Presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 1700/24 od 12.06.2024. godine, žalbe tuženih su odbijene, presuda Osnovnog suda u Somboru P 1201/23 od 27.02.2024. godine potvrđena i odbijen zahtev tuženih za naknadu troškova drugostepenog postupka.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, drugotuženi je blagovremeno izjavio reviziju, pozivajući se na odredbu člana 404. ZPP.

Odredbom člana 404. ZPP, propisano je da je revizija izuzetno dozvoljena zbog pogrešne primene materijalnog prava i protiv drugostepene presude koja ne bi mogla da se pobija revizijom ako je po oceni Vrhovnog suda potrebno da se razmotre pravna pitanja od opšteg interesa ili pravna pitanja u interesu ravnopravnosti građana, radi ujednačavanja sudske prakse, kao i ako je potrebno novo tumačenje prava (posebna revizija), a o dozvoljenosti i osnovanosti posebne revizije odlučuje Vrhovni sud u veću od pet sudija.

Vrhovni sud nalazi da su ispunjeni uslovi iz člana 404. ZPP, da se dozvoli odlučivanje o posebnoj reviziji drugotužene radi ujednačavanja sudske prakse u pogledu pitanja sticanja prava svojine na osnovu održaja i građenjem na tuđem zemljištu u zaštićenim područjima koja su u državnoj svojini RS.

Ispitujući pobijanu presudu na osnovu člana 408. ZPP, Vrhovni sud je našao da revizija drugotuženog osnovana.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilja je u državini vikend kuće u vikend naselju ... koja je sagrađena na kat.parc. ..., površine 52 m2 iz LN ... KO ... u državnoj svojini sa upisanim pravom korišćenja JP „Vojvodina šume“. Objekat je izgrađen bez dozvole za izgradnju, na osnovu saglasnosti za postavljanje bungalova, a jednim delom se prostire na susednu parcelu br. .../... i to površinom od 40 m2. Parcela broj .../... je u državnoj svojini sa upisanim pravom korišćenja drugotuženog JP „Vojvodina šume“. Zavod za urbanizam je 10.04.1965. godine izdao saglasnost pokojnom ocu tužilje za postavljanje bungalova na obali Dunava kod ... . Nakon smrti oca, tužilja i njena majka su nasledile predmetnu vikend kuću. Dana 30.03.2010. godine podnele su JP „Vojvodina šume“ ŠG „Sombor“ zahtev za izdavanje uslova za adaptaciju objekta kako bi se sprečilo oštećenje stvari na predmetnom objektu zbog ulaska vode u kuću usled čestog variranja vodostaja Dunava. Pokrajinski zavod za zaštitu prirode je 05.05.2010. godine utvrdio uslove zaštite prirode za adaptaciju vikendice, s tim da se adaptacija izvrši na način kako je to predviđeno u zahtevu za izdavanje uslova uz opšte uslove koji se odnose na uklanjanje građevinskog materijala, održavanja prirodnog staništa i neugrožavanja vrsta flore i faune. Pokrajinski zavod za zaštitu prirode, rešavajući po zahtevu tužilje za radove i aktivnosti na adaptaciji postojeće vikendice (dogradnja terase) u naaselju ... na prostoru specijalnog rezervata prirode „Gornje Podunavlje“ u režimu zaštite trećeg stepena rezervata, doneo je rešenje 05.11.2012. godine kojim su izdati uslovi za radove i aktivnosti na adaptaciji postojeće vikendice (dogradnja terase) uz zabranu seče okolnog drveća i zelenila i drugih uslova koji proističu iz posebnog režima zaštite tog rezervata prirode. Parcela broj ..., površine 52 m2 na kojoj se nalazi predmetna vikend kuća upisana je u LN ... KO ... kao ostalo zemljište, zemljište pod zgradom i drugim objektom, u državnoj svojini RS u 1/1 dela, sa pravom korišćenja JP „Vojvodina šume“ u 1/1 dela. U delu podataka o zgradama i drugim građevinama, upisan je objekat broj ..., ..., kućni broj ..., površine 52 m2, vikend kuća, izgrađena bez odobrenja za gradnju, broj etaže 1 u državnoj svojini RS u 1/1 dela sa pravom korišćenja JP „Vojvodina šume“ u 1/1 dela. Parcela broj .../... ukupne površine 124279 m2 na kojoj se nalazi deo od 40 m2 predmetne vikend kuće, takođe je upisana u LN ... KO ... kao ostalo zemljište, zemljište pod zgradom i drugim objektom, površine 51 m2 u državnoj svojini RS u 1/1 dela sa pravom korišćenja JP „Vojvodina šume“ u 1/1 dela. U delu podataka o zgradama i drugim gređevinama upisan je broj objekta ... ..., površine 51 m2, vikend kuća, deo, objekat upisan po Zakonu o ozakonjenju, u privatnoj svojini ... u 1/1 dela, dok se deo objekta od 40 m2 koji pripada predmetnoj vikendici tužilje ne vodi u ovom listu nepokretnosti.

Polazeći od utvrđenih činjenica, prvostepeni sud je usvojio tužbeni zahtev, s pozivom na član 28. stav 4. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa, ceneći da su tužilja i njen pravni prethodnik savesni držaoci predmetne nepokretnosti, tj. vikend kuće, zbog čega su ispunjeni uslovi za sticanje svojine održajem na objektu – vikend kući, koji rok je počeo da teče od 04.07.1996. godine izmenom Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa, koji od tada dozvoljava sticanje svojine na društvenoj svojini održajem.

Drugostepeni sud je potvrdio prvostepenu presudu sa obrazloženjem da je pravni prethodnik tužilje imao pravo korišćenja predmetnog zemljišta koje mu je dato na korišćenje radi postavljanja bungalova, a umesto toga on je sazidao objekat trajnog karaktera koji je kasnije dograđivan po pribavljenim odobrenjima Pokrajinskog zavoda za zaštitu prirode iz 2010. i 2012. godine, što upućuje na zaključak da je tužilja savesni graditelj u čijoj se nesmetanoj državini vikend objekat nalazi dugi niz godina. Odobrenja za adaptaciju objekta i dogradnju terase glase na tužilju kao graditelja i ukazuju da je tužilja kao savesni graditelj stekla pravo svojine na predmetnom objektu u smislu člana 22. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa, pa kako tuženi kao vlasnik, odnosno nosilac prava korišćenja na zemljištu na kome je izgrađen objekat, u skladu sa odredbom člana 25. istog Zakona, nikada nisu tražili da im pripadne pravo na izgrađenom objektu, niti da se objekat izgrađen mimo saglasnosti poruši, niti isplatu vrednosti predmetnog zemljišta, ni naknadu štete, odnosno nisu reagovali ničim do podnošenja tužbe u ovoj parnici tako da se na jasan i nedvosmislen način protive gradnji, već je organ tužene RS u dva navrata odobrio nadogradnju i adaptaciju istog objekata, to je pravilno prvostepeni sud usvojio tužbeni zahtev tužilje kao savesnog graditelja i utvrdio da je tužilja vlasnik predmetne kuće.

Međutim, ovakav zaključak nižestepenih sudova se ne može prihvatiti, jer je zbog pogrešno i nepotpuno utvrđenog činjeničnog stanja pogrešno primenjeno materijalno pravo.

Članom 1. stav 2. Zakona o zaštiti prirode („Službeni glasnik RS“, br. 36/09.. 95/18), propisano je da priroda kao dobro od opšteg interesa za Republiku Srbiju uživa posebnu zaštitu u skladu sa ovim Zakonom i posebnim zakonom. Članom 61. stav 1. istog Zakona, propisano je da vlasništvo na nepokretnostima u zaštićenim područjima može se sticati pod uslovima propisanim ovim Zakonom i drugim zakonima.

Uredbom o zaštiti specijalnog rezervata prirode „Gornje Podunavlje“ u članu 5. tačka 9. propisano je da na području specijalnog rezervata „Gornje Podunavlje“ u režimu zaštite trećeg stepena, zabranjeno je graditi vikend objekte i vikend naselja iznad građevinskih područja utvrđenih posebnim zakonom i urbanističkim dokumentima.

U konkretnom slučaju, pravnom prethodniku tužilje, pokojnom ocu je 1964. godine data sagasnost za postavljanje bungalova. Pokrajinski zavod za zaštitu prirode je 05.05.2010. godine utvrdio uslove zaštite prirode za adaptaciju vikendice tužilje i njene majke u vikend naselju ... na području specijalnog rezervata prirode „Gornje Podunavlje“, a Pokrajinski zavod za zaštitu prirode je 05.11.2012. godine doneo rešenje kojim su podnosiocu zahteva izdati uslovi zaštite prirode za radove na adaptaciji postojeće vikendice (dogradnja terase) koji su se ticali zabrane seče okolnog drveća i zelenila i drugih uslova koji proističu iz posebnog režima zaštite tog rezervata prirode. Tužilja je na osnovu takvih rešenja sagradila objekat trajnog karaktera, bez odobrenja za gradnju, koji je sagrađen na parceli ..., površine 52 m2, od kojih se deo od 40 m2 prostire na katastarsku parcelu .../... .

Prvostepeni sud je utvrđujući pravo svojine tužilje na vikend kući površine 52 m2 primenio odredbu člana 28. stav 4. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa, smatrajući tužilju i njenog pravnog prethodnika savesnim držaocem nepokretnosti, a drugostepeni sud odredbu člana 22. istog Zakona, navodeći da je tužilja savesni graditelj u čijoj se nesmetanoj državini vikend objekat nalazi dugi niz godina.

Po nalaženju ovog suda, primenom odredaba Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa koji regulišu sticanje prava svojine građenjem na tuđem zemljištu, došlo bi do otuđenja zemljišta u državnoj svojini suprotno odredbama Zakona o sredstvima u svojini Republike Srbije („Službeni glasnik RS“, br. 53/95... 32/97), koji je bio na snazi u vreme izdavanja uslova zaštite prirode na području specijalnog rezervata prirode „Gornje Podunavlje“, te suprotno odredbama Zakona o prometu nepokretnosti koji je bio na snazi u istom periodu („Službeni glasnik RS“, br. 42/98 i 111/09). Zato, na konkretan pravi odnos nema mesta primeni Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa u sticanju prava svojine građenjem na tuđem zemljištu, niti u sticanju prava svojine održajem.

Pravilo sticanja prava svojine građenjem na tuđem zemljištu se ne primenjuje kod gradnje na zemljištu u državnoj ili društvenoj svojini iz napred navedenih razloga.

Ovo su razlozi zbog kojih su nižestepene odluke ukinute.

Prvostepeni sud će u ponovnom postupku da utvrdi kada je tužilja izgradila objekat trajnog karaktera, te da li su ispunjeni uslovi za sticanje prava svojine održajem na osnovu odredbe člana 28. stav 4. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa, imajući u vidu da su tužilji 2010. i 2012. godine izdata rešenja za adaptaciju postojeće vikendice, odnosno dogradnju terase, a ne za izgradnju objekta trajnog karaktera u području specijalnog rezervata prirode.

Sa iznetih razloga, saglasno odredbi člana 416. stav 2. ZPP, odlučeno je kao u izreci.

Predsednik veća - sudija

Branka Dražić, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković