Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, u stavu I izreke, tužilac je izjavio blagovremenu i dozvoljenu reviziju zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava.

Tuženi Opština Pećinci odgovorio je na reviziju i u celosti osporio navode revidenta.

Ispitujući pobijanu presudu u granicama propisanim odredbom člana 408. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“ br. 72/11 ... 10/23 – dr. zakon), Vrhovni sud je odlučio da revizija nije osnovana.

U postupku donošenja pobijane presude nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku na koju sud u revizijskom postupku pazi po službenoj dužnosti.

Bez uticaja na pravilnost pobijane presude je ukazivanje revidenta da je učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 12. Zakona o parničnom postupku, jer se revizija ne može izjaviti zbog te povrede postupka. Navodi da drugostepeni sud nije odgovorio na bitne razloge žalbe ne stoje, pa nema bitne povrede odredaba parničnog postupka u smislu člana 374. stav 1. u vezi člana 396. stav 1. i 2. ZPP.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je, kao izvođač radova, sa Direkcijom za izgradnju Opštine Pećinci, kao naručiocem, zaključio Ugovor o izgradnji fiskulturne sale u Donjem Tovarniku od 12.08.2014. godine, nakon sprovedenog postupka javne nabavke velike vrednosti. Ugovorena ukupna vrednost radova iznosila je 65.989.270,57 dinara sa PDV-om. Kako naručilac nije u celosti ispunio ugovorne obaveze prema tužiocu, Privredni sud u Sremskoj Mitrovici je presudom P 426/15 od 27.03.2017. godine obavezao Javno preduzeće za građevinsko zemljište, projektovanje i puteve Opštine Pećinci, koje je poslovalo pod nazivom Direkcija za izgradnju Opštine Pećinci, da tužiocu isplati dug po osnovu izvedenih radova. Tužilac to potraživanje nije naplatio u izvršnom postupku protiv dužnika. Nad navedenim javnim preduzećem je rešenjem Privrednog suda u Sremskoj Mitrovici St 14/22 od 31.08.2022. godine otvoren stečajni postupak, u kome je tužiocu priznato potraživanje utvrđeno navedenom pravnosnažnom presudom. Takođe je utvrđeno da je tužena Republika Srbija bila upisana kao vlasnik predmetne sportske hale, ali da je to pravo tokom trajanja parničnog postupka preneto na tuženu Opštinu Pećinci, na čije ime je izdata i upotrebna dozvola za predmetni objekat.

Na osnovu utvrđenog činjeničnog stanja nižestepeni sudovi su odbili tužbeni zahtev nalazeći da nisu ispunjeni uslovi za odgovornost tuženih po osnovu člana 452. Zakona o obligacionim odnosima. Obrazlažu da za primenu te odredbe nije dovoljno da je određeno lice steklo pravo svojine na objektu u vezi sa čijom izgradnjom je nastao dug, već je potrebno da je na to lice, na osnovu ugovora, prešla imovinska celina dotadašnjeg imaoca ili njen deo, kao i da se sporni dug odnosi na tu celinu, odnosno njen deo. Kako u konkretnom slučaju nije utvrđeno da su tuženi ugovorom stekli fiskulturnu salu, niti da je na njih prešla imovinska celina Javnog preduzeća za građevinsko zemljište, projektovanje i puteve Opštine Pećinci, nižestepeni sudovi su zaključili da nema mesta primeni navedene odredbe. Pri tome, drugostepeni sud dodaje da je Opština Pećinci pravo svojine na sportskoj hali upisala na osnovu rešenja o upotrebnoj dozvoli, izdatog u svojstvu investitora, a ne na osnovu ugovora o prenosu imovinske celine. Nižestepeni sudovi su takođe ocenili da nema uslova za odgovornost drugotužene po članu 14. Zakona o stečaju. Polazeći od toga da je nad Javnim preduzećem za građevinsko zemljište, projektovanje i puteve Opštine Pećinci rešenjem Privrednog suda u Sremskoj Mitrovici St 14/22 od 31.08.2022. godine otvoren stečajni postupak, zaključili su da to preduzeće ne pripada krugu pravnih lica nad kojima se stečajni postupak, u smislu člana 14. stav 1. Zakona o stečaju, ne sprovodi, pa nema ni solidarne odgovornosti njegovog osnivača iz stava 3. tog člana.

Revizija tužioca nije osnovana.

Tužilac zasniva tužbeni zahtev na tvrdnji da su tuženi solidarno odgovorni za obavezu javnog preduzeća, jer je izgradnjom sportske hale nastala imovinska korist za tužene, jer je tužena Opština Pećinci osnivač javnog preduzeća – dužnika i jer je izgradnja objekta, prema dokumentaciji o javnoj nabavci, bilo predviđeno da se finansira iz budžeta tužene Republike Srbije.

Pravilno je drugostepeni sud zaključio da u konkretnom slučaju nisu ispunjeni uslovi za primenu člana 452. Zakona o obligacionim odnosima.

Za primenu navedene odredbe nije dovoljno da je neko lice upisano kao vlasnik određene nepokretnosti u vezi sa čijom izgradnjom je nastao dug drugog lica. Neophodno je da je na sticaoca, na osnovu ugovora, prešla imovinska celina dotadašnjeg imaoca ili njen određeni deo, kao i da se sporni dug odnosi upravo na tu imovinsku celinu ili njen deo.

U konkretnom slučaju, tužilac nije dokazao da je Javno preduzeće za građevinsko zemljište, projektovanje i puteve Opštine Pećinci na tuženu Republiku Srbiju ili tuženu Opštinu Pećinci prenelo, ugovorom ili drugim pravnim poslom, imovinsku celinu, odnosno deo imovinske celine. Nije dokazano ni da je sportska hala bila imovina javnog preduzeća koja je potom prešla na tužene, niti da je sa eventualnim prelazom prava na sportskoj hali prešao i dug javnog preduzeća prema tužiocu.

Činjenica da je tužena Opština Pećinci upisana kao vlasnik sportske hale na osnovu rešenja o upotrebnoj dozvoli, odnosno u svojstvu investitora, ne dokazuje postojanje ugovora o prenosu imovinske celine između javnog preduzeća kao dužnika i tužene Opština Pećinci.

Neosnovano se revizijom ukazuje da se, primenom člana 25. stav 3. Zakona o obligacionim odnosima, član 452. istog zakona mora primeniti i u slučaju prelaska imovine na osnovu drugog pravnog posla. I kada bi se prihvatilo da se pravila o pristupanju dugu u slučaju prenosa imovinske celine shodno mogu primeniti na druge pravne poslove, bilo bi nužno da tužilac dokaže postojanje konkretnog pravnog posla kojim je izvršen prelaz imovinske celine ili njenog dela. Takvog dokaza u ovom postupku nema.

Revizijski navodi o tome da je tužilac sopstvenim radom i materijalom izgradio sportsku halu i da ni tužena Republika Srbija ni tužena Opština Pećinci nisu neposredno učestvovale u njenoj izgradnji, ne dovode u pitanje pravilnost pobijane presude. Tužilac je radove izvodio na osnovu ugovora koji je zaključio sa Direkcijom za izgradnju Opštine Pećinci, kao naručiocem. Dakle, postojao je ugovorni osnov za izvođenje radova i nastanak obaveze plaćanja cene radova, a pravnosnažnom presudom je utvrđeno da je za isplatu tog duga odgovorno Javno preduzeće za građevinsko zemljište, projektovanje i puteve Opštine Pećinci.

Samo to što tužilac nije u celosti naplatio pravnosnažno utvrđeno potraživanje od svog ugovornog dužnika ne zasniva obavezu trećih lica da mu taj dug isplate. Neuspeh naplate od ugovornog dužnika ne pretvara ugovorno potraživanje u zahtev po osnovu neosnovanog obogaćenja prema licima koja nisu bila strane u tom ugovornom odnosu.

Tačno je da sud nije vezan pravnim osnovom koji tužilac navede. Prema članu 192. stav 4. Zakona o parničnom postupku, sud će da postupi po tužbi i ako tužilac nije naveo pravni osnov tužbenog zahteva, a ako je tužilac naveo pravni osnov, sud nije vezan za njega.

Međutim, sud je vezan činjenicama na kojima je zahtev zasnovan u. Za primenu člana 210. Zakona o obligacionim odnosima bilo bi potrebno da je deo imovine tužioca bez pravnog osnova prešao u imovinu nekog od tuženih. U konkretnom slučaju, tužilac je radove izvodio na osnovu ugovora sa javnim preduzećem, a nije utvrđeno da su tuženi bez pravnog osnova primili imovinu ili korist od tužioca, niti je utvrđena neposredna veza između eventualnog osiromašenja tužioca i obogaćenja bilo kog od tuženih.

Navod revizije da je u pozivu za dostavljanje ponuda bilo označeno da se predmetna javna nabavka finansira iz budžeta Opštine Pećinci nije od uticaja na drugačiju odluku. Okolnost da su sredstva za određenu javnu nabavku planirana u budžetu jedinice lokalne samouprave ne čini tu jedinicu lokalne samouprave ugovornom stranom u ugovoru koji je zaključilo drugo pravno lice, niti sama po sebi znači preuzimanje duga, pristupanje dugu ili jemstvo za obaveze naručioca.

Takođe, pravilno je drugostepeni sud zaključio da ne postoji odgovornost drugotužene po članu 14. Zakona o stečaju. Solidarna odgovornost osnivača pravnog lica postoji samo u slučaju kada je reč o pravnom licu nad kojim se, saglasno stavu 1. tog člana, stečajni postupak ne sprovodi. U ovom slučaju, nad Javnim preduzećem za građevinsko zemljište, projektovanje i puteve Opštine Pećinci je otvoren stečajni postupak, a tužilac je u tom postupku prijavio i ostvario priznanje svog potraživanja.

Otuda, nije reč o pravnom licu nad kojim se, usled zakonske zabrane, stečajni postupak ne sprovodi. Uslovi za solidarnu odgovornost osnivača iz člana 14. stav 3. Zakona o stečaju bili bi ispunjeni samo kada bi bili ispunjeni stečajni razlozi, ali se stečajni postupak nad pravnim licem ne bi mogao sprovesti zbog izričite zakonske odredbe. Kako je u konkretnom slučaju stečajni postupak sproveden, taj uslov nije ispunjen. Ovakav pravni stav zauzet je i u odluci Vrhovnog kasacionog suda Prev 123/2021, u kojoj je zaključeno da nema solidarne odgovornosti osnivača po članu 14. stav 3. Zakona o stečaju kada je nad javnim preduzećem otvoren i zaključen stečajni postupak.

Neosnovan je revizijski navod da bi se pitanje pretežnog finansiranja javnog preduzeća iz sredstava osnivača moralo ceniti isključivo prema okolnostima koje su postojale u vreme zaključenja ugovora iz 2014. godine. Eventualne okolnosti u vezi sa izvorima njegovog finansiranja u ranijem periodu ne mogu zasnovati solidarnu odgovornost drugotužene po navedenoj odredbi.

Neosnovani su i revizijski navodi o postojanju objektivne odgovornosti prvotužene za neispunjenje pravnosnažne presude donete protiv javnog preduzeća. Odluka Ustavnog suda Už 3923/2016, na koju se revident poziva, odnosi se na ocenu postojanja povrede ustavnog prava zbog neizvršenja pravnosnažne sudske odluke u konkretnom ustavnosudskom postupku. Ta odluka sama po sebi ne predstavlja materijalnopravni osnov za uspostavljanje obaveze Republike Srbije da ispuni dug pravnog lica koje nije bilo u njenoj organizacionoj nadležnosti, za čije obaveze nije utvrđeno da je Republika Srbija preuzela odgovornost i nad kojim je, pored toga, sproveden stečajni postupak.

Tužilac nije dokazao da je tužena Republika Srbija bila ugovorna strana u odnosu iz koga potiče utuženo potraživanje, da je preuzela dug javnog preduzeća, da mu je pristupila, ili da je na nju prešla imovinska celina javnog preduzeća sa kojom bi prešao i dug koji se odnosi na tu celinu. Činjenica da je tužena Republika Srbija u određenom periodu bila nosilac prava svojine na sportskoj hali ne zasniva, sama za sebe, njenu odgovornost za sve obaveze javnog preduzeća koje su nastale povodom izgradnje tog objekta.

Imajući u vidu navedeno, Vrhovni sud nalazi da su nižestepeni sudovi pravilno primenili materijalno pravo kada su odbili tužbeni zahtev.

Kako ne postoje razlozi zbog kojih je revizija izjavljena, niti razlozi na koje Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti, primenom odredbe člana 414. stav 1. Zakona o parničnom postupku odlučeno je kao u stavu prvom izreke.

Odluku kao u stavu drugom izreke, Vrhovni sud doneo je primenom odredbe člana 154. stav 1. Zakona o parničnom postupku, s obzirom da troškovi na ime sastava odgovora na reviziju nisu bili nužni radi vođenja parnice.

Predsednik veća – sudija

Tatjana Miljuš, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković