Vrhovni sud je odlučio da dozvoli posebnu reviziju po odredbama člana 404. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, br.72/2011 ... 10/23 – dr zakon) radi usaglašavanja sudske prakse.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu po odrebama člana 408. Zakona o parničnom postupku, pa je ocenio da je revizija osnovana.

Prema činjeničnom utvrđenju od strane prvostepenog suda, tužilac i Direkcija za izgradnju Opštine Inđija JP (pravni prethodnik tuženog) zaključili su Ugovor o zakupu ostalog neizgrađenog građevinskog zemljišta od 26.03.2007. godine i Ugovor o plaćanju naknade za uređenje građevinskog zemljišta od 03.04.2007. godine, a zatim 04.08.2011. godine i Sporazum kojim je precizirana dinamika isplate preostalog duga. Radi obezbeđenja novčanog potraživanja tuženog kao poverioca, u iznosu od 106.437.581,00 dinara, iz navedena dva ugovora upisana je sudska hipoteka na zemljištu u građevinskom području čiji je vlasnik Privredno društvo TRADEUNIQUE DOO Beograd i to na katastarskim parcelama broj .../..., .../..., .../..., .../..., ..., ..., ..., ..., .../... i .../..., upisanim u list nepokretnosti ... KO ... . Nesporno je bilo da je glavni dug prema tuženom na ime zakupnine i naknade za uređenje građevinskog zemljišta isplaćen zaključno sa 19.10.2016. godine. Takođe, nesporno je da je ostalo neizmireno potraživanje koje se odnosi na kamatu, kao i da je tužilac 06.12.2016. godine potpisao IOS u kome je evidentiran njegov dug prema tuženom po osnovu kamate.

Na osnovu ovako utvrđenog činjeničnog stanja prvostepeni sud nalazi da je tužbeni zahtev osnovan budući da je nesporno da je glavni dug izmiren sa 19.10.2016. godine na koji način je ispunjenjem prestala obaveza tužioca u smislu odredbe člana 295. Zakona o obligacionim odnosima, da se neizmireno potraživanje odnosi na kamatu kao sporedno potraživanje koje je zastarelo u smislu odredbe člana 372. stav 1 istog zakona te da je odredbom člana 368. stav 2. Zakona o obligacionim odnosima propisano da se zastarela potraživanja kamate i drugih povremenih davanja ne mogu namiriti ni iz opterećene stvari.

Drugostepeni sud prihvata materijalnopravni zaključak prvostepenog suda obrazlažući da je rok zastarelosti potraživanja po osnovu kamate počeo da teče 19.10.2016. godine kada je potraživanje na ime glavnog duga prestalo ispunjenjem, da je tačno da je tužilac 06.12.2016. godine potpisao IOS kojim je evidentiran njegov dug na ime kamate čime je priznao dug na ime sporednog potraživanja, da je na taj način, smislu odredbe člana 387. Zakona o obligacionim odnosima, došlo do prekida zastarelosti potraživanja te da je novi rok počeo da teče 07.12.2016. godine. Kako je bilo nesporno da tuženi nije podneo tužbu za isplatu neizmirenog potraživanja ni kamate, zaključuje da je 07.12.2019. godine istekao rok zastarelosti iz člana 372. stav 1. Zakona o obligacionim odnosima koji se odnosi na potraživanje tuženog prema tužiocu za neizmirene kamate, da je usled zastarelosti potraživanja prestalo njegovo hipotekarno pravo, te da su se u smislu odredbe čl. 43. i 44. Zakona o hipoteci stekli uslovi za usvajanje tužbenog zahteva. Stoga prvostepenu odluku potvrđuje.

Vrhovni sud zaključuje da razlozi nižestepenih sudova nemaju utemeljenje u materijalnom pravu.

Zakonom o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS“, br. 47/03, 34/06) koji je bio na snazi u momentu zaključenja ugovora između pravnog prethodnika tuženog i tužioca u članu 74, propisano je da naknadu za uređivanje građevinskog zemljišta plaća investitor. Visina naknade za uređivanje građevinskog zemljišta utvrđuje se ugovorom koji zaključuju opštine, odnosno preduzeća i druge organizacije iz člana 72. stav 3. tog zakona i investitor, na osnovu kriterijuma i merila koja utvrđuje opština. Tim ugovorom uređuju se međusobni odnosi u pogledu uređivanja građevinskog zemljišta, visina naknade za uređivanje građevinskog zemljišta, dinamika plaćanja i naknade, kao i obim, struktura i rokovi za izvođenje radova na uređivanju zemljišta. Prema odredbi članova 78. istog propisa, naknada za korišćenje ostalog građevinskog zemljišta plaća se po merilima, visini, načinu i rokovima plaćanja, kao i prinudne naplate, po odredbama člana 77. istog zakona, kojim je u stavu 5. propisano da bliže kriterijume, merila, visinu, način i rokove plaćanja naknade propisuje opština, a u stavu 6. da se prinudna naplate naknade vrši prema propisima kojima se uređuje poreski postupak i poreska administracija. Prema odredbi člana 80. istog zakona, opština se stara o racionalnom korišćenju ostalog građevinskog zemljišta i može da ga pribavlja, uređuje, daje u zakup ili otuđuje u skladu sa zakonom pod uslovima propisanim članom 81. istog propisa. Prema odredbi člana 82. navednog zakona, o davanju ostalog neizgrađenog građevinskog zemljišta u državnoj svojini u zakup zaključuje se ugovor između opštine, odnosno preduzeća i druge organizacije iz člana 72. stav 3. tog zakona i lica kome se zemljište daje u zakup. Taj ugovor sadrži podatke o roku i načinu plaćanja naknade za uređivanje građevinskog zemljišta.

Prema odredbama Zakona o finansiranju lokalne samouprave („Službeni glasnik RS“, br. 62/2006), koji je bio na snazi u vreme zaključenja navedenih ugovora između tužioca i prethodnika tuženog, a kojim je uređeno obezbeđivanje sredstava opštinama, gradovima i Gradu Beogradu za obavljanje izvornih i poverenih poslova, i to članu 6, jedinici lokalne samouprave pripadaju izvorni prihodi ostvareni na njenoj teritoriji, između ostalih, naknade za korišćenje građevinskog zemljišta, naknade za uređivanje građevinskog zemljišta, prihodi od davanja u zakup odnosno na korišćenje nepokretnosti u državnoj svojini koje koristi jedinica lokalne samouprave, a njihove stope te merila za određivanje visine utvrđuje skupština jedinica lokalne samouprave svojom odlukom (član 7.).

Odredbama Zakona o poreskom postupku i poreskoj administraciji („Službeni glasnik RS“, br.80/2023, 63/26- ispr dr.zakon) koji je bio na snazi u vreme zaključenja navedenih ugovora, a na koji upućuje Zakon o planiranju i izgradnji, u napred citiranim odredbama uređen je postupak utvrđivanja naplate i kontrola javnih prihoda na koje se ovaj zakon primenjuje. Kako se navedenom odredbom Zakona o planiranju i izgradnji ovaj zakon primenjuje na postupak naplate naknade za uređivanje građevinskog zemljišta, a prema članu 3. ako je drugim zakonom pitanje iz oblasti koju uređuje ovaj zakon uređeno na drugačiji način primenjuju se odredbe ovog zakona, to u konkretnom znači da se odredbe o zastarelosti poreske obaveze imaju primeniti na prihod jedinice lokalne samouprave po osnovu naknade za uređivanje građevinskog zemljišta. Prema članu 23. stav 2. Zakona o poreskom postupku i poreskoj administraciji, istekom roka zastarelosti neplaćeni porezi i poreska davanja obezbeđeni zalogom ili hipotekom mogu se namiriti samo iz opterećene stvari ako je zaloga ili hipoteka upisana u nadležni registar, a prema odredbi člana 114. rok zastarelosti prava na naplatu poreza iz sporednih poreskih davanja počinje da teče prvog dana naredne godine od godine u kojoj je obaveza poreskog dužnika dospela za plaćanje (stav 3.), te pravo poreske uplate na naplatu poreza iz sporednih poreskih davanja zastareva za 5 godina od dana kada je zastarelost počela da teče (stav 1.).

Iz napred navedenog proizlazi da je pogrešan zaključak nižestepenih sudova da se na ovaj pravni odnos moraju primeniti odredbe Zakona o obligacionim odnosima. Naprotiv, proizlazi da se radi o ugovorima koje jedinica lokalne samouprave zaključuje u vršenju javnih ovlašćenja koja su joj poverena Zakonom o planiranju i izgradnji radi uređivanja korišćenja građevinskog zemljišta, kojima jedinica lokalne samouprave određuje visinu naknade, način i rokove u kojima investitor plaća naknadu za korišćenje i uređenje zemljišta.

Izričitom zakonskom odredbom Zakonom o planiranju i izgradnji upućuje se na primenu Zakona o poreskom postupku i poreskoj administraciji kao posebnog propisa a ne na primenu Zakona o obligacionim odnosima. Navedeno se odnosi i na pitanje zastarelosti.

Nižestepeni sudovi nisu pravilno primenili materijalno pravo kojim je uređeno pitanje zastarelosti potraživanja koja su obezbeđena hipotekom. Zbog toga je Vrhovni sud ukinuo odluke nižestepenih sudova i vratio predmet prvostepenom sudu na ponovno suđenje. Osnovanost zahteva zavisi od raspravljanja činjenice da li su zastarela potraživanja radi čijeg obezbeđenja je zasnovana hipoteka, ali primenom rokova zastarelosti na koje je uputio ovaj sud.

Stoga je primenom odredbe člana 416. stav 2. Zakona o parničnom postupku odlučeno kao u izreci.

Kako je ukinuta odluka o glavnoj stvari, to je ukinuta i odluka o troškovima kako bi se o istima odlučilo konačnom presudom.

Predsednik veća – sudija

Tatjana Matković Stefanović,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković