vrhovnog suda, pravilno su nižestepeni sudovi primenili materijalno pravo u delu kojim su tužiocima priznali pravo na isplatu iznosa u visini tržišne vrednosti realnog dela parcele koji je faktički priveden planiranoj nameni. U tom delu, tužioci su lišeni svojine u javnom interesu, bez sprovedenog postupka eksproprijacije, zemljište površine 879 m2 nije moguće vratiti u pređešnje stanje, pa tužiocima srazmerno suvlasničkom delu pripada novčana naknada za ovaj deo nepokretnosti.

Međutim, za preostali realni deo parcele površine 530 m2, u čijem posedu su po dosadašnjem činjeničnom utvrđenju vlasnici više susednih parcela na kojima su sagrađeni objekti, zbog pogrešne primene materijalnog prava izostalo je utvrđenje svih bitnih činjenica.

Činjenično je utvrđeno da su 1993. – 1994. godine tužioci AA i GG kupili placeve za izgradnju objekata od fizičkog lica označenog samo prezimenom, da su placevi formirani internom parcelacijom njive, kao i da u to vreme nije bilo prilaznih puteva kupljenim placevima. Utvrđeno je da je sporna parcela broj .. površine 1409 m2 nastala 10 godina nakon tog teretnog sticanja, tako što je izvršena deoba parcele .. (čija površina nije utvrđena). Za preostala dva tužioca nije utvrđeno u koje vreme i po kom pravnom osnovu su stekli suvlasništvo, čiji zaštitu traže u predmetnoj parnici.

Nadalje, utvrđena je sadržina aktuelnog Plana generalne regulacije naseljenog mesta Veternik, po kome je parcela broj .. u celosti planirana za javnu površinu, ali ne i da li su postojali i koje sadržine su bili planski akti od vremena kada je svaki od tužilaca, odnosno preostalih suvlasnika ove parcele stekao svojinu, kao i da li je aktuelnim planom generalne regulacije izvršena izmena planskih akata generalne i detaljne regulacije u odnosu na raniji period.

Prvostepeni sud je propustio da utvrdi kolika je bila površina kupljenih placeva od strane tužilaca, odnosno vlasnika susednih parcela .., .., .., .. i dr. u okviru čijih dvorišta se nalazi 530m2 sporne parcele, kao i na čiji zahtev je izvršena parcelacija 2003. godine koja je dovela do formiranja sporne parcele površine 1409m2 i aktuelanog upisa susvojine na njoj. Pošto kupljeni placevi 1993. – 1994. godine nisu imali nikakve prilazne puteve, razjašnjenje ovih činjenica je nužno pošto je za zaključak o povredi prava na imovinu neophodno jasno utvrđenje koliku površinu zemljišta su tužioci teretno stekli, na kojoj površini su nakon izvršene deobe praćene parcelacijom upisani kao isključivi vlasnici i da li je izvršeno ozakonjenje izgrađenih kuća, a na kojoj površini i sa kojim udelima su upisani kao suvlasnici u realizaciji prvobitne interne deobe njive koja je poslužila za uvođenje u posed.

Prvostepeni sud nije utvrdio na kojim parcelama su tužioci izgradili kuće i da li su njihovi isključivi vlasnici, ko su vlasnici susednih parcela ..,..,.., .. i dr., niti da li su tužioci u odnosu na vlasnike tih parcela, koji koriste spornu površinu od 530m2 kao ograđeni deo svojih dvorišta uz sagrađene kuće, preduzimali aktivne radnje u svrhu zaštite upisane susvojine.

Pošto u ponovljenom postupku razjasni navedene činjenice, prvostepeni sud će biti u prilici da izvede zaključak da li u konkretnom slučaju planska aktivnost tuženog usmerena na ozakonjenje izgradnje u naseljenom mestu Veternik predstavlja akt lišavanja, odnosno ograničenja upisanog prava susvojine tužilaca na delu parcele površine 530m2, koja nije faktički privedena planiranoj nameni i u čijem su posedu vlasnici susednih objekata.

U ponovljenom postupku, prvostepeni sud će, u skladu sa članom 165. stav 4. ZPP ponovo odlučiti i o troškovima celog postupka, koji su uslovljeni konačnim uspehom tužilaca u parnici.

Iz iznetih razloga, odluka u stavu drugom izreke doneta je na osnovu člana 416. stav 2. ZPP, a u stavu trećem izreke na osnovu člana 414. stav 1. ZPP.

Predsednik veća – sudija

Jelica Bojanić Kerkez,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković