Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Tatjane Matković Stefanović, predsednika veća, Jasmine Stamenković i Tatjane Miljuš, članova veća, u pravnoj stvari tužioca-protivtuženog Grad Beograd – Sekretarijat za imovinske i pravne poslove Beograda, koga zastupa Gradsko pravobranilaštvo Grada Beograda, protiv tuženog-protivtužioca Agroindustrijska korporacija Beograd, Padinska skela, čiji su punomoćnici Zoran Ećimović, advokat iz ... i Mlađan Marjanović, advokat iz ..., radi duga po tužbi, vrednost predmeta spora 382.063.742,03 dinara i radi utvrđivanja ništavosti po protivtužbi, vrednost predmeta spora 299.741.738,12 dinara, odlučujući o reviziji tuženog-protivtužioca izjavljenoj protiv presude Privrednog apelacionog suda Pž 1486/24 od 30.05.2024. godine, u sednici veća održanoj dana 10.04.2025. godine doneo je

R E Š E NJ E

UKIDA SE presuda Privrednog apelacionog suda Pž 1486/24 od 30.05.2024. godine i presuda Privrednog suda u Beogradu P 7833/2015 od 14.11.2023. godine u stavu III, V i VI izreke i predmet VRAĆA prvostepenom sudu na ponovno suđenje.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Privrednog suda u Beogradu P 7833/2015 od 14.11.2023. godine, u stavu I izreke, dozvoljeno je preinačenje tužbe kao u podnesku tužioca-protivtuženog od 08.06.2023. godine povećanjem tužbenog zahteva. U stavu II izreke, dozvoljeno je preinačenje protivtužbe kao u podnesku tuženog-protivtužioca od 12.10.2020. godine. U stavu III izreke, usvojen je tužbeni zahtev tužioca-protivtuženog Grad Beograd – Sekretarijat za imovinske i pravne poslove Beograda pa je obavezan tuženi- protivtužilac Agroindustrijska korporacija Beograd, Padinska skela da isplati tužiocu-protivtuženom iznos od 382.063.742,03 dinara kao i zakonsku zateznu kamatu na iznos od 126.142.585,94 dinara počev od 16.03.2023. godine do isplate. U stavu IV izreke, odbijen je tužbeni zahtev tužioca-protivtuženog u delu kojim je tražio da sud obaveže tuženog-protivtužioca da tužiocu-protivtuženom isplati zakonsku zateznu kamatu na iznos od 382.063.742,03 dinara počev od 16.03.2023. godine do isplate. U stavu V izreke, odbijen je protivtužbeni zahtev tuženog-protivtužioca Agroindustrijska korporacija Beograd, Padinska skela da se utvrdi da su ništavi zapisnici o usaglašavanju obaveza zaključeni između tužioca i tuženog od 10.01.2014. godine, 15.01.2013. godine, 27.01.2012. godine, 14.09.2010. godine, 20.10.2009. godine i 31.12.2008. godine. U stavu VI izreke, obavezan je tuženi- protivtužilac da tužiocu-protivtuženom naknadi troškove parničnog postupka u iznosu od 3.488.175,00 dinara.

Presudom Privrednog apelacionog suda Pž 1486/24 od 30.05.2024. godine odbijena je žalba tuženog-protivtužioca i potvrđena presuda Privrednog suda u Beogradu P7833/2015 od 14.11.2023. godine, u stavu I, III, V i VI kao i zahtev za naknadu troškova drugostepenog postupka.

Protiv pravnosnažne drugostepene presude tuženi-protivtužilac izjavio je dozvoljenu i blagovremenu reviziju zbog pogrešne primene materijalnog prava i bitnih povreda odredaba parničnog postupka iz lana 374. stav 1. ZPP koje su učinjene pred drugostepenim sudom.

Ispitujući drugostepenu presudu u granicama revizijskih razloga u skladu sa članom 408. Zakona parničnom postupku („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 72/11 ... 18/20) Vrhovni sud je utvrdio da je revizija tuženog-protivtužioca osnovana.

U postupku donošenja drugostepene presude nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti. Pozivanje na bitne povrede odredaba parničnog postupka učinjene pred prvostepenim sudom ne mogu biti revizijski razlog primenom člana 407. ZPP.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju od strane prvostepenog suda, Društveni fond za finansiranje i izgradnju stanova solidarnosti čiji je pravni sledbenik tužilac, zaključio je sa RO PKB Korporacijom, pravnim prethodnikom tuženog, ugovore o finansiranju i izgradnji stanova solidarnosti kao i anekse 1 i 2 istih. Predmetnim ugovorima propisano je: da korisnik uplaćuje učešće u iznosu od 25% od vrednosti stana u roku od 30 dana od dana potpisivanja svakog pojedinačnog ugovora, a ostatak do pune cene u roku od 20 godina u jednakim anuitetima; da će se tačan iznos anuiteta i otplate definisati aneksom o utvrđivanju konačne cene i površine stanova, tako da se rok od 20 godina računa od datuma zaključenja posebnog konačnog aneksa; da će se na kraju svake godine vršiti valorizacija neotplaćenog iznosa tako što se isti uvećava srazmerno stopi inflacije za tu godinu na način na koji se učesnici u stambenoj izgradnji priznaje utvrđivanje cene stambene izgradnje; da je korisnik obavezan da plaća zakonsku zateznu kamatu za period docnje. Počev od 2008. godine zaključno sa 2014. godinom, ugovorne strane potpisivale su zapisnike o usaglašenim potraživanjima. Tuženi je uredno iskazivao obavezu prema tužiocu u usaglašenom iznosu u bilansnim stanjima za 2011, 2012. i 2013. godinu.

Tuženi je osporio tužbeni zahtev, ističući prigovor zastarelosti potraživanja i da je tužilac prilikom obračuna pripisivao kamatu glavnom dugu pa je na taj iznos ponovo računao kamatu. Prvostepeni sud je odbio prigovor zastarelosti kao neosnovan imajući u vidu da je potraživanje tužioca-protivtuženog po osnovu prvog zaključenog ugovora od 16.08. 1988. godine dospelo 16.08.2008. godine, odnosno da je po konačnom aneksu tog ugovora dospelo 04.06.2011. godine, ali kako su ugovorne strane saglasnim izjavama volja sačinjavale punovažne Zapisnike o usaglašavanju obaveza, počev od 2008. godine pa sve do 10.01.2014. godine, što to po stavu prvostepenog suda predstavlja priznanje duga od strane tuženog, usled čega je došlo do prekida zastrelosti, zaključujući da do dana utuženja 31.12.2015. godine nije protekao trogodišnji rok zastarelosti iz člana 374. stav 1. Zakona o obligacionim odnosima. Kako je pravni prethodnik tužioca-protivtuženog izgradio nepokretnosti na svim ugovornim lokacijama, koje je pravni prethodnik tuženog- protivtužioca dalje prometovao trećim licima koja su u posedu istih na osnovu ugovora o otkupu stanova zaključenih sa tuženim-protivtužiocem, prvostepeni sud je usvojio tužbeni zahtev. Visinu potraživanja tužioca-protivtuženog utvrdio je na osnovu nalaza i mišljenja sudskog veštaka ekonomsko-finansijske struke Ljiljane Milanović prihvativši četvrtu varijantu po kojoj je veštak izvršila obračun duga u skladu sa odredbama zaključenog ugovora i pripadajućih aneksa na način što je iznos duga valorizovan stopama rasta cena na malo do roka dospeća – istek dvadesetogodišnjeg perioda koji je definisan konačnim aneksom, a od datuma dospeća do 15.03.2023. godine dana veštačenja, obračunata je samo zakonska zatezna kamata prostim interesnim računom bez pripisa zatezne kamate glavnice u skladu sa odredbama Zakona o zateznoj kamati. U skladu sa navedenim ukupan obračunati dug iznosi 382.063.742,03 dinara koji obuhvata glavni dug od 126.142.585,94 dinara i obračunatu zateznu kamatu u iznosu od 255.921.156,09 dinara.

Odlučujući o protivtužbenom zahtevu, prvostepeni sud je zaključio da navedeni zapisnici o usaglašavanju potraživanja predstavljaju punovažne pravne akte kojima se konstatuje stanje duga po osnovu već preuzetih ugovornih obaveza po punovažnim pravnim aktima koji su proizveli dejstvo. Takođe nalazi da su zapisnici u skladu sa izvodima otvorenih stavki kojima se konstatuje stanje duga tuženog prema tužiocu i da su potpisani od strane zaposlenih kod tuženog i u tom smislu zaključuje da su lica koja su potpisala predmetne zapisnike imala svojstvo punomoćnika po zaposlenju i ovlašćenje da za račun tuženog potpišu iste u skladu sa članom 32. tada važećeg Zakona o privrednim društvima. U prilog navedenog zaključka po stavu prvostepenog suda je i činjenica da tuženi nije pružio dokaze da lica koja su potpisala zapisnik nisu bila ovlašćena za potpis, niti odluku kojim je utvrđena odgovornost zaposlenih što su potpisali zapisnik. Iz navedenih razloga je odbijen protivtužbeni zahtev.

Drugostepeni sud prihvata u potpunosti razloge koje je dao prvostepeni sud.

Osnovano revident ističe da priznanje duga i odricanje od zastarelosti može u ime pravnog lica punovažno učiniti samo njegov zakonski zastupnik, odnosno lica koja su ovlašćena za priznanje duga.

Prema Zakonu o obligacionim odnosima, zastarelost nastupa kada protekne zakonom određeno vreme u kome je poverilac mogao zahtevati ispunjenje obaveze (član 360. stav 2.). Zastarevanje počinje teći prvog dana posle dospelosti obaveze, osim ako zakonom za pojedine slučajeve nije šta drugo propisano (član 361.). Zastarelost nastupa kada istekne poslednji dan zakonom određenog vremena (član 362.). U vreme zastarelosti računa se i vreme koje je proteklo u korist dužnikovih prethodnika (član 363. ). Zakonom određeno vreme zastarelosti ne može se menjati pravnim poslom (član 364. stav 1. ZOO). Međusobna potraživanja pravnih lica iz ugovora o prometu robe i usluga kao i potraživanje naknade za izdatke učinjene u vezi s tim ugovorom, zastarevaju za tri godine (član 374.). Zastarelost se prekida kada dužnik prizna dug. Priznenje duga može se učiniti ne samo izjavom poveriocu, nego i na posredan način, kao što su davanje otplate, plaćanje kamate ili davanje obezbeđenja (član 387.). Zastarelost se prekida podizanjem tužbe i svakom drugom poveriočevom radnjom preduzetom protiv dužnika pred sudom ili drugim nadležnim organom i cilju utvrđivanja osiguranja ili ostvarenja potraživanja (član 388.). Posle prekida, zastarevanje počinje teći iznova, a vreme koje je proteklo pre prekida ne računa se u zakonom određeni rok za zastarelost. Zastarevanje prekinuto priznanjem od strane dužnika počinje teći iznova od trenutka priznanja. Zastarevanje koje počinje teći iznova posle prekida navršava se kada protekne onoliko vremena koliko je zakonom predviđeno za zastarevanje koje je prekinuto (član 392.).

Tužilac-protivtuženi potražuje iznos od 382.063.742,03 dinara po osnovu ugovora o finansiranju izgradnje stanova solidarnosti, zaključenih u periodu od 16.08.1988. godine do 24.11.1995. godine. Potraživanje tužioca po prvom ugovoru broj 3734 od 16.08.1988. godine dospelo je za naplatu po konačnom aneksu tog ugovora dana 04.06.2011. godine, a tužba je podneta 31.12.2015. godine. Kako se radi o potraživanju između pravnih lica iz ugovora o finasiranju i izgradnji stanova solidarnosti, primenjuje se trogodišnji rok zastarelosti iz člana 374. ZOO.

U Zapisnicima o usaglašavanju obaveza od 10.01.2014. godine, 15.01.2013. godine, 27.01.2012. godine, 14.09.2010. godine, 20.10.2009. godine i 31.12.2008. godine navedeni su ugovori, lokacije i pojedinačni iznosi duga dužnika, tuženog prema poveriocu, tužiocu. Međutim, da bi navedeni zapisnici o usaglašavanju potraživanja predstavljali priznanje duga ili odricanje od zastarelosti potrebno je da u ime pravnog lica punovažno dug prizna odnosno odrekne se od zastarelosti njegov zakonski zastupnik ili lice koje on ovlasti na to, odnosno lica koja su ovlašćena za priznanje duga, kako pravilno navodi revident.

Punomoćnici po zaposlenju, lica koja kao zaposleni u društvu rade na poslovima čije obavljanje u redovnom poslovanju uključuje i zaključenje ili ispunjenje određenih ugovora ili preduzimanje drugih pravnih radnji, ovlašćeni su da kao punomoćnici društva bez posebnog punomoćja zaključe i ispunjavaju te ugovore odnosno preduzimaju te pravne radnje u granicama poslova na kojima rade. Smatraju se ovlašćenim licima za preduzimanje pravnih poslova na osnovu izvršavanja određenih poslova koji uključuje odgovarajuće kontakte sa trećim licima, odnosno za preduzimanje ili izvršavanje pravnih poslova, kod kojih su svi bitni uslovi definisani i nemaju ovlašćenje da menjaju uslove pod kojima su pravni poslovi preduzimaju, već samo da ih preduzimaju pod utvrđenim uslovima. Sledi da punomoćnik po zaposlenju ne spada u krug lica koja su ovlašćena za davanje izjave o priznanju duga ili izjave o odricanju od zastarelosti, jer to ovlašćenje ne spada u redovne i uobičajene radnje zaposlenog, pa i ako obavlja poslove vezane za računovodstvo, ukoliko istovremeno nije ovlašćen od strane zakonskog zastupnika za davanje takve izjave.

Iz priloženih zapisnika o usaglašavanju potraživanja iz 2014, 2013, 2012, 2010 proizlazi da je na mestu potpisa dužnika označen direktor, a na zapisnicima iz 2009. i 2008. godina potpisnik nije označen kao direktor. Navedeni zapisnici sami po sebi ne prekidaju zastarelost, već da bi imali takvo dejstvo moraju biti potpisani od strane zakonskog zastupnika, odnosno lica ovlašćenog za priznanje duga. Bez uticaja na prekid zastarelosti je činjenica da su zapisnici sačinjeni na osnovu IOS obrazaca kao računovdstvene isprave, ako i IOS obrazci nisu potpisani od strane lica u čija ovlašćenja, po zakonu ili na osnovu odluke nadležnog organa, spada i ovlašćenje za priznanje duga.

Kako u konkretnom slučaju nisu raspravljene na nesumljiv način činjenice da li su lica koja su u ime tuženog potpisala zapisnike o usaglašavanju potraživanja bila ovlašćena za priznanje duga, odnosno da li je došlo da prekida zastarelosti, a koje činjenice su bitne za pravilnu primenu materijalnog prava, nižestepene odluke su ukinute primenom člana 416. ZPP.

U vezi protivtužbenog zahteva, revizijski sud ukazuje i na odredbu člana 194. stav 1. i 3. ZPP, kojom je predviđeno da tužilac može u tužbi da traži da sud samo utvrdi postojanje opdnosno nepostojanje nekog prava ili pravnog odnosa, povredu prava ličnosti ili istinitost, odnosno neistinitost neke isprave. Tužba za utvrđenje može da se podnese radi utvrđivanja postojanja odnosno nepostojanja činjenice, ako je to predviđeno zakonom ili drugim propisom. Predmetnim zapisnicima izvršeno je usaglašavanje potraživanja, pa je prethodno pitanje da li je predmetna protivtužba dozvoljena.

U ponovnom postupku prvostepeni sud će imati u vidu gore navedeno, raspraviti navedene činjenice i zavisno od istih ceniti osnovanost prigovora zastarelosti odnosno doneti novu odluku o osnovanosti tužbenog zahteva, uz ocenu dozvoljenosti protivtužbe.

Predsednik veća-sudija

Tatjana Matković Stefanović, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković