Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tuženi je blagovremeno izjavio reviziju zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka, pogrešno i nepotpuno utvrđenog činjeničnog stanja i pogrešne primene materijalnog prava.

Ispitujući pobijanu drugostepenu presudu, u smislu odredbe člana 408. ZPP, Vrhovni sud je utvrdio da revizija tuženog nije osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti. Revizija se ne može izjaviti zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 1. ZPP, osim ukoliko je ta povreda učinjena u postupku pred drugostepenim sudom, u smislu odredbe člana 407. stav 1. tačka 3. ZPP, na šta se revizijom tuženog ne ukazuje.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je autor fotografija „Smederevska tvrđava – utvrđenje“ i „Smederevska tvrđava“, načinjenih iz vazduha pomoću paraglajdera, u periodu od 2001. do 2003. godine. Na fotografiji „Smederevska tvrđava – utvrđenje“, nalazi se srednjevekovni zamak u okviru Smederevske tvrđave okružene sa leve strane i u pozadini rekom Dunav, a na fotografiji „Smederevska tvrđava“ zabeležena je srednjevekovna tvrđava iz ptičije perspektive. Navedene fotografije objavljene su 2007. godine u monografiji „Smederevska tvrđava“, čiji je izdavač „Foto studio AA“ i to na naslovnoj i na 12. i 13. strani, a tužilac je naveden kao autor fotografija. Predmete fotografije saopštene su na sajtu www.smederevo.org.rs (internet stranici Gradske uprave Smederevo), bez znanja i dozvole tužioca kao autora i bez naznačenja tužiočevog imena ili pseudonima kao autora. Tužiocu je 2005. godine izdata saglasnost za fotografisanje nepokretnih kulturnih dobara i njihovo publikovanje na području Opštine Smederevo.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su zaključili da je tuženi povredio tužiočeva moralna autorska prava zaštićena Zakonom o autorskom i srodnim pravima, jer je bez njegove saglasnosti kao autora objavio autorska dela tužioca - fotografije „Smederevska tvrđava – utvrđenje“ i „Smederevska tvrđava“, na svom internet sajtu, a da pri tom nije naznačio ime ili pseudonim tužioca kao autora, zbog čega tužilac osnovano zahteva utvrđenje povrede svog autorskog prava, u smislu odredbi člana 15, 17, 30, 204. i 205. Zakona o autorskom i srodnim pravima.

Vrhovni sud nalazi da su odluke nižestepenih sudova donete pravilnom primenom materijalnog prava na utvrđeno činjenično stanje.

Prema odredbi člana 2. Zakona o autorskom i srodnim pravima autorsko delo je originalna duhovna tvorevina autora, izražena u određenoj formi bez obzira na njegovu umetničku, naučnu ili drugu vrednost, njegovu namenu, veličinu, sadržinu i način ispoljavanja, kao i dopuštenost javnog saopštavanja njegove sadržine (stav 1.). Autorskim delom smatraju se naročito, između ostalog, planovi, skice, makete i fotografije (stav 2. tačka 9). Sadržina autorskog prava propisana je u odredbama članova 14. - 18. Zakona o autorskom i srodnim pravima, tako što autor ima isključivo pravo da mu se prizna autorstvo na njegovom delu (član 14.); da njegovo ime, pseudonim ili znak budu naznačeni na svakom primerku dela, odnosno navedeni prilikom svakog javnog saopštavanja dela izuzev ako je to, s obzirom na konkretni oblik javnog saopštavanja dela tehnički nemoguće ili necelishodno (član 15.); da objavi svoje delo i da odredi način na koji će se ono objaviti (član 16. stav 1.); da štiti integritet svog dela suprotstavljanjem izmenama svog dela od strane neovlašćenih lica i suprotstavljanjem javnom saopštavanju svog dela u izmenjenoj ili nepotpunoj formi, vodeći računa o konkretnom tehničkom obliku saopštavanja dela i dobroj poslovnoj praksi, te da daje dozvolu za preradu svog dela (član 17.); kao i isključivo imovinsko pravo na ekonomsko iskorišćavanje svog dela, a za svako iskorišćavanje autorskog dela od drugog lica autoru pripada naknada, ako zakonom ili ugovorom nije drugačije određeno (član 19.) Pravo na javno saopštavanje, uključujući interaktivno činjenje dela dostupnim javnosti, propisano je odredbom člana 30. istog zakona, tako što autor ima isključivo pravo da drugome zabrani ili dozvoli javno saopštavanje dela, uključujući činjenje dela dostupnim javnosti žičnim ili bežičnim putem na način koji omogućuje pojedincu individualni pristup delu sa mesta i u vreme koje on odabere (stav 1.). Povredu autorskog prava predstavlja neovlašćeno vršenje bilo koje radnje koja je obuhvaćena isključivim pravima nosioca autorskog prava, neplaćanje naknade propisane ovim zakonom ili ugovorom, kao i neizvršavanje drugih obaveza prema nosiocu autorskog prava, propisanih odredbom zakona (član 204.). Nosilac autorskog prava može tužbom da zahteva, između ostalog, utvrđenje povrede prava, zabranu radnji kojima se povređuje pravo ili radnji koje predstavljaju ozbiljnu pretnju da će pravo biti povređeno, kao i zabranu ponavljanja takvih ili sličnih radnji pod pretnjom plaćanja primerenog novčanog iznosa tužiocu, naknadu imovinske i neimovinske štete, objavljivanje presude o trošku tuženog (član 205. stav 1. tačka 1, 2, 3. i 6.).

U skladu sa odredbom člana 15. Zakona o autorskom i srodnim pravima, autor ima isključivo pravo da njegovo ime, pseudonim ili znak budu naznačeni na svakom primerku dela, odnosno navedeni prilikom svakog javnog saopštavanja dela izuzev ako je to, s obzirom na konkretni oblik saopštavanja dela, tehnički nemoguće ili necelishodno. Nosilac autorskog prava može, shodno odredbi člana 205. stav 1. tačka 1. Zakona, tužbom da zahteva utvrđenje povrede prava. U toku postupka je utvrđeno da je tužilac autor autorskih dela – fotografija „Smederevska tvrđava – utvrđenje“ i „Smederevska tvrđava“. Takođe je utvrđeno, uvidom u priloženi izvod sa internet sajta tuženog, da je tuženi javno saopštio predmetne fotografije na svom sajtu www.smederevo.org.rs bez označenja imena ili pseudonima tužioca kao autora. Tako utvrđene činjenice upućuju na zaključak o pravilnoj primeni materijalnog prava u ovoj pravnoj stvari. Objavljivanjem fotografija tužioca, koje predstavljaju njegova autorska dela, na sajtu koji je namenjen neograničenom krugu korisnika, bez označenja imena ili pseudonima tužioca kao autora, tuženi je povredio autorsko pravo tužioca, izričito predviđeno odredbom člana 15. Zakona o autorskom i srodnim pravima, zbog čega tužilac osnovano traži utvrđenje povrede svog autorskog prava, u smislu odredbe člana 205. Zakona o autorskom i srodnim pravima.

U reviziji se ponavljaju navodi koji su isticani u žalbi protiv prvostepene presude, kojima tuženi kojima ukazuje da tužilac ne može uživati autorsko pravnu zaštitu na predmetnim fotografijama Smederevske tvrđave, koja predstavlja arhitektonsko srednjevekovno delo upisano u katastar nepokretnosti kao javna svojina Republike Srbije, imajući u vidu da tužilac nije dokazao da je od nadležnog organa dobio potrebno odobrenje za fotografisanje tog nepokretnog kulturnog dobra od izuzetnog značaja u komercijalne svrhe. Ove navode drugostepeni sud je cenio u obrazloženju pobijane presude i za svoju odluku je dao dovljne i jasne razloge, koje u svemu kao pravilne prihvata i ovaj sud. I prema stanovištu Vrhovnog suda svaka fotografija koju je stvorio čovek uživa autorsko pravnu zaštitu ako je rezultat originalnog intelektualnog stvaralaštva fotografa, pa i fotografija kulturnog dobra ako poseduje originalnost i individualnost. Stoga, suprotno navodima revizije, autor fotografije kulturnog dobra uživa moralna i imovinska prava u pogledu svog autorskog dela od trenutka njegovog nastanka, a korišćenje takvih fotografija bez dozvole autora i bez označenja imena ili pseudonima autora, kao u konkretnom slučaju, podložno je pravnim sankcijama.

Iz navedenih razloga, primenom člana 414. ZPP, odlučeno je kao u izreci.

Predsednik veća – sudija

Branislav Bosiljković,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković