Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tuženi je blagovremeno izjavio reviziju, zbog pogrešne primene materijalnog prava sa pozivom na odredbu člana 404. ZPP.

Vrhovni sud je ocenio da su ispunjeni uslovi za odlučivanje o posebnoj reviziji tuženog, radi ujednačavanja sudske prakse u smislu člana 404. stav 1. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, broj 72/11 ... 18/20 i 10/23 - drugi zakon), pa je na osnovu člana 404. stav 2. tog zakona odlučio kao u stavu prvom izreke.

Ispitujući pobijanu presudu na osnovu člana 408. ZPP, Vrhovni sud je utvrdio da je revizija tužene osnovana.

U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. Tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilje su u listu nepokretnosti broj .. KO Veternik upisane kao suvlasnice sa po 52855/217190 idealnih delova na kp br .. površine 1512 m2, koja je po načinu korišćenja upisana kao njiva druge klase, a po vrsti zemljišta kao zemljište u građevinskom području. Navedena parcela se nalazi u obuhvatu Plana generalne regulacije prostora za porodično stanovanje u zapadnom delu grada Novog Sada („Službeni list Grada Novog Sada“ broj 34/17), a prema planu detaljne regulacije Adica u Novom Sadu („Službeni list Grada Novog Sada“ broj 22/19), parcela je namenjena za površinu javne namene – ulicu ... u Novom Sadu. Parcela je delom privedena svojoj urbanističkoj nameni u površini od 11 ari i 80 m2, što čini 78,04% od ukupne površine parcele i predstavlja delove navedene ulice koji se koriste kao asfaltirani kolovoz, površina nasuta tucanikom i zelena površina, dok preostali deo parcele u površini od 3 ara i 32 m2, odnosno 21,96% od ukupne površine parcele nije priveden planskoj nameni i koristi se kao obradivo poljoprivredno zemljište zajedno sa susednom katastarskom parcelom .. . Tužilje su na taj način deposedirane sa dela predmetne parcele koji je priveden planskoj nameni i nije ga moguće vratiti u prvobitno stanje budući da predstavlja deo putne mreže u Novom Sadu, dok preostali deo mogu da koriste na način kao što se i koristi prema faktičkom stanju. Postupak eksproprijacije za navedenu parcelu nije sproveden niti je formalno donet akt o oduzimanju zemljišta, niti je tužiljama i njihovim pravnim prethodnicima isplaćena pravična novčana naknada za zemljište. Vrednost predmetne parcele utvrđena je veštačenjem tako da vrednost jednog m2 iznosi 8.455,00 dinara, a ukupna tržišna vrednost parcele za površinu od 1512 m2 iznosi 12.783.650,80 dinara. Tužilje su suvlasnice navedene parcele sa 52855/217190 delova, odnosno pripada im površina od po 368 m2, te tržišna vrednost njihovih suvlasničkih udela iznosi po 3.111.440,00 dinara.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja nižestepeni sudovi su usvojili tužbeni zahtev, nalazeći da su tužilje imaju pravo na naknadu u visini tržišne vrednosti predmetne nepokretnosti srazmerno suvlasničkim udelima, jer su na delu parcele koji je priveden planskoj nameni faktički deposedirane, dok je na delu parcele koji nije priveden nameni, donošenjem planskih akata na osnovu kojih je predmetna parcela predviđena za javnu namenu, pravo tužilja na mirno uživanje imovine ograničeno zbog umanjene ekonomske opravdanosti korišćenja parcele i nemogućnosti raspolaganja parcelom, zbog čega tužilje trpe prekomeran teret.

Po oceni Vrhovnog suda, osnovano se revizijom tuženog ukazuje na pogrešnu primenu materijalnog prava zbog čega činjenično stanje nije u potpunosti utvrđeno.

U članu 58. Ustava Republike Srbije, jemči se mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona. Pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne. Zakonom se može ograničiti način korišćenja imovine. Prema članu 1. Protokola 1 uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda svako fizičko i pravno lice ima pravo na neometano uživanje svoje imovine. Niko ne može biti lišen svoje imovine, osim u javnom interesu i pod uslovima predviđenim zakonom i opštim načelima međunarodnog prava. Prethodne odredbe, međutim, ni na koji način ne utiču na pravo države da primenjuje zakone koje smatra potrebnim da bi regulisala korišćenje imovine u skladu s opštim interesima ili da bi obezbedila naplatu poreza ili drugih dažbina ili kazni.

Po članu 3. stav 1. Zakona o osnovama svojinsko-pravnih odnosa vlasnik ima pravo da svoju stvar drži, da je koristi i da njome raspolaže, u granicama određenim zakonom. Vlasnik ostvaruje pravo svojine u skladu sa prirodom i namenom stvari (član 4. stav 1.).

Postojanje planskog akta kojim je parcela tužilja namenjena za površinu javne namene tek je uslov da se utvrdi javni interes za eksproprijaciju, a usvajanje planskog akta ne znači da će nužno doći do njegove realizacije. Pravo države i jedinice lokalne samouprave da planskim aktima vrše urbanističko planiranje naročito u većim gradovima nije upitno sa stanovišta zakona i vrši se u opštem interesu. Međutim, sa stanovišta primene odredbe člana 58. Ustava Republike Srbije i člana 1. Protokola 1. uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda, kao i u svetlu stavova izraženih u presudama Evropskog suda za ljudska prava, nesprovođenje planskih akata u dugom vremenskom periodu može povrediti pravo vlasnika imovine obuhvaćene planskim aktom na njeno mirno uživanje i bez oduzimanja. U tom slučaju, povreda prava na mirno uživanje imovine proizilazi iz smanjene mogućnosti raspolaganja imovinom u dugogodišnjem vremenskom periodu što ima za posledicu nesigurnost vlasnika u pogledu toga šta će biti sa njegovom imovinom, te on trpi prekomerni teret usled izostanka bilo kakve naknade i nepostojanja delotvornog pravnog sredstva.

U konkretnom slučaju, tužilje su suvlasnice predmetne parcele koja je planskim aktima namenjena za površinu javne namene – ulicu ... u Novom Sadu i koja je delom privedena planskoj nameni u površini od 11 ari i 80 m2, što čini 78,04% od njene ukupne površine. Međutim, preostali deo parcele u površini od 3 ara i 32 m2, odnosno 21,96% nije priveden planskoj nameni i koristi se kao obradivo zemljište zajedno sa susednom katastarskom parcelom .. . Da li je tužiljama u takvoj situaciji povređeno pravo na mirno uživanje imovine i da li im pripada pravo na naknadu i u kom obimu i visini procenjuje se u zavisnosti od okolnosti konkretnog slučaja, a naročito od toga (imajući u vidu prirodu i namenu stvari) da se takva naknada dosuđuje vlasniku koji je lišen svoje imovine. Tužilje prema faktičkom stanju i dalje mogu da koriste deo predmetne parcele zajedno sa parcelom .. koja se daje u arendu, pa je po oceni Vrhovnog suda činjenično nerazjašnjeno na koji način je zemljište u navedenom delu korišćeno do donošenja planskog akta, a na koji način nakon donošenja planskih akata i da li je i u kojoj meri takav način korišćenja uskraćen ili ograničen. Ove činjenice kao i visina naknade zbog eventualnog ograničenja prava na mirno uživanje imovine dokazuju tužilje u skladu sa pravilom iz člana 231. stav 1. ZPP. U postupku je izostalo potpuno utvrđenje navedenih bitnih činjenica, a naročito činjenica u pogledu visine tražene naknade za predmetnu parcelu koja je delom privedena planskoj nameni, dok se deo koristi zajedno sa susednom parcelom davanjem u arendu, pa se za sada ne može prihvatiti kao pravilno stanovište nižestepenih sudova, da je donošenjem planskih akata povređeno pravo tužilja na mirno uživanje imovine. Zato su nižestepene presude ukinute u usvajajućem delu tužbenog zahteva i odluci o troškovima postupka koja zavisi od konačnog ishoda ovog spora i predmet vraćen prvostepenom sudu na ponovno suđenje.

Na osnovu člana 416. stav 2. ZPP Vrhovni sud je odlučio kao u stavu drugom izreke.

Predsednik veća – sudija

Dragana Marinković, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković