Presudom Privrednog apelacionog suda Pž 3813/22 od 01.06.2023. godine, odbijene su kao neosnovane žalbe tužioca-protivtuženog i tuženog – protivtužioca i potvrđena je prvostepena presuda. Odbijen je zahtev tužioca-protivtuženog za naknadu troškova drugostepenog postupka, kao neosnovan. Odbijen je zahtev tuženog- protivtužioca za naknadu troškova drugostepenog postupka, kao neosnovan.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tužilac – protivtuženi je izjavio blagovremenu i dozvoljenu reviziju, zbog pogrešne primene materijalnog prava.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tuženi – protivtužilac je izjavio blagovremenu i dozvoljenu reviziju, zbog pogrešne primene materijalnog prava.

Tuženi – protivtužilac je podneo odgovor na reviziju. Naknadu troškova je opredeljeno tražio.

Ispitujući pobijanu presudu u granicama propisanim odredbom člana 408. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“ br. 72/11 ... 10/23 - dr. zakon), Vrhovni sud je odlučio da revizije nisu osnovane.

U postupku donošenja pobijane presude nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku na koju sud u revizijskom postupku pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je Republički javni medijski servis, čija je delatnost propisana Zakonom o javnim medijskim servisima, a tuženi je privredno društvo koje pruža usluge digitalne i analogne kablovske distribucije medijskih sadržaja širokopojasnog pristupa internetu i fiksne telefonije u RS. Između ostalog, tuženi pruža uslugu pod nazivom „EON“ koja je po svojoj prirodi usluga distribucije medijskog sadržaja putem javnog, otvorenog interneta, odnosno OTT (Over The Tor) usluga informacijskog društva (praćenje programskih sadržaja preko interneta koju uslugu pretplatnici mogu da koriste kao samostalnu uslugu ili kao postojeći korisnici SBB-ove usluge), te preko usluge EON tuženi reemituje kanale tužioca RTS 1, RTS 2, RTS 3 i RTS HD, sa mogućnošću individualnog pristupa sa mesta i u vreme koje korisnik odabere, u roku od 7 dana po originalnom emitovanju. Tužilac tvrdi da tuženom nije ustupio prava da njegove kanale reemituje i čini interaktivno dostupnim javnosti, niti je tuženi mogao da medijske usluge televizijskog emitovanja tužioca distribuira bez pisane saglasnosti, koju tuženi nije pribavio, pri čemu smatra da se na uslugu EON ne mogu primeniti pravila koja se odnose na takozvani obavezni prenos. Zbog toga tužilac smatra da je tuženi pružanjem usluge EON povredio prava tužioca, i to krajnjom nepažnjom.

Na osnovu utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su jedinstveni u oceni da tuženi nije povredio tužiočevo srodno pravo proizvođača emisije. Pozivaju se na odredbe člana 100. stav 10. i čl. 106. Zakona o elektronskim medijima, čl. 4. stav 1. tačka 7. Zakona o elektronskim komunikacijama, kao i čl. 20., 30., 41-54v i čl. 144. Zakona o autorskom i srodnim pravima, sa obrazloženjem da je tuženi imao zakonsku obavezu da sporne kanale tužioca reemituje putem svoje platforme. Obrazlažu da citirani zakoni ne prave razliku između pojedinih načina distribucije audio-vizuelnih medijskih sadržaja, niti propisuju posebne uslove za korišćenje određenih mreža za distribuciju medijskih sadržaja, pa sudovi ocenjuju da za obavezu tuženog da distribuira i emituje programe tužioca nije od značaja da li to čini reemitovanjem ili interaktivnim činjenjem dostupnim javnosti, što tuženi u konkretnom slučaju vrši preko EON platforme. Iz navedenih razloga nižestepeni sudovi zaključuju da tuženi kao operator elektronske komunikacione mreže za emitovanje i distribuciju medijskih usluga, u pogledu osnovnih programa javnog servisa, nema obavezu propisanu odredbom čl. 100. stav 1. Zakona o elektronskim medijima, da pre početka emitovanja i distribucije istih, pribavi prethodnu pisanu saglasnost tužioca, niti da sa tužiocem tim povodom zaključi pisani ugovor. Iz navedenih razloga nižestepeni sudovi su odbili tužbeni zahtev, a kod zaključka da je tuženi u obavezi da emituje i distribuira osnovne programe tužioca, te da u tom smislu nema obavezu da traži saglasnost za distribuciju programe tužioca, odbijeni su kao neosnovani i primarni i eventualni protivtužbeni zahtevi tuženog.

Revizije parničnih stranaka nisu osnovane.

Naime, nižestepeni sudovi su utvrdili da je tuženi, kao operator elektronskih komunikacija, u okviru svoje distributivne usluge omogućavao korisnicima prijem programa tužioca kao javnog medijskog servisa, uključujući i funkcionalnost vremenski odloženog gledanja u okviru iste usluge. Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su zaključili da sporna radnja tuženog ne predstavlja povredu srodnih prava tužioca, jer je zasnovana na zakonskoj obavezi distribucije programa javnog medijskog servisa. Na istom stanovištu je i Vrhovni sud.

Odredbama člana 29. i 30. Zakona o autorskom i srodnim pravima („Službeni glasnik RS“, br. 104/2009 …. 66/2019), ustanovljena su isključiva prava proizvođača emisije na reemitovanje i na interaktivno činjenje emisije dostupnom javnosti. Članom 136. istog zakona sistematizovana su ta prava kao srodna prava proizvođača emisije.

Međutim, ta prava nisu apsolutna.

Članovima 41–54v istog zakona propisana su ograničenja autorskih prava, a članom 144. izričito je predviđeno da se ta ograničenja shodno primenjuju i na srodna prava. Ograničenja se ustanovljavaju radi zaštite javnog interesa i ostvarivanja drugih zakonom zaštićenih vrednosti. Istovremeno, odredbama Zakona o elektronskim medijima („Sl. glasnik RS“ br. 83/14 i 16/16 dr. zakon), u članu 100. stav 10. propisana je obaveza operatora da distribuira programe javnog medijskog servisa pod zakonom utvrđenim uslovima. Zakonom o javnim medijskim servisima („Službeni glasnik RS", br. 83/2014, ….) utvrđen je javni interes u dostupnosti programa javnog servisa svim građanima.

Sa tim u vezi, neosnovani su revizijski navodi da odredba člana 100. stav 10. Zakona o elektronskim medijima ne predstavlja izuzetak od opšteg pravila iz stava 1 istog člana, te da je tuženi, bez obzira na obavezu distribucije osnovnih programa javnog medijskog servisa, bio dužan da pribavi pisanu saglasnost tužioca kao imaoca srodnih prava, uključujući i posebnu saglasnost za interaktivno činjenje dostupnim.

Ovo iz razloga što član 100. stav 1. navedenog zakona propisuje opšte pravilo da je operator, pre uključivanja medijske usluge u svoj programski paket, dužan da pribavi pisanu saglasnost imaoca prava na program. Nasuprot tome, stav 10. istog člana ustanovljava da je operator, osim operatora mreže za terestričko emitovanje, dužan da bez naknade distribuira i emituje osnovne programe javnog medijskog servisa u zoni njihovog pokrivanja.

Navedene odredbe ne mogu se tumačiti izolovano, već u međusobnoj sistemskoj vezi i u skladu sa ciljem potonje zakonske odredbe. Stav 1. uređuje opšti režim uključivanja medijskih usluga kao rezultat poslovne odluke operatora. Stav 10, međutim, ne uređuje pitanje tržišnog izbora, već ustanovljava imperativnu zakonsku obavezu u javnom interesu. Distribucija osnovnih programa javnog medijskog servisa, u tom smislu, nije stvar slobodne procene operatora, već zakonom naložena obaveza. Imajući u vidu prirodu te obaveze, saglasnost imaoca prava u tom delu ne može imati karakter diskrecionog ovlašćenja kojim bi se distribucija mogla uskratiti. Prihvatanjem suprotnog stanovišta zakonska obaveza iz stava 10. postala bi uslovna, zavisna od volje nosioca prava, što bi dovelo do unutrašnje protivrečnosti u pravnom uređenju i do faktičkog onemogućavanja ostvarivanja javnog interesa koji se tim režimom štiti.

Pored toga, ograničenje srodnog prava proizvođača emisije u ovom slučaju ispunjava uslove nužnosti i srazmernosti. Ograničenje je ustanovljeno zakonom, radi ostvarivanja legitimnog cilja – obezbeđivanja dostupnosti programa javnog medijskog servisa svim građanima. Ono je ograničeno na obim koji je neophodan za ostvarivanje te svrhe i ne lišava nosioca prava mogućnosti da svoja srodna prava koristi i štiti u drugim oblicima eksploatacije koji prevazilaze okvir obavezne distribucije. Stoga, sporna radnja ne predstavlja nedozvoljeno zadiranje u suštinu isključivog prava, već zakonom dopuštenu i normativno uravnoteženu intervenciju u javnom interesu.

Zaključak je da obaveza distribucije programa javnog medijskog servisa predstavlja zakonsko ograničenje srodnih prava proizvođača emisije u meri neophodnoj za ostvarivanje javnog interesa, kako to pravilno zaključuju i nižestepeni sudovi.

Dalje, neosnovan je revizijski navod da u konkretnom slučaju interaktivno činjenje dostupnim predstavlja zaseban vid eksploatacije koji nužno zahteva posebnu saglasnost i naknadu. Tačno je da Zakon o autorskom i srodnim pravima razlikuje reemitovanje od interaktivnog činjenja dostupnim kao različite oblike iskorišćavanja. Međutim, u konkretnom slučaju nije reč o samostalnoj komercijalnoj eksploataciji sadržaja izvan okvira distributivne usluge, već o tehničkoj funkcionalnosti u okviru iste usluge kojom se obezbeđuje pristup programu koji je operator dužan da distribuira, i to u vremenski ograničenom obimu. Interaktivna funkcionalnost, u obimu u kome je utvrđena u ovom postupku, ne predstavlja zasebno tržišno iskorišćavanje programa, već modalitet pristupa programu koji je već zakonski obuhvaćen obavezom distribucije.

Kako je sporna radnja tuženog zasnovana na izričitoj zakonskoj obavezi i nije izašla iz njenih okvira, ona nema karakter protivpravnosti. U odsustvu protivpravnosti ne postoji jedna od osnovnih pretpostavki odgovornosti za štetu iz člana 206. Zakona o autorskom i srodnim pravima, pa je pravilna odluka nižestepenih sudova kojom je odbijen tužbeni zahtev.

Nisu od uticaja revizijski navodi kojima se tužilac poziva na pravnosnažnu presudu Privrednog suda u Beogradu P 4376/16 od 31.01.2018. godine, kojom je u istovrsnoj pravnoj stvari presuđeno drugačije i izrečeno da je za reemitovanje programa Javnog medijskog servisa neophodno zaključiti ugovor sa Radio-televizijom Srbije i platiti naknadu. Ovo stoga što su nižestepeni sudovi u konkretnom slučaju odluku zasnovali na materijalnopravnim odredbama koje i Vrhovni sud smatra relevantnim za presuđenje, a koje su tumačene sistemski, u skladu sa ciljem pravnog uređenja oblasti distribucije programa Javnog medijskog servisa. Samim tim, drugačije presuđenje u ranijoj sudskoj odluci povodom istovrsnog spora nije od uticaja na odlučivanje u ovoj pravnoj stvari.

Dalje, nisu osnovani ni primarni ni eventualni protivtužbeni zahtev jer nije neophodna izričita saglasnost tužioca za distribuciju njegovih kanala putem EON platforme na način kako je opisano u izreci prvostepene presude. Primarni protivtužbeni zahtev tuženog odnosi se na utvrđenje da tuženi ima pravo da emituje i distribuira medijske usluge tužioca, što je zaključak i nižestepenih sudova, ali na osnovu zakona, a ne na osnovu saglasnosti tužioca kako to tuženi zahteva da se utvrdi primarnim protivtužbenim zahtevom. Zato takav zahtev ne može biti osnovan, jer se iz citiranih materijalnopravnih propisa zaključuje da saglasnost tužioca i nije potrebna, pa samim tim nije osnovan ni eventualni protivtužbeni zahtev kojim se zahteva izdavanje pisane saglasnosti tužioca za reemitovanje njegovih kanala, pa su neosnovani svi revizijski navodi kojima se ovakvo stanovište osporava.

Kako ne postoje razlozi zbog kojih su revizije izjavljene, kao ni razlozi o kojima revizijski sud vodi računa po službenoj dužnosti, Vrhovni sud je primenom odredbe člana 414. stav 1. Zakona o parničnom postupku odlučio kao u stavu prvom izreke.

Revizijski sud je u stavu drugom izreke odbio zahteve tužioca i tuženog za naknadu troškova revizijskog postupka jer nisu uspeli sa revizijama, a takođe tuženi nema pravo na naknadu troškova odgovora na reviziju tužioca, imajući u vidu da troškovi nastali u vezi sa odgovorom na reviziju nisu neophodni za odlučivanje o reviziji u smislu odredbe člana 163. stav 2. Zakona o parničnom postupku.

Predsednik veća – sudija

Tatjana Miljuš, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković