O b r a z l o ž e nj e

Presudom Privrednog suda u Beogradu P 11083/21 od 30.05.2022. godine, u stavu prvom izreke, delimično je usvojen tužbeni zahtev i utvrđeno da je tužilac vlasnik nepokretnosti - poslovne zgrade, spratnosti PO+PR+4, izgrađene na katastarskoj parceli 3037/5, upisane u listu nepokretnosti br. 3308 KO Voždovac, koja se nalazi u Beogradu, ul. Ustanička br. 125, što su prvotuženi Grad Beograd, drugotuženi Zavod za izgradnju grada Beograda d.o.o. Beograd i petotužena Republika Srbija, dužni da priznaju i trpe da se tužilac na osnovu ove presude u nadležnom katastru nepokretnosti uknjiži kao vlasnik. Stavom drugim izreke, odbijen je tužbeni zahtev, kojim je tužilac tražio da se utvrdi da je tužilac vlasnik navedene nepokretnosti u odnosu na trećetuženu Nacionalnu službu za zapošljavanje Kragujevac i četvrtotuženu Kompaniju „Ratko Mitrović“ a.d. Novi Sad, što bi trećetužena i četvrtotužena bile dužne da priznaju i trpe da se tužilac na osnovu ove presude u nadležnom katastru nepokretnosti uknjiži kao vlasnik. U stavu trećem izreke, obavezani su prvotuženi Grad Beograd, drugotuženi Zavod za izgradnju grada Beograda d.o.o. Beograd i petotužena Republika Srbija, da tužiocu solidarno naknade troškove parničnog postupka od 928.700,00 dinara. Stavom četvrtim izreke, obavezan je tužilac da trećetuženoj Nacionalnoj službi za zapošljavanje Kragujevac naknadi troškove parničnog postupka od 174.800,00 dinara.

Presudom Privrednog apelacionog suda Pž 7753/22 od 14.03.2024. godine, u stavu prvom izreke, odbijene su, kao neosnovane, žalbe tužioca, prvotuženog Grada Beograda i drugotuženog Zavoda za izgradnju grada Beograda i potvrđena prvostepena presuda, u stavu prvom izreke, u delu kojim je utvrđeno da je tužilac vlasnik nepokretnosti, bliže opisane u prvom stavu obrazloženja, što su prvotuženi Grad Beograd i drugotuženi Zavod za izgradnju grada Beograda dužni da priznaju i trpe da se tužilac na osnovu ove presude u nadležnom katastru nepokretnosti uknjiži kao vlasnik; u stavu drugom izreke, u delu stava trećeg izreke, kojim su obavezani prvotuženi Grad Beograd i drugotuženi Zavod za izgradnju grada Beograda da tužiocu solidarno naknade troškove parničnog postupka od 928.700,00 dinara i u stavu četvrtom izreke. U stavu drugom izreke, preinačena je prvostepena presuda u stavu prvom izreke, u delu kojim je utvrđeno da je tužilac vlasnik napred navedene nepokretnosti što je petotužena Republika Srbija dužna da prizna i trpi da se tužilac na osnovu ove presude u nadležnom katastru nepokretnosti uknjiži kao vlasnik i u stavu trećem izreke, u delu kojim je obavezana petotužena Republika Srbija da, solidarno sa prvotuženim Gradom Beogradom i drugotuženim Zavodom za izgradnju grada Beograda, tužiocu solidarno naknadi troškove parničnog postupka od 928.700,00 dinara i odlučeno tako što je odbijen zahtev tužioca u odnosu na petotuženu Republiku Srbiju. U istom stavu izreke drugostepene presude naloženo je tužiocu da petotuženoj Republici Srbiji isplati 37.500,00 dinara, na ime naknade troškova postupka. U stavu trećem izreke, odbijeni su, kao neosnovani, zahtevi tužioca i prvotuženog Grada Beograda za naknadu troškova drugostepenog postupka. U stavu četvrtom izreke ukinuto je rešenje Privrednog suda u Beogradu P 11083/2021 od 21.07.2022. godine i spisi predmeta vraćeni su prvostepenom sudu na ponovni postupak.

Protiv drugostepene presude – stava prvog i trećeg izreke (u delu koji se odnosi na prvotuženog) prvotuženi Grad Beograd je izjavio blagovremenu i dozvoljenu reviziju zbog pogrešne primene materijalnog prava sa predlogom da Vrhovni sud preinači nižestepene presudu u odnosu na Grad Beograd i odbije tužbeni zahtev. U odgovoru na reviziju, tužilac je osporio revizijske navode tuženog Grada Beograda, a troškove povodom sastava odgovora na reviziju je tražio i opredelio.

Ispitujući pobijanu presudu u granicama revizijskih razloga propisanih odredbom člana 408. Zakona o parničnom postupku („Sl. glasnik RS“, br. 72/11..10/23 – dr. zakon) Vrhovni sud je odlučio da revizija tuženog Grada Beograda nije osnovana.

U postupku donošenja pobijane presude nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku na koju se u revizijskom postupku pazi po službenoj dužnosti.

Prema činjeničnom stanju, utvrđenom od strane prvostepenog suda, rešenjem Narodnog odbora grada Beograda od 05.08.1958. godine, odobren je investicioni program za izgradnju radničkog prihvatilišta u Beogradu, u Ustaničkoj ulici, a investitor po navedenom planu je Sekretarijat za socijalno staranje grada Beograda, koga zastupa Direkcija za izgradnju javnih objekata u Beogradu. Građevinskom dozvolom Odeljenja za komunalne poslove NOO Voždovac u Beogradu od 06.10.1959. godine, odobreno je Direkciji za izgradnju javnih objekata grada Beograda da, na parceli broj 3037/5 i 3037/6 u ul. Ustaničkoj broj 125, može pristupiti izgradnji radničkog prihvatilišta, pri čemu je upotrebna dozvola Direkciji za izgradnju javnih objekata grada Beograda izdata 30.05.1962. godine. Dopisom nadležnog Odbora grada Beograda, Sekretarijata za narodno zdravlje i socijalnu politiku od 28.06.1962. godine, pozvan je tužilac da odmah stupi u kontakt sa Direkcijom za izgradnju javnih objekata grada Beograda, radi preuzimanja na dalje staranje predmetne zgrade, nakon čega je dana 28.07.1962. godine, Direkcija za izgradnju javnih objekata grada Beograda zapisnički izvršila primopredaju zgrade tužiocu.

Kao nosilac prava na zemljištu na katastarskoj parceli 3037/5 upisan je GP „Ratko Mitrović“ Čačak, vrsta - pravo korišćenja, oblik svojine - državna, obim udela 1/1, dok je u B listu kao nosilac prava na objektu - broj zgrade 1 na parceli 3037/5, objekat za koji nije utvrđena delatnost, PO+P+4, izgrađen bez odobrenja za gradnju, kao držalac upisan tužilac.

Presudom Privrednog suda u Beogradu P 6493/2019 od 20.07.2021. godine, koja je doneta u postupku tužioca, ovde trećetužene Nacionalne službe za zapošljavanje, protiv tuženih: Grada Beograda, Radničkog prihvatilišta d.o.o. - u stečaju Beograd, Republike Srbije i Kompanije „Ratko Mitrović“, odbijen je tužbeni zahtev da se utvrdi pravo svojine na poslovnoj zgradi koja se nalazi na katastarskoj parceli 3037/5, upisanoj u list nepokretnosti br. 3308 KO Voždovac, koja se nalazi u Beogradu ul. Ustanička br. 125. Presuda je postala pravnosnažna 20.09.2021. godine.

Kod ovako utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je najpre odlučivao o istaknutim prigovorima nedostatka pasivne legitimacije i našao da pasivna legitimacija prvotuženog, drugotuženog i petotuženog proizlazi iz odredbe člana 96. Zakona o državnom premeru i katastru, kojom je u stavu 3. propisano da se za imaoca prava svojine na objektu upisuje graditelj kome je izdata građevinska i upotrebna dozvola, a kako su građevinska dozvola od 06.10.1959. godine i upotrebna dozvola od 30.05.1962. godine izdate na ime Direkcije za izgradnju javnih objekata u Beogradu, čiji je pravni sledbenik drugotuženi Zavod za izgradnju grada Beograda, pri čemu je investitor predmetne zgrade pravni prethodnik prvotuženog Grada Beograda - Sekretarijat za narodno zdravlje i socijalnu zaštitu, prvostepeni sud je zaključio da su, u konkretnom slučaju, prvotuženi Grad Beograd i drugotuženi Zavod za izgradnju grada Beograda pasivno legitimisani. Pasivna legitimacija petototužene Republike Srbije, prema obrazloženju prvostepenog suda, proizlazi iz činjenice da je ista upisana kao imalac prava svojine na predmetnom zemljištu.

Dalje, odlučujući o tužbenom zahtevu prvostepeni sud je zaključio da je tužilac stekao pravo svojine vanrednim održajem na predmetnoj zgradi, imajući u vidu da je bio savestan držalac iste, iz kog razloga je usvojio tužbeni zahtev tužioca u odnosu na prvotuženog, drugotuženog i petotuženu.

Drugostepeni sud je stanovišta da je na pravilno i potpuno utvrđeno činjenično stanje prvostepeni sud pravilno primenio materijalno pravo. Drugostepeni sud, dalje, obrazlaže da u konkretnom slučaju građevinska i upotrebna dozvola glase na pravnog prethodnika Zavoda za izgradnju Grada Beograda, pri čemu je investitor predmetne zgrade pravni prethodnik Grada Beograda i da je stoga pravilan zaključak prvostepenog suda da Grad Beograd i Zavod za izgradnju Grada Beograda u konkretnom slučaju imaju isprave koje su podobne za upis i da su pasivno legitimisani u ovoj parnici. Drugostepeni sud ukazuje da je tužilac u državini predmetne nepokretnosti od 28.07.1962. godine, a njegova savesnost se pretpostavlja, pri čemu prvotuženi Grad Beograd i drugotuženi Zavod za izgradnju Grada Beograda navedenu pretpostavku nisu oborili. Stoga je, prema stanovištu drugostepenog suda, prvostepeni sud pravilno zaključio da je tužilac stekao pravo svojine vanrednim održajem. Tužilac je objekat knjižio u svojim poslovnim knjigama kao osnovno sredstvo, isti je koristio za svrhu za koju je on osnovan a objekat izgrađen i prema predmetnoj zgradi se ponaša kao prema svojoj imovini, te kako je tužilac tužbu podneo 04.09.2018. godine isti je, prema stanovištu drugostepenog suda, stekao pravo svojine na predmetnoj nepokretnosti vanrednim održajem.

Vrhovni sud nalazi da su nižestepeni sudovi pravilno primenili materijalno pravo kada su usvojili tužbeni zahtev u odnosu na Grad Beograd i Zavod za izgradnju Grada Beograda.

Prema odredbi člana 20. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa ("Sl. list SFRJ", br. 6/80 i 36/90, "Sl. list SRJ", br. 29/96 i "Sl. glasnik RS", br. 115/2005 - dr. zakon), pravo svojine stiče se i po samom zakonu i odlukom državnog organa, na način i pod uslovima određenim zakonom. Prema članu 21. istog zakona, po samom zakonu pravo svojine stiče se i održajem. Prema odredbi člana 28. stav 2. istog zakona, savestan i zakonit držalac nepokretne stvari, na koju drugi ima pravo svojine, stiče pravo svojine na tu stvar održajem protekom 10 godina, a prema odredbi člana 28. stav 4. istog zakona savestan držalac nepokretne stvari na kojoj drugi ima pravo svojine stiče pravo svojine na tu stvar održajem protekom 20 godina. Prema odredbi člana 30. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa vreme potrebno za održaj počinje teći onog dana kada je držalac stupio u državinu stvari, a završava se istekom poslednjeg dana vremena potrebnog za održaj. Prema odredbi člana 72. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa, državina je zakonita ako se zasniva na punovažnom pravnom osnovu koji je potreban za sticanje prava svojine i ako nije pribavljena silom, prevarom ili zloupotrebom poverenja. Državina je savesna ako držalac ne zna ili ne može znati da stvar koju drži nije njegova. Savesnost državine se pretpostavlja.

Iz napred citiranih odredbi Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa sledi da je održaj jedan od načina sticanja prava svojine. Održaj je originaran način sticanja prava svojine na osnovu državine određenog kvaliteta i proteka vremena. Državina predstavlja faktičku vlast na stvari. Zakon ne definiše šta se podrazumeva pod faktičkom vlašću na stvari, ali da bi se radilo o državini na osnovu koje se održajem može steći pravo svojine potrebno je da držalac preduzima radnje na osnovu kojih se osnovano može zaključiti da je držalac stvari, odnosno da se držalac prema stvari ponaša kao vlasnik. Postoje dve vrste održaja, redovan i vanredni. Revident ukazuje na to da predaja objekta u državinu (na korišćenje), koja je konstatovana zapisnikom, nije mogla imati dejstvo prenosa prava svojine, kada se imaju u vidu odredbe čl. 9, tada važećeg Zakona o prometu zemljišta i zgrada („Sl. List FNRJ“ br. 26/54... „Sl. List SFRJ“ broj 15/65), koje za punovažni prenos prava svojine na nepokretnosti zahtevaju zaključenje ugovora u pisanoj formi. Međutim, ovi navodi nisu od uticaja budući da se u konkretnom slučaju zahteva utvrđenje prava svojine putem vanrednog održaja, a ne redovnog. Vrhovni sud je na stanovištu da je pravilan zaključak nižestepenih sudova da u konkretnom slučaju ima uslova za vanredni održaj. Kako je od 04.07.1996. godine, stupanjem na snagu Zakona o izmenama i dopunama zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa (Sl.list SFRJ br.29/96) bilo moguće da se stekne svojina i na nepokretnostima u društvenoj svojini, kada je brisan član 29. ranije važećeg Zakona o osnovnim svojinskopravnim odnosima kojim je to bilo zabranjeno, te imajući u vidu da tužilac poslovni prostor, nesumnjivo koristi od 28.07.1962. godine, protekao je dvadesetogodišnji rok za održaj – računajući od dana 04.07.1996. godine, do dana podnošenja tužbe, 04.09.2018. godine.

Savesna državina je kada držalac ne zna i ne može da zna da stvar, koju drži nije njegova i savesnost se pretpostavlja. S tim u vezi, nižestepeni sudovi su našli da je državina tužioca savesna, jer tuženi shodno pravilu o teretu dokazivanja iz člana 228. u vezi sa članom 231. stav 2. Zakona o parničnom postupku, nisu dokazali da tužilac ima nesavesnu državinu, pri čemu treba imati u vidu da je Narodni odbor grada Beograda rešenjem od 29.12.1952. godine osnovao pravnog prethodnika tužioca - Radničko prihvatilište, kao ustanovu sa samostalnim finasiranjem i svojstvom pravnog lica, a potom odobrio Investicioni program za izgradnju Radničkog prihvatilišta u Beogradu, u Ustaničkoj ulici, preko svog organa - Sekretarijata za socijalno staranje grada Beograda, koga zastupa Direkcija za izgradnju javnih objekata u Beogradu. Prvotuženi i drugotuženi nisu sporili da se tužilac nalazi u državini od prijema zgrade 28.07.1962. godine i da isti koristi za svrhu za koju je tužilac osnovan i objekat izgrađen, pri čemu se tužilac prema predmetnoj zgradi ponaša kao prema svojoj imovini, jer plaća komunalne usluge, što proizlazi iz obaveštenja javnog izvršitelja Aleksandre Trešnjev I.IVK 1116/2017 od 08.03.2018. godine i podneska JKP „Beogradski vodovod i kanalizacija“ od 02.10.2018. godine prema kojima je tužilac zadužen za plaćanje komunalnih usluga izvršenih za zgradu u ul. Ustanička br. 125 u Beogradu. Takođe, tužilac je predmetni objekat uneo u poslovne knjige kao svoju imovinu što proizlazi iz završnog računa tužioca za 1963. godinu dostavljenog Narodnoj banci. Prvotuženi i drugotuženi nisu tokom postupka priložili dokaze da su osporavali tužiocu pravo na državinu objekta, iz čega sledi da se tužilac nalazi u nesmetanoj savesnoj državini objekta počev od prijema zgrade 28.07.1962. godine. Navedeno proizlazi i iz rešenja RGZ SKN od 06.06.2013. godine o ispravci upisa nosioca prava na zgradi broj 1 na parceli br. 3037/5, koji je bio upisan na Ministarstvo odbrane RS, tako da je kao nosilac prava na objektu upisano Radničko prihvatilište d.o.o. Beograd. Iz obrazloženja navedenog rešenja proizlazi da je izvršena pogrešna identifikacija objekta br. 1 na kat. parc. 3037/5 koji je pogrešno identifikovan kao stambena zgrada za kolektivno stanovanje u ul. Ustanička 125, umesto kao zgrada Radničkog prihvatilišta, te je shodno tome izvršena ispravka upisa. Takođe, prema prepisu lista nepokretnosti broj 3308 KO Voždovac tužilac je upisan kao držalac zgrade, te se u smislu čl. 72. st. 3. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa pretpostavlja da je državina tužioca savesna.

Pritom, upotreba termina „korisnik“, koji se navodi u zapisniku o primopredaji, a na koji se poziva prvotuženi Grad Beograd u reviziji, posledica je okolnosti da je predmetni objekat tada bio u režimu društvene svojine. Društvena svojina, kao pojam uvedena je Ustavnim zakonom Federativne Narodne Republike Jugoslavije iz 1953. godine. U čl. 4. Ustavnog zakona bilo je propisano da društvena svojina na sredstvima za proizvodnju, samoupravljanje proizvođača u privredi i samoupravljanje radnog naroda u opštini, gradu i srezu jesu osnova društvenog i političkog uređenja zemlje. Istovremeno, u odredbi čl. 3. Ustavnog zakona Federativne Narodne Republike Jugoslavije iz 1953. godine propisano je da su narodni odbori osnovni organi vlasti radnog naroda i najviši organi vlasti opštine, grada i sreza. Pravo korišćenja pravnih lica (pravna lica po tadašnjoj terminologiji su privredne organizacije i druga društvena pravna lica) sadržalo je dva osnovna ovlašćenja: ovlašćenje korišćenja i ovlašćenje raspolaganja. U tom smislu valjalo je ceniti i odredbe Opšteg zakona o narodnim odborima („Službeni list FNRJ", br. 22 od 19.04.1952. godine, izmene Sl. list FNRJ br. 40 od 3.09.1953. godine, koji je prestao u celini da važi donošenjem Zakona o prestanku Opšteg zakona o narodnim odborima Sl. List SFRJ 7/64), kojim je u čl. 15. propisano da narodni odbor opštine i narodni odbor grada vrši pravo upravljanja svim zemljištima i zgradama u opštini, odnosno gradu koji su opštenarodna imovina, ukoliko to pravo ne pripada drugim državnim organima, privrednim organizacijama, ustanovama ili zajednicama. U konkretnom slučaju, Narodni odbor je odobrio Investicioni program za izgradnju Radničkog prihvatilišta u Beogradu, u Ustaničkoj ulici, preko svog organa - Sekretarijata za socijalno staranje grada Beograda, koga zastupa Direkcija za izgradnju javnih objekata u Beogradu. Potom je Narodni odbor grada Beograda, dopisom od 28.06.1962. godine, obavestio pravnog prethodnika tužioca da je objekat u ul. Ustaničkoj br. 125 završen i da isti preuzme od Direkcije za izgradnju, kao ugovornog zastupnika Narodnog odbora grada Beograda u izgradnji zgrade. Rešenjem o osnivanju od 29.12.1952. godine, određeni su zadaci Radničkog prihvatilišta, koji se sastoje u obezbeđivanju ishrane i prenoćišta radnicima i drugim uslugama, a upravo u tu svrhu je pravnom prethodniku tužioca investicionim programom za izgradnju objekta u ul. Ustanička 125, izgrađen i predat objekat. Dakle, objekat nije ni mogao postati osnovno sredstvo tužioca pre nego što mu bude u tu svrhu ustupljeno od strane subjekta koji je takvom imovinom upravljao. Stoga, tužilac je imao opravdan razlog da veruje da je nepokretnost koju koristi njegova.

Sledom svega navedenog, kako su ispunjeni uslovi za vanredni održaj, neosnovana je revizija tuženog Grada Beograda, te je Vrhovni sud primenom odredbe člana 414. Zakona o parničnom postupku odlučio kao u stavu prvom izreke presude.

Na osnovu ovlašćenja iz člana 165. stav 1. Zakona o parničnom postupku odbijen je zahtev tužioca za naknadu troškova u vezi sa podnetim odgovorom na reviziju kao u stavu drugom izreke ove odluke jer se ne radi o potrebnim troškovima u smislu člana 154. Zakona o parničnom postupku.

Predsednik veća - sudija

Tatjana Matković Stefanović,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković