Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Vesne Subić, predsednika veća, Jelice Bojanić Kerkez i Radoslave Mađarov, članova veća, u parnici tužioca Centra za socijalni rad „Sava Ilić“ iz Aranđelovca, protiv tuženih AA i BB, oboje iz ..., Opština ..., koje zastupa punomoćnik Branka Lekić Vrzić, advokat iz ..., radi lišenja roditeljskog prava, odlučujući o reviziji tuženih izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Kragujevcu Gž2 20/24 od 13.03.2025. godine, u sednici održanoj 09.10.2025. godine, doneo je

R E Š E NJ E

UKIDA SE presuda Apelacionog suda u Kragujevcu Gž2 20/24 od 13.03.2025. godine i predmet vraća istom sudu, na ponovno suđenje.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Apelacionog suda u Kragujevcu Gž2 20/24 donetom na raspravi 13.03.2025. godine, usvojen je tužbeni zahtev tužioca Centra za socijalni rad „Sava Ilić“ Aranđelovac, pa su tuženi AA i BB lišeni roditeljskog prava u odnosu na mal. VV, rođenog ...2014. godine, osim u delu obaveze izdržavanja i odlučeno je da svaka stranka snosi svoje troškove spora.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tuženi su blagovremeno izjavili reviziju, iz svih zakonskih razloga zbog kojih se revizija može izjaviti.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu u smislu člana 408. Zakona o parničnom postupku („Sl. glasnik RS“, br.72/11...10/23), u vezi člana 202. Porodičnog zakona, pa je ocenio da je izjavljena revizija osnovana.

U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti. Međutim, drugostepeni sud je učinio bitnu povredu odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 1. u vezi člana 398. stav 2. ZPP, jer nije izveo sve parnične radnje i raspravio sva sporna pitanja na koje je ukazao revizijski sud u svom rešenju Rev 17470/2023 od 12.10.2023. godine. Ovo zato što drugostepeni sud nije zatražio stručno mišljenje od Instituta za mentalno zdravlje o svim okolnostima, kao i o tome da li kod tuženih postoji rizik od sličnog ponašanja i prema najmlađem detetu, kako bi utvrdio da li postoje uslovi iz člana 81. i člana 82. Porodičnog zakona za lišenje roditeljskog prava tuženih u odnosu na mal. VV.

Iz utvrđenog činjeničnog stanja proizlazi da su tuženi u zajednici života dobili troje dece od kojih je dvoje punoletno, a VV je maloletan, jer je rođen ...2014. godine. Tuženi su bili lišeni roditeljskog prava nad starijom decom, i to tuženi BB u potpunosti, a tužena AA delimično, u odnosu na čuvanje, podizanje, vaspitanje, obrazovanje i zastupanje tadašnje mal. dece GG i DD i u odnosu na upravljanje i raspolaganje njihovom imovinom uz mogućnost održavanja ličnih odnosa. Oba starija deteta su toku vođenja postupka izmeštena iz primarne porodice i nalazila su se u hraniteljskim porodicama do punoletsva.

Mal. VV je sa tri godine smešten u hraniteljsku porodicu jer je, od strane radnika Centra za socijalni rad, zatečen bez nadzora roditelja, prljav i zapušten, majka ga je tokom dana ostavljala samog sa babom, koja nije bila u stanju da isprati njegove potrebe, dvorište je bilo neograđeno i detetove osnovne potrebe nisu bile zadovoljene, pri čemu mu se otac nalazio na izdržavanju kazne zatvora. Tuženi BBje bio dugogodišnji alkoholičar, lečen od alkoholizma i više puta je ponavljao nasilničko ponašanje u odnosu na bliske osobe u svom okruženju i to u odnosu na tuženu AA, drugu vanbračnu partnerku, svoju majku, stariju decu, a tužena AA je tolerisala i umanjivala značaj takvog njegovog ponašanja, pored činjenice da je upoznata sa nasiljem starije dvoje dece, a da pritom nije preuzela brigu o najmlađem detetu VV.

U toku postupka je izveden dokaz veštačenjem od strane veštaka kliničkog psihologa, kao i veštačenjem Instituta za mentalno zdravlje u Beogradu, koji je bio mišljenja da je moguće obezbediti delimično i nadzirano roditeljstvo nad mal. VV u određenom roku trajanja (godinu dana), sa ciljem pokušaja uspostavljanja roditeljskih odnosa sa sinom, emocionalnih odnosa u porodici, a u najboljem interesu mal. VV.

Nižestepeni sudovi su potpuno lišili roditeljskog prava tužene, a nakon ukidanja presude od strane Vrhovnog suda, apelacioni sud je zatražio od Centra za socijalni rad „Solidarnost“ iz Kragujevca da pripremi roditelje mal. VV za viđanje i kontakt sa mal. detetom, da se izjasne o uslovima u kojima živi mal. VV, o uslovima u kojima žive njegovi roditelji ovde tuženi, o njihovom ponašanju nakon perioda u kom su bili razdvojeni od deteta, da li je bilo pokušaja od strane tuženih da sa detetom ostvare kontakt, odnosno da vrše bilo koji aspekt roditeljskog prava, te da li je mal. dete spremno i da li želi kontakt sa ocem i majkom.

U toku postpuka je ostvareno više kontakata roditelja sa mal. VV, u kontrolisanim uslovima, pri čemu je mal. VV u suštini odbijao da ima bilo kakav kontakt sa roditeljima, svaki put je izražavao strah da ga roditelji ne uzmu iz hraniteljske porodice i imao je psihičkih tegoba koje su bliže opisane u obrazloženju pobijane presude. Međutim, drugostepeni sud nije ponovo zatražio nalaz i mišljenje Centra za mentalno zdravlje u smislu primedbi Vrhovnog suda iz rešenja Rev 17470/23 od 12.10.2023. godine, pri čemu nije obrazložio zbog čega je odustao od izvođenja ovog dokaza.

Imajući u vidu ovako utvrđeno činjenično stanje drugostepeni sud je u potpunosti lišio tužene roditeljskog prava u odnosu na mal. VV, s obzirom na činjenicu da su oni lišeni roditeljskog prava i u odnosu na stariju decu, da je tuženi BB bio na izdržavanju kazne zatvora duži niz godina zbog nasilja u porodici koje je vršio prema starijoj deci, da je tužena AA imala toleranciju na takvo ponašanje tuženog i olako preko njega prelazila, što ukazuje na devijantne oblike ponašanja tuženih i poremećaj ličnosti, koji je konstatovan od strane veštaka psihologa Instituta za mentalno zdravlje u Beogradu. S obzirom na sve utvrđene okolnosti drugostepeni sud je smatrao da je neophodno dati prednost zaštiti interesa mal. deteta, u odnosu na pravo tuženih da vrše roditeljsko pravo.

Ovakvo stanovište drugostepenog suda za sada se ne može prihvatiti.

Iz odredbi člana 81. i člana 82. Porodičnog zakona, proizlazi da lišenje roditeljskog prava predstavlja pravno sredstvo kojim se nesavesni roditelji lišavaju nekog ili svih prava i obaveza koje imaju. Roditeljsko pravo je izvedeno iz dužnosti roditelja i postoji samo u meri koja je potrebna za zaštitu ličnosti, prava i interesa deteta, kako je propisano članom 67. Porodičnog zakona. U tom smislu, lišenje roditeljskog prava predstavlja meru zaštite deteta od nesavesnog postupanja roditelja, a u zavisnosti od stepena zanemarivanja dužnosti roditelja, roditelj može biti lišen roditeljskog prava potpuno ili delimično.

U sporu za zaštitu prava deteta i u sporu za vršenje odnosno lišenje roditeljskog prava sud je uvek dužan da se rukovodi najboljim interesom deteta, a pre donošenja odluke o zaštiti prava deteta, odnosno vršenju ili lišenju roditeljskog prava sud ima obavezu da zatraži nalaz i stručno mišljenje od organa starateljstva i druge specijalizovane ustanove, sve u smislu člana 6, člana 266. stav 1. i člana 270. Porodičnog zakona, što je u konkretnom slučaju delimično učinjeno. Takođe, sud je dužan da pribavi i mišljenje mal. deteta u smislu člana 65. Porodičnog zakona. Prilikom donošenja odluke o lišenju roditeljskog prava potrebno je ispitati ispunjenje uslova iz navedenih zakonskih odredbi i proceniti da li je takva odluka u najboljem interesu deteta. U proceni najboljeg interesa deteta potrebno je uzeti mišljenje deteta preko stručne ustanove, s tim što mišljenje deteta ne mora da se podudara sa njegovim najboljim interesom, pri čemu je najbolji interes deteta odlučujući faktor za odlučivanje suda o značaju ostvarivanja prava koje detetu pripada u postupku, pa i u slučaju odluke o lišenju roditeljskog prava.

U konkretnom slučaju, drugostepeni sud, zbog pogrešne primene materijalnog prava, nije potpuno utvrdio činjenično stanje u pogledu postojanja zakonskih uslova za potpuno odnosno delimično lišenje roditeljskog prava tuženih u odnosu na mal. VV. Takođe, imajući u vidu da mal. VV ima više od deset godina, drugostepeni sud nije na pouzdan način pribavio mišljenje mal. VV, jer nije izveo dokaz veštačenjem od strane Instituta za mentalno zdravlje na okolnosti bliže navedene u pomenutom rešenju Vrhovnog suda. Nesporna je činjenica da, što proizlazi iz sprovedenih dokaza u toku postupka, mal. VV ne želi kontakte sa svojim roditeljima i da svaki kontakt sa njima deluje na njega frustrirajuće, ali je svakako potrebno da se izvede dokaz veštačenjem od strane Instituta za mentalno zdravlje, kako bi se na pouzdan način utvrdile sve okolnosti koje su bitne za donošenje pravilne i zakonite odluke u ovoj pravnoj stvari, te kako bi sud mogao da oceni da li postoje uslovi za lišenje roditeljskog prava tuženih, potpuno ili delimično.

Iz navedenih razloga, revizija tuženih je usvojena, a pobijana drugostepena presuda ukinuta.

U ponovnom postupku, sud će postupiti po primedbama iz ovog rešenja, izvesti dokaz veštačenjem od strane Instituta za mentalno zdravlje i pribaviti mišljenje mal. VV u pogledu lišenja roditeljskog prava njegovih roditelja.

Pošto postupi po navedenim primedbama, drugostepeni sud će biti u mogućnosti da donese pravilnu i zakonitu odluku.

Iz navedenih razloga odlučeno je kao u izreci rešenja, na osnovu člana 416. stav 2. ZPP.

Predsednik veća – sudija

Vesna Subić, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković