Vrhovni sud je ocenio da je revizija dozvoljena u smislu člana 403. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“, br. 72/2011 … 10/23), zbog čega nije bilo potrebe da se razmatra ispunjenost uslova iz člana 404. ZPP u pogledu izuzetne dozvoljenosti izjavljene revizije

Ispitujući pobijanu presudu, u smislu člana 408. Zakona o parničnom postupku, Vrhovni sud je utvrdio da je revizija osnovana.

U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, rešenjem Osnovnog suda u Bujanovcu I 174/15 od 02.02.2015. godine određeno je izvršenje po predlogu izvršnog poveroca AA kao izvršnog poverioca protiv ovde tužioca „Specijalna bolnica izvršne isprave - presude Osnovnog suda u P1 1056/13 od 15.05.2014. godine (kojom je obavezan da joj na ime njenog potraživanja iz radnog odnosa - neisplaćeni dodatak na zaradu za redovan rad za period od 01.10.2010. godine do 30.11.2012. godine isplati pojedinačne mesečne iznose sa zakonskom zateznom kamatom počev od dospelosti svakog pojedinog iznosa do isplate, kao i troškove parničnog postupka). Zaključkom Osnovnog suda u Bujanovcu I 174/15 od 15.07.2015. godine (nakon prijema obaveštenja NBS od 20.02.2015. godine da nije sprovedeno izvršenje u roku od 15 dana od dana prijema rešenja), promenjeni su sredstva i predmet izvršenja tako što je izvršenje određeno, između ostalog, i zaplenom dužnikovog potraživanja koje ima prema Republičkom fondu za osiguranje u Beogradu, ovde neparničaru, uz zabranu dužniku izvršnog dužnika da potraživanje u novčanom iznosu od 3.356.870,13 dinara izmiri izvršnom dužniku, a izvršnom dužniku da potraživanje naplati ili njime raspolažu u korist trećeg lica ili svog dužnika. Pravnosnažnom presudom Osnovnog suda u Bujanovcu P 3273/15 od 23.09.2016. godine, obavezan je Republički fond za zdravstveno osiguranje Beograd (kao dužnik izvršnog dužnika) da tužilji AA (u toj parnici) isplati dug na osnovu prenetog potraživanja prema zaključku Osnovnog suda u Bujanovcu I 174/15 od 15.07.2015. godine.

Odlukom Ustavnog suda Republike Srbije Uo 7/2014 od 02.12.2016. godine („Službeni glasnik RS“, br. 98/16 od 08.12.2016. godine), tačkom 1., utvrđeno je da zaključak Vlade Republike Srbije 05 br. 121-14320/2001-2 od 18.12.2001. godine nije u saglasnosti sa Ustavom i Zakonom (koji zaključak je bio osnov za donošenje izvršne isprave - presude Osnovnog suda u Bujanovcu P1 1056/13 od 15.05.2014. godine), dok je tačkom 2. odbačen zahtev za obustavu izvršenja pojedinačnih akata, odnosno radnji preduzetih na osnovu zaključka iz tačke 1.8, s pozivom na član 56. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu. Nakon objavljivanja navedene odluke Ustavnog suda u „Službenom glasniku RS“, tužilac se u svojstvu izvršnog dužnika obratio Osnovnom sudu u Bujanovcu podneskom od 21.12.2016. godine (na koji se poziva u tužbi) radi obustave zaapočetog postupka izvršenja I 175/15 (s pozivom na članove 58. i 60. Zakona o Ustavnom sudu). Ovaj podnesak tužioca nije združen predmetu I 174/15, jer je tužilac greškom, umesto broja predmeta I 174/15 (u kome je izvršni poverilac AA), označio drugi broj predmeta istog suda I 1056/15 (u kojem je izvršni poverilac BB), koji je ostao u tom predmetu, iako je tužilac taj pogrešno označen broj rukom precrtao i naveo broj I 174/15 (što je dokazao dostavljanjem tog podneska uz svoj podnesak od 20.01.2022. godine, a što je utvrđeno i od strane prvostepenog suda uvidom u spise predmeta Osnovnog suda u Bujanovcu I 1056/15).

Podneskom od 26.07.2017. godine, izvršni poverilac AA obavestila je izvršnog sudiju Osnovnog suda u Bujanovcu u postupku I 174/15 da je po zaplenjenom i prenetom potraživanju prema zaključku Osnovnog suda u Bujanovcu I 174/15 od 15.07.2015. godine (očiglednom pogreškom u kucanju navedeno 30.07.2015. godine) u celosti naplatila svoje novčano potraživanje u navedenom izvršnom postupku prema izvršnom dužniku – ovde tužiocu i to kod javnog izvršitelja po zaključku I.I. 518/17 od 22.03.2017. godine. Nakon toga, rešenjem Osnovnog suda u Bujanovcu I 174/15 od 28.07.2017. godine (pravnosnažno) 14.09.2017. godine zaključen je ovaj izvršni postupak, uz odbijanje kao neosnovanog predloga izvršnog dužnika da se obustavi postupak izvršenja u predmetu I 174/15. Rešenjem Osnovnog suda u Bujanovcu P1 1056/13 od 17.10.2018. godine (pravnosnažno 11.12.2018. godine) odbijen je predlog ovde tužioca za ponavljanje postupka u toj pravnoj stvari.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je usvojio tužbeni zahtev, s pozivom na član 172. Zakona o obligacionim odnosima u vezi člana 168. stav 3. Ustava RS i članova 58. stav 1., 59. i 60. stavovi 1. i 3. Zakona o Ustavnom sudu, nalazeći da tužena ima obavezu da tužiocu naknadi pričinjenu štetu u utuženom iznosu. Prema stavu tog suda, postoji propust Osnovnog suda u Bujanovcu koji se sastoji u tome što na blagovremeno podnet predlog ovde tužioca kao izvršnog dužnika od 21.12.2016. godine za obustavu izvršnog postupka I 174/15 (pokrenutog po predlogu izvršnog poverioca AA iz ...) s pozivom na odluku Ustavnog suda Republike Srbije Uo 7/2014 od 02.12.2016. godine, nije po službenoj dužnosti obustavio taj postupak u smislu člana 60. stavovi 1. i 3. Zakona o ustavnom sudu. Naime, na podnesku od 21.12.2016. godine izvršni dužnik – ovde tužilac je ručno otklonio grešku u kucanju pogrešno označenog broja I 1965/15, precrtavanjem, i označio broj I 174/15 (na koji se podnesak odnosio), a koji podnesak je od strane tog suda pogrešno združen predmetu I 1956/15, odnosno nije dostavljen sudiji koji postupa u predmetu I 174/15, usled čega sudija u tom predmetu nije po službenoj dužnosti obustavio započeti izvršni postupak, čime je tužiocu povređeno pravo na mirno uživanje imovine iz člana 58. Ustava RS i člana 1. Protokola prve Evropske konvencije za zaštitu prava i osnovnih sloboda.

Za razliku od ovakvog zaključka prvostepenog suda, drugostepeni sud je zaključio da tužilac nije dokazao postojanje uzročno - posledične veze između radnji odnosno propusta organa tužene i nastale štete, te je primenom tereta dokazivanja u smislu odredbe člana 231. Zakona o parničnom postupku odbio tužbeni zahtev. Prema stavu drugostepenog suda tužilac je sopstvenim propustima prouzrokovao štetu, jer je kao izvršni dužnik pogrešno označio spise izvršnog predmeta kao I 1056/15 (izvršnog poverioca BB), umesto I 174/15 (izvršnog poverioca AA), zbog čega u spisima predmeta I 174/15 nije pronađen navedeni podnesak, već se isti nalazi u spisima I 1056/15, što isključuje odgovornost tužene. Osim toga, izvršenje je sprovedeno od strane nadležnog javnog izvršitelja (član 63. Zakona o izvršenju i obezbeđenju), pa je ovde tužilac kao izvršni dužnik imao na raspolaganju pravna sredstva u postupku sprovođenja izvršenja preko javnog izvršitelja (član 4. Zakona o izvršenju i obezbeđenju).

Po oceni Vrhovnog suda, drugostepeni sud je, odlučujući o žalbi protiv prvostepene presude i ocenjujući izvedene dokaze, utvrdio drugačije činjenično stanje u pogledu zaključenja spornog ugovora i na takvom činjeničnom stanju zasnovao svoju odluku.

Zakonom o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07 ... 40/15 – dr. zakon), propisano je da zakoni i drugi opšti akti za koje je odlukom Ustavnog suda utvrđeno da nisu u saglasnosti sa Ustavom, opšte prihvaćenim pravilima međunarodnog prava i potvrđenim međunarodnim ugovorom ili zakonom, ne mogu se primenjivati na odnose koji su nastali pre dana objavljivanja odluke Ustavnog suda ako do tog dana nisu pravnosnažno rešeni (član 60. stav 1.). Izvršenje pojedinačnih akata donetih na osnovu propisa koji se više ne mogu primenjivati, ne može se ni dozvoliti ni sprovesti, a ako je izvršenje započeto – obustaviće se (stav 3.).

Zakonom o izvršenju i obezbeđenju – ZIO („Službeni glasnik RS“, br.31/11...139/14), propisano je da sud sprovodi izvršenje po službenoj dužnosti kada su za to ispunjeni uslovi propisani zakonom; postupak sprovođenja izvršenja od strane izvršitelja pokreće se predlogom izvršnog poverioca (članovi 69. stav 1. i 70. stav 1.); izvršni postupak okončava se obustavom ili zaključenjem (član 75.).Sud obustavlja izvršenje (član 76. stav 1.): 1. ako je izvršna isprava pravnosnažno, odnosno konačno ukinuta, odnosno preinačena, poništena ili stavljena van snage: 2. usled smrti stranke koja nema naslednika; 3. usled prestanka stranke koja je pravno lice, a nema pravnog sledbenika; 4. ako je potraživanje prestalo; 5. usled propasti predmeta izvršenja; 6. ako nema imovine koja može biti predmet izvršenja; 7. iz drugih razloga predviđenih zakonom.

Zakonom o izvršenju i obezbeđenju – ZIO („Službeni glasnik RS", br. 106/15 ... 54/19), važećem u vreme podnošenja tužbe, a na čije odredbe se pozvao drugostepeni sud, članom 545. propisano je da se izvršni postupci i postupci obezbeđenja koji su počeli pre stupanja na snagu ovog zakona nastavljaju prema Zakonu o izvršenju i obezbeđenju -ZIO („Službeni glasnik RS”, br. 31/11...139/14). Ako posle stupanja na snagu ovog zakona bude ukinuto rešenje o izvršenju, odnosno o obezbeđenju postupak se nastavlja primenom ovog zakona (član 546. stav 1.).

U konkretnom slučaju, pravni osnov tužbenog zahteva je naknade štete tužiocu zbog postupanja organa tužene u izvršnom postupku u predmetu I 174/15 u kojem je AA, radnik tužioca, naplatila svoje potraživanje od tužioca, a osnov tog potraživanja je Zaključak Vlade Republike Srbije od 18.12.2001. godine, koji je proglašen neustavnim objavljivanjem odluke Ustavnog suda u „Službenom glasniku Republike Srbije“ dana 18.12.2016. godine. Izvršenje pravnosnažne i izvršne presude Osnovnog suda u Bujanovcu Osnovnog suda u P1 1056/13 od 15.05.2014. godine kojom je tužilac, po navedenom Zaključku, obavezan da joj na ime njenog potraživanja iz radnog odnosa nije sprovedeno do donošenja i objavljivanja odluke Ustavnog suda u Službenom glasilu (pravno dejstvo odluka Ustavnog suda u smislu člana 60. Ustava Republike Srbije).

Međutim, činjenično stanje nižestepenih sudova se razlikuje u pogledu bitne činjenice da li je, nakon donošenja odluke Ustavnog suda Uo 7/2014 od 02.12.2016. godine, bilo ili nije bilo propusta u radnjama tužioca odnosno u radnjama organa tužene koji su u uzročno - posledičnoj vezi sa štetom koju je tužilac pretrpeo u smislu člana 172. Zakona o obligacionim odnosima (ZOO). Prvostepeni sud, ocenom izvedenih dokaza, utvrđuje da takvog propusta na strani tužioca nije bilo, jer je nakon donošenja odluke Ustavnog suda Uo 7/2014 od 02.12.2016. godine i njenog objavljivanja u „Službenom glasniku RS“ br. br. 98/16 od 08.12.2016. godine blagovremeno podnetim podneskom od 21.12.2016. godine tražio od Osnovnog suda u Bujanovcu obustavu izvršnog postupka I 174/15, otklonivši sam grešku u označavanju broja predmeta (rukom), a da je na strani organa tužene – Osnovnog suda u Bujanovcu bilo propusta koji se ogleda u tome što tako podnet podnesak tužioca (koji je ispravljen u pogledu označavanja broja predmeta) nije združio predmetu na koji se podnesak odnosio (I 174/15), što je imalo za posledicu da nije odlučivano o predlogu tužioca za obustavu postupka izvršenja, tako da je izvršenje sprovedeno od strane javnog izvršitelja, pri čemu isti sud nakon donošenja odluke Ustavnog suda nije obustavio izvršni postupak ni po službenoj dužnosti. S druge strane, drugostepeni sud bez otvaranja rasprave utvrđuje suprotno - da je na strani tužioca bilo propusta - jer se u predlogu za obustavu izvršenja postupka pozvao na pogrešan broj predmeta, zanemarujući utvrđenu činjenicu od strane prvostepnog suda da je tužilac taj nedostatak odnosno očiglednu pogrešku u označavanju broja predmeta sam ručno otklonio, a da na strani organa tužene nije bilo propusta, jer je izvršni postupak vođen pred sudom, a kasnije i izvršenje sprovedeno od strane javnog izvršitelja u svemu prema odredbama Zakona o izvršenju i obezbeđenju – ZIO koji zbog pogrešno označenog broja predmeta nisu imali u vidu predlog tužioca za obustavu postupka izvršenja.

Drugostepeni sud u smislu člana 394. stav 1. tačka 1. ZPP nije mogao bez rasprave da utvrdi drugačije činjenično stanje nego što je ono u prvostepenoj presudi. Naime, u osnov presude kojom drugostepeni sud preinačava prvostepenu presudu uzima se ono činjenično stanje na kome je ta presuda zasnovana, što ovde nije bio slučaj. Da bi preinačio prvostepenu presudu drugostepeni sud je morao da zakaže raspravu da bi, nakon izvođenja dokaza i njihove ocene, koja obaveza postoji ne smao kod dokaza koji se neposredno izvode pred sudom (saslušanje stranaka i svedoka), već i u situaciji kada se radi o pismenim dokazima u koje se neposredno vrši uvid (spisi združenih predmeta i u drugim situacijama) kako bi mogao da izvrši drugačiju ocenu dokaza, ako ne prihvati ocenu dokaza izvedenih pred prvostepenim sudom.

Osim toga, ovde se ne radi o obustavi izvršnog postupka primenom citiranih odredaba Zakona o izvršenju i obezbeđenju - ZIO iz 2011. godine, po kome je postupak izvršenja započet, a nije bilo dokaza da je u međuvremenu ukinuto rešenje Osnovnog suda u Bujanovcu o izvršenju I 174/15 od 02.02.2015. godine da bi se mogle primeniti odredbe kasnije donetog Zakona o izvršenju i obezbeđenju – ZIO iz 2015. godine, na koji se pozvao drugostepeni sud. Ovde je reč o obustavi izvršnog postupka neposrednom primenom citirane odredbe člana 60. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu po kojoj se izvršenje pojedinačnih akata donetih na osnovu propisa koji se više ne mogu primenjivati, ne može ni dozvoliti ni sprovesti, a ako je izvršenje započeto – obustaviće se.

U ponovnom postupku, drugostepeni sud će postupati u skladu sa primedbama ovog suda, otkloniti ukazane nepravilnosti, pa će nakon pravilno sprovedenog postupka i potpunog utvrđenja činjeničnog stanja doneti novu odluku.

Iz navedenih razloga, odlučeno je kao u izreci rešenja na osnovu odredbe člana 416. stav 2. ZPP.

Predsednik veća - sudija

Mirjana Andrijašević, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković