Presudom Apelacionog suda u Nišu Gž 1202/23 od 21.12.2023. godine, stavom prvim izreke, odbijena je kao neosnovana žalba tužene Republike Srbije i potvrđena prvostepena presuda u stavu prvom i trećem izreke u odnosu na ovu tuženu. Stavom drugim izreke, preinačena je prvostepena presuda u stavu prvom izreke u odnosu na tuženu Opštinu Aleksinac, tako što je odbijen tužbeni zahtev kojim je tužilac tražio prema tuženoj Opštini Aleksinac da se utvrdi da je stekao pravo svojine kao savestan i zakoniti držalac održajem, na osnovu ugovora o kupoprodaji zaključenog između Društveno-građevinskog preduzeća „Moravica“ iz Aleksinca broj .. od 28.12.1992. godine, na poslovnom prostoru broj .., ukupne korisne površine 29 m2, građevinske površine 30,04 m2, kao posebnog dela u okviru Zanatsko-poslovne zgrade „Zelena pijaca“ u Aleksincu, u ulici ... objekat broj .., na katastarskoj parceli broj .. upisanoj u list nepokretnosti broj .. KO Aleksinac Varoš, koje pravo bi tužena Opština Aleksinac bila dužna da prizna tužiocu i da trpi da pravnosnažna presuda služi tužiocu radi upisa prava svojine kod Republičkog geodetskog zavoda, Službe za katastar nepokretnosti, s tim da troškove upisa snosi tužilac. Stavom trećim izreke, preinačena je prvostepena presuda u stavu trećem izreke u odnosu na tuženu Opštinu Aleksinac, tako što je obavezan tužilac da tuženoj Opštini Aleksinac naknadi troškove postupka u iznosu od 48.000,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od dana izvršnosti presude do isplate.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, u preinačujućem delu iz stava drugog i trećeg izreke, tužilac je blagovremeno izjavio reviziju zbog pogrešne primene materijalnog prava i ujednačavanja sudske prakse, pozivajući se na član 404. Zakona o parničnom postupku.

Ispitujući pravnosnažnu presudu u pobijanom preinačujućem delu na osnovu člana 408. Zakona o parničnom postupku - ZPP („Službeni glasnik RS“ 72/11, ...10/23), Vrhovni sud je našao da je revizija tužioca dozvoljena na osnovu člana 403. stav 2. tačka 2. ZPP, ali da je neosnovana.

U postupku sprovedenom pred nižestepenim sudovima nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je 28.12.1992. godine u svojstvu kupca sa Društveno-građevinskim preduzećem „Moravica“ Aleksinac kao prodavcem zaključio neovereni ugovor o kupoprodaji poslovnog prostora u SPZ „Zelena pijaca“ u Aleksincu, kojim ugovorom se prodavac obavezao da za potrebe kupca, ovde tužioca, izgradi poslovni prostor - lokal broj .. projektovane površine 30,04 m2. Iz potvrde Društveno-građevinskog preduzeća „Moravica“ Aleksinac od 11.01.1993. godine, utvrđeno je da je tužilac izmirio svoju ugovornu obavezu, tj. da je isplatio kupoprodajnu cenu za navedeni lokal u celosti, a nakon izgradnje SPZ „Zelena pijaca“ i predmetnog lokala, stupio je u njegovu državinu 25.12.1995. godine od kada ga nesmetano koristi. U međuvremenu je nad DGP „Moravica“ Aleksinac pokrenut stečajni postupak koji je okončan rešenjem Privrednog suda u Nišu St 1/2010 od 11.05.2011. godine. Uvidom u list nepokretnosti broj .. KO Aleksinac Varoš utvrđeno je da je na objektu .. – stambeno poslovna zgrada površine 900 m2 u ulici ... kao nosilac prava svojine upisano građevinsko preduzeće „Moravica“ Aleksinac sa oblikom svojine – društvena, dok je na parceli na kojoj se nalazi objekat, a koja je ukupne površine 1104 m2 kao korisnik upisana Opština Aleksinac sa udelom 1/1, dok je kao nosilac prava svojine upisana Republika Srbija, oblik svojine – državna.

Polazeći od utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je usvojio tužbeni zahtev i utvrdio da je tužilac po osnovu redovnog održaja stekao pravo svojine na predmetnom lokalu, primenjujući odredbe člana 20. stav 1, 28, 33. i 72. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa, kao i člana 4. Zakona o prometu nepokretnosti („Službeni glasnik SRS“, br. 43/81). Ovaj sud je našao da je u konkretnom slučaju državina tužioca zasnovana na punovažnom pravnom osnovu za sticanje prava svojine – ugovor o kupovini poslovnog prostora od 28.12.1992. godine, koji je zaključen u smislu odredbe člana 4. tada važećeg Zakona o prometu nepokretnosti, te kako je tužilac od 25.12.1995. godine kada je izvršena primopredaja lokala (što je zapisnički konstatovano) stupio u državinu predmetne nepokretnosti i od tada se nalazi u zakonitoj, nesmetanoj i mirnoj državini, što tužena nije osporavala, niti je dokazala da je tužilac nesavestan držalac. Kako je tužba u ovoj pravnoj stvari podneta 01.07.2020. godine, to su ispunjeni uslovi za sticanje svojine tužioca održajem u smislu odredbe člana 28. stav 3. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa. Prethodno je ovaj sud cenio istaknuti prigovor nedostatka pasivne legitimacije na strani tužene Opštine Aleksinac i našao da je isti neosnovan iz razloga što je tužilac predmetni ugovor zaključio sa prodavcem pre izgradnje poslovnog prostora, a u cilju obezbeđivanja finansijskih sredstava za izgradnju, pa se smatra kao učesnik u izgradnji predmetnog objekta u kojem se nalazi lokal kao i svi ostali kupci, te kako je nad prodavcem okončan stečajni postupak i kako su u trenutku podnošenja tužbe na predmetnoj katastartskoj parceli broj .. – vrsta zemljišta – ostalo građevinsko zemljište u državnoj svojini, površine 900 m2, zemljište pod zgradom i drugim objektom, upisana Opština Aleksinac sa pravom korišćenja u obimu udela 1/1, a Republika Srbija sa pravom svojine – državna svojina, te kako je pravo korišćenja na zemljištu jedan oblik svojinskog prava, a stambeno-poslovna zgrada se nalazi na navedenom zemljištu, to je po stanovištu prvostepenog suda Opština Aleksinac pasivno legitimisana u ovoj parnici budući je odredbom člana 24. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa propisano da zemljište deli pravnu sudbinu zgrade.

Drugostepeni sud nije prihvatio stanovište prvostepenog suda da je Opština Aleksinac kao nosilac prava korišćenja na katastarskoj parceli broj .. KO Aleksinac Varoš pasivno legitimisana u ovoj pravnoj stvari i posledično tome je preinačio prvostepenu presudu tako što je u odnosu na tuženu Opštinu Aleksinac odbio tužbeni zahtev. Prema stanovištu ovog suda, u sporu za utvrđenje prava svojine pasivno je legitimisan isključivo nosilac prava svojine na nepokretnosti kao subjekat koji je ovlašćen da to pravo prizna tužiocu i u odnosu na koga usvajajuća presuda ima neposredno pravno dejstvo jer dolazi do promene titulara prava svojine, što je i predmet konkretnog tužbenog zahteva. Kako nosilac prava korišćenja nema takva ovlašćenja, odnosno ne može to pravo osporiti licu koje pretenduje na utvrđenje svojinskog prava ( jer je pravo korišćenja uže od prava svojine), a ovo tim pre što je predmet zahteva u ovoj parnici utvrđenje prava svojine na objektu, a ne na parceli na kojoj je tužena opština upisana kao nosilac prava korišćenja, drugostepeni sud je zaključio da se Opština Aleksinac ne nalazi u položaju nužnog suparničara sa tuženom Republikom Srbijom u smislu člana 211. ZPP, iz kog razloga je odbio tužbeni zahtev u odnosu na ovu tuženu.

Vrhovni sud nalazi da je odluka drugostepenog suda u pobijanom preinačujućem delu doneta pogrešnom primenom materijalnog prava.

Sticanje svojine održajem regulisano je članom 28. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa, kojim je propisano da savestan i zakoniti držalac nepokretne stvari na koju drugi ima pravo svojine stiče pravo svojine na tu stvar održajem protekom deset godina (stav 2), dok samo savestan držalac nepokretne stvari na koju drugi ima pravo svojine stiče pravo svojine na tu stvar održajem protekom dvadeset godina (stav 4). Prema odredbama člana 29. ovog zakona, vreme potrebno za održaj počinje teći onog dana kada je držalac stupio u državinu stvari, a završava se istekom poslednjeg dana vremena potrebnog za održaj (stav 1), a u vreme potrebno za održaj uračunava se i vreme za koje su prethodnici sadašnjeg držaoca držali stvar kao savesni i zakoniti držaoci, odnosno kao savesni držaoci (stav 2). Prema odredbama člana 72. istog zakona, državina je zakonita ako se zasniva na punovažnom pravnom osnovu koji je potreban za sticanje prava svojine i ako nije pribavljena silom, prevarom ili zloupotrebom poverenja, a savesna je ako držalac ne zna ili ne može znati da stvar koju drži nije njeogva, pri čemu se savesnost državine pretpostavlja.

Prema stanju u spisima, tužilac zahteva utvrđenje svog prava svojine po osnovu održaja na opredeljenom lokalu koji se nalazi u stambeno-poslovnoj zgradi sagrađenoj na parceli koja je u javnoj svojini Repšublike Srbije, a na kojoj pravo korišćenja ima Opština Aleksinac. Pravo javne svojine i pravo korišćenja su posebna vrsta stvarnog prava koje, kao apsolutno pravo, deluje prema svima, tako da se i promena vlasnika iste nepokretnosti, odnosno promena suvlasničkih udela na toj nepokretnosti tiče i titulara prava javne svojine i korisnika nepokretnosti u javnoj svojini. S obzirom na navedeno, svi titulari stvarnih prava na nepokretnosti nalaze se u položaju jedinstvenih nužnih suparničara i zbog toga moraju biti obuhvaćena tužbom za utvrđenje prava svojine. Pravni odnos o kome se odlučuje po tužbenom zahtevu, zbog prirode tog odnosa može se rešiti samo na jednak način prema svim titularima apsolutnih prava vezanih za predmetnu nepokretnost. Korisnici su stoga, zajedno sa suvlasnicima i titularima prava javne svojine, nužni i jedinstveni suparničari u smilsu člana 210. ZPP i smatraju se kao jedna parnična stranka, te i oni moraju biti obuhvaćeni tužbom saglasno članu 211. stav 1. ZPP. Sud vodi računa po službenoj dužnosti o nužnom suparničarstvu, a u konkretnom slučaju je tužilac, suprotno pogrešnom pravnom stanovišt drugostepenog suda, pravilno tužbom obuhvatio sve nužne suparničare, odnosno i Opštinu Aleksinac kao korisnika parcele koja je u javnoj svojini Republike Srbije.

U situaciji kada je utvrđeno da je tužilac finansirao izgradnju lokala koji se nalazi u zgradi koja je prvobitno bila u društvenoj svojini određenog društvenog građevinskog preduzeća, a sada deli pravnu sudbinu parcele na kojoj je sagrađena, odnosno smatra se takođe javnom svojinom Republike Srbije sa pravom koripšćenja Opštine Aleksinac, pravilan je zaključak prvostepenog suda da je tužilac stekao pravo svojine na predmetnom lokalu po osnovu redovnog održaja, jer je u savesnoj i zakonitoj državini tog lokala počev od 25.12.1995. godine od kada ga nesmetano koristi (član 28. stav 2. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa).

Budući da je pravnosnažnom presudom u preinačujućem delu pogrešno primenjeno materijalno pravo, izjavljena revizija tužioca je osnovana, pa je Vrhovni sud preinačio drugostepenu presudu kao u stavu prvom izreke.

Kako je povodom revizije preinačena pobijana drugostepena presuda, to je potvrđena odluka o troškovima postupka iz prvostepene presude, dok je odbijen zahtev tužene Opštine Aleksinac za naknadu troškova prvostepenog i drugostepenog postupka.

Imajući u vidu navedeno, Vrhovni sud je primenom odredbe člana 416. stav 1. ZPP odlučio kao u stavu prvom izreke.

Tužilac je uspeo u postupku po reviziji, pa mu na osnovu članova 153. stav 1., 154. i 163. stav 2. ZPP pripadaju traženi troškovi revizijskog postupka. Tužiocu je na ime troškova za sastav revizije od strane punomoćnika advokata priznato 18.000,00 dinara prema Tarifi o nagradama i naknadama troškova za rad advokata („Službeni glasnik“ br. 43/2023), dok mu je na ime sudskih taksi priznato: za reviziju 3.800,00 dinara i za odluku po reviziji 5.700,00 dinara, odmereno prema tarifnom broju 1. i 2. taksene tarife Zakona o sudskim taksama („Službeni glasnik RS“ broj 28/94...106/15).

Na osnovu iznetog, Vrhovni sud je primenom člana 165. stav 2. ZPP odlučio kao u stavu drugom izreke.

Predsednik veća – sudija

Mirjana Andrijašević, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković