U IME NARODA

Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Mirjane Andrijašević, predsednika veća, Ivane Rađenović i Vladislave Milićević, članova veća, u pravnoj stvari tužilaca AA i BB, oboje iz ..., i Zavoda za laboratorisjku dijagnostiku „Mikro-Lab“ Novi Sad, čiji su zajednički punomoćnici Branko Munižaba i Sanja Munižaba Jaić, advokati u ..., protiv tuženog VV iz ..., čiji je punomoćnik Igor Sinjeri, advokat u ..., radi utvrđenja ništavosti ugovora, odlučujući o reviziji tuženog izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 166/23 od 01.02.2023. godine, u sednici održanoj 28.05.2025. godine, doneo je

P R E S U D U

ODBIJA SE kao neosnovana revizija tuženog izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 166/23 od 01.02.2023. godine.

ODBIJA SE zahtev tužilaca za naknadu troškova odgovora na reviziju.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Višeg suda u Novom Sadu P 1952/2017 od 01.11.2022. godine, usvojen je tužbeni zahtev tužilaca i utvrđeno da je ugovor osnivača Zavoda za laboratorijsku dijagnostiku „Mikro-lab“ Novi Sad, za koji je navedeno da stupa na snagu 11. novembra 2008. godine (pogrešno napisano 11.11.2018. godine) apsolutno ništav i da ne proizvodi pravno dejstvo i obavezan je tuženi da tužiocima naknadi parnične troškove u iznosu od 825.600,00 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom od izvršnosti presude do isplate.

Presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 166/23 od 01.02.2023. godine, odbijena je žalba tuženog, potvrđena prvostepena presuda i odbijen zahtev tuženog za naknadu troškova žalbenog postupka.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tuženi je blagovremeno izjavio reviziju zbog bitne povreda odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava.

Tužioci su podneli odgovor na reviziju, zahtevajući naknadu troškova za njegov sastav.

Ispitujući pobijanu pravnosnažnu presudu na osnovu člana 408. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“ br. 72/11 ... 10/23) Vrhovni sud je ocenio da je revizija neosnovana.

Donošenjem pobijane presude nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti. Revizijski navodi da su u postupku učinjene bitne povrede odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 1. u vezi sa članovima 7. i 8. ZPP i iz člana 374. stav 2. tačka 12. ZPP, Vrhovni sud nije cenio jer ove bitne povrede postupka koje su po navodima učinjene u postupku pred prvostepenim sudom ne mogu biti revizijski razlog prema članu 407. stav 1. ZPP. Suprotno navodima revizije, Vrhovni sud nalazi da u postupku pred drugostepenim sudom nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 1. u vezi sa članom 396. stav 2. ZPP.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tuženi je na osnovu odluke od 01.12.2005. godine kao jedini osnivač ishodovao kod Trgovinskog suda u Novom Sadu rešenje Fi. 6/06 od 20.01.2006. godine, kojim je kao pravni subjekt registrovan Zavod za laboratorijsku dijagnostiku „Mb-lab“ Novi Sad, sa sedištem u Novom Sadu u ulici ... broj .. . Zbog zdravstvenih problema tuženi je zasnovao poslovne odnose sa tužiocima BB i AA, kojoj saradnji su prethodile odluke pravnog lica. Dana 27.10.2008. godine tuženi je, kao jedini osnivač, doneo odluku o formiranju upravnog odbora, imenovanju predsednika i članova upravnog odbora Zavoda za laboratorijsku dijagnostiku „Mb-lab“ Novi Sad, a narednog dana 28.10.2008. godine sačinjena je pismena saglasnost o formiranju upravnog odbora koju je on potpisao. Dana 31.10.2008. godine upravni odbor pravnog lica doneo je i prihvatio predloge tuženog da zbog zdravstvenih problema i odlaska na lečenje njega zamenjuje imenovani direktor - tužilja AA, a da se njen otac - tužilac BB imenuje kao vršilac kontrole poslovanja, a da tuženi ostaje i dalje većinski osnivač sa 100% kapitala. U toj odluci navedeno je da je ona privremenog karaktera sa pravnim dejstvom do drugog rešenja. Dana 11.11.2008. godine sačinjena je izmena odluke o osnivanju pravnog lica, tako što je izmenjen njegov naziv u Zavod za laboratorijsku dijagnostiku „Mikro-lab“ Novi Sad, upisani su osnivači BB i AA uz tuženog VV, umesto ranijeg direktora GG određena je AA, a kao lica za zastupanje određeni su AA, BB i VV, te je odluka potpisana od strane ovih lica. Trgovinski sud u Novom Sadu je na osnovu ove odluke doneo rešenje Fi. 178/2008 dana 19.11.2008. godine na osnovu kog je u registarskom ulošku tog suda br. 5-326 izvršen upis nastalih promena u dotadašnjem pravnom subjektu. Nakon registracije, 21.11.2008. godine Zavod za laboratorijsku dijagnostiku „Mikro-lab“ Novi Sad zaključio je sa „AIK bankom“ AD Beograd ugovor o otvaranju i vođenju dinarskog tekućeg računa br. ..., a 24.12.2008. godine sa SBB kablovskim operaterom ugovor o zasnivanju pretplatničkog odnosa. Ova dva ugovora je u ime Zavoda „Mikrolab“ Novi Sad potpisala tužilja AA kao direktor. Dana 03.03.2009. godine Grafička radionica „Gros“ izdala je ovom pravnom licu fakturu br. 27/2009 radi izvršene usluge štampe 3.500 memoranduma. Pravno lice je zaključilo ugovore o zakupu poslovnog prostora na adresi ... broj .. sa tri vlasnika, od kojih je jedan tuženi. Početkom maja 2011. godine na ovu adresu došao je tuženi sa nekoliko ljudi, koji su primenom fizičke sile iz prostora izbacili tužilju AA i zaposlene koji su se zatekli u prostorijama. Tom prilikom sva poslovna dokumentacija i pečati ostali su u poslovnom prostoru, postajući dostupni samo tuženom. Tuženi je 22.05.2015. godine protiv tužilaca pokrenuo parnicu pred Višim sudom u Novom Sadu u kojoj Rev 13491/2023 3 zahteva novčanu isplatu, navodeći da je pravni osnov za tužbeni zahtev ugovor osnivača Zavoda za laboratorijsku dijagnostiku „Mikro-lab“ Novi Sad, čiju punovažnost su tuženi u toj parnici osporili i podneli tužbu za utvrđenje ništavosti ugovora, o kojoj je odlučeno u ovoj parnici. Parnični postupak pred Višim sudom radi isplate prekinut je do okončanja ove parnice. Sporni ugovor sačinjen je na memorandumu latiničnog pisma pod nazivom „Zavod za laboratorijsku dijagnostiku „Mikro-lab“ sa označenom adresom, na desnoj strani memoranduma nalazi se broj telefona 021/..., broj faksa 021/..., kao i e-mail adresa: mikrolab@...rs, a ispod pisanog teksta stoji natpis „Mikro-lab“, u donjem uglu naznačen je matični broj ..., PIB ..., registarski broj ..., šifra delatnosti 85142, broj žiro računa ..., AIK banka. Na početku dokumenta naznačeno je da se ugovor zaključuje između VV, BB i AA, a u tekstu sledi da je osnovni dokument za izmenu odluka o osnivanju upravnog odbora od 31.10.2008. godine, po kojoj 100% vlasništva ostaje VV, dok AA i BB jesu osnivači, ali sa 0% kapitala. Potom se navodi da je ugovor privremenog karaktera dok upravni odbor ne donese drugu odluku, da će AA i BB počev od 01.01.2009. godine plaćati mesečno VV 500 evra kao naknadu za korišćenje poslovnog prostora, da će se uplata vršiti u dinarskoj protivvrednosti do 10. u mesecu redovno do 31. decembra 2010. godine, da se ostvarena dobit deli tako što VV ostvaruje 50% dobiti, a BB i AA po 25% dobiti. Navedeno je i da VV pozajmljuje 10.11.2008. godine BB i AA 67.000 evra na dve godine, u dogovoru da će ta pozajmica isključivo biti uložena u kupovinu neophodne opreme i biti prikazani računi za šta su potrošena pozajmljena sredstva, te da je obaveza vraćanja pozajmljenih sredstava 31.12.2010. godine. Naznačeno je da će AA obavljati funkciju direktora sve dok VV bude odsutan zbog bolovanja, te da ugovor stupa na snagu 11.11.2008. godine. U donjem levom uglu stoji potpis vlasnika VV, dok je u desnom donjem uglu navedeno da za BB i AA potpisuje direktor AA. Na poleđini dokumenta nalazi se fotokopija tabele sa spiskom pacijenata ordinacije sa datumom 09.11.2010. godine, na kojem se delom nalazi sadržina dopisana hemijskom olovkom. Dve perforacije koje služe za ulaganje dokumenta u registar nalaze se sa leve strane navedene fotokopije spisa pacijenata, a sa desne strane spornog ugovora osnivača, ali perforiranje fotokopije spiska pacijenata nije izvršeno radi ulaganja tog dokumenta u registar dokumenata. Nije moguće odrediti starost ugovora, odnosno da li je nastao u vreme koje je označeno u tekstu. Pravni subjekat je imao tri tipa memoranduma, od kojih samo jedan odgovara spornom memorandumu, ali su takvi memorandumi nastali 2009. godine. Potpis tužilje AA na originalnom primerku spronog ugovora je najverovatnije njen.

Polazeći od utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je primenom članova 26, 84. i 103. stav 1. Zakona o obligacionim odnosima usvojio tužbeni zahtev, smatrajući da se radi o falsifikovanom ugovoru koji je kao takav ništav i ne proizvodi pravno dejstvo. Argumentacija ovog suda za pravni zaključak da je ugovor falsifikovan i kao takav ništav je da ugovorne odredbe spornog ugovora od 11. 11.2008. godine ne predviđaju nijednu obavezu za pravno lice Zavod za laboratorijsku dijagnostiku „Mikro-lab“ Novi Sad koje je registrovano tek 19.11.2008. godine, da ugovor nije potpisao tužilac BB iako je naveden kao ugovorna strana, da tužilja AA nije bila ovlašćena da u ime oca potpisuje ugovor, iz čega sledi da ne postoji saglasnost ugovarača o bitnim elementima ugovora. Nadalje, u ugovoru je navedeno da on stupa na snagu 11.11.2008. godine, a nalazi se na memorandumu pravnog lica koji je štampan tek 2009. godine, sadrži broj žiro računa kod AIK banke i e-mail adresu koji nisu postojali na dan 11.11. 2008.godine, a verodostojnost ugovora je dodatno dovedena u sumnju i činjenicom da tuženi tvrdi da je ugovor sačinjen 11.11.2008. godine, a da se na njegovoj poleđini nalazi fotokopija spiska evidencije pacijenata iz 2010. godine, te da tužioci od maja 2011. godine nisu imali pristup poslovnoj dokumentaciji pravnog lica Zavod za laboratorijsku dijagnostiku „Mikro-lab“ Novi Sad.

Drugostepeni sud je prihvatio stanovište prvostepenog suda da su ispunjeni uslovi za ništavost predmetnog ugovora sa obrazloženjem da je isključena mogućnost po navodima tuženog da je sporni ugovor sačinjen 11.11.2008. godine, imajući u vidu da je za njegovu pismenu formu iskorišćen memorandum štampan 2009. godine, da je pravno lice pod nazivom Zavod za laboratorijsku dijagnostiku „Mikro-lab“ Novi Sad registrovano 19.11.2008. godine, te da memorandum sadrži podatke o broju računa kod banke i e-mail adresi po ugovorima koji su zaključeni 21.11.2008. godine i 24.12.2008. godine, odnosno nakon registracije pravnog lica, te da ugovor nije potpisan od strane naznačenog ugovarača BB, pa u situaciji kada tužioci spore da su zaključili sa tuženim ugovor navedene sadržine, prema stanovištu ovog suda nema elemenata za zaključak da je prezentovani ugovor zaključen u skladu sa odredbama člana 26. i 28. Zakona o obligacionim odnosima. Takođe, kao posledicu samovlašća tuženog, tužioci nemaju pristupa poslovnoj dokumentaciji pravnog lica od maja 2011. godine, što je posebno cenjeno u sklopu sa činjenicom da je tuženi pokrenuo parnicu protiv ovde tužilaca 22.05.2015. godine za novčanu isplatu iz odnosa vezanog za poslovanje, koje okolnosti u sklopu vode zaključku suda da sporni ugovor nije zaključen, odnosno da ne može obavezivati stranke jer je držanje tuženog u opisanim okolnostima protivno načelima zabrane zloupotrebe prava (član 13 ZOO), zabrane prouzrokovanja štete (član 16 ZOO) i standardu ponašanja u pravnom prometu (član 18 ZOO), zbog čega je pravilno izrečena građanskopravna sankcija iz odredbe člana 103 stav 1 Zakona o obligacionim odnosima.

Po oceni Vrhovnog suda, stanovište nižestepenih sudova zasnovano je na pravilnoj primeni materijalnog prava.

Prema odredbi člana 103. stav 1 Zakona o obligacionim odnosima (ZOO), ništav je ugovor koji je protivan prinudnim propisima, javnom poretku ili dobrim običajima, ukoliko cilj povređenog pravila ne upućuje na neku drugu sankciju ili zakonom nije propisano za određen slučaj šta drugo.

U konretnom slučaju, na osnovu izmene odluke o osnivanju od 11.11.2008. godine, rešenja Trgovinskog suda posl.br. Fi 178/2008 od 19.11.2008. godine i upisa u registarski uložak tog suda broj 5-326 došlo je do promene vlasničke strukture u pravnom licu prvobitnog naziva Zavod za laboratorijsku dijagnostiku „Mb-lab“ Novi Sad koji je promenio naziv u Zavod za laboratorijsku dijagnostiku „Mikro-lab“ Novi Sad, tako što su pored tuženog, kao dotadašnjeg jedinog osnivača, postali suosnivači i ovde tužioci. Ugovor čija je pravna valjanost i punovažnost predmet ove parnice naslovljen je kao Ugovor osnivača Zavoda za laboratorijsku dijagnostiku „Mikro-lab“ Novi Sad. Iz naslova proizilazi da se ovaj ugovor zaključuje između osnivača navedenog pravnog lica koji u tom ugovoru kao fizička lica treba da urede svoje međusobne odnose u vezi sa poslovanjem navedenog pravnog lica, a u skladu sa izmenjenom odlukom o osnivanju i evidentiranim osnivačkim promenama.

Međutim, prema oceni Vrhovnog suda, tužioci su u ovaj parnici uspešno osporili sadržinu, verodostojnost i autentičnost ugovora osnivača Zavoda za laboratorijsku dijagnostiku „Mikro-lab“ Novi Sad, odnosno dokazali su da kao suosnivači nisu zaključili sa tuženim ovaj ugovor, za koji je navedeno da stupa na snagu 11.11.2008. godine. Naime, nakon sprovedenog grafoskopskog veštačenja potpisa tužilje AA na spornom dokumenu (gde se navodi da za BB i AA potpisuje direktor AA), utvrđena je autentičnost njenog potpisa sa verovatnoćom preko 90%, a sudovi su prihvatili da je za njegovu pisanu formu iskorišćen memorandum štampan 2009. godine koji je tužilja blanko potpisala. Na osnovu nalaza veštaka sa dopunama i izjašnjenjima, prvostepeni sud je utvrdio da ne postoji drugi dokument iz 2008. godine sa identičnim memorandumom osim osporenog ugovora, kao i da otisnuti sporni pečat ne poseduje bliže individualne karakteristike zbog čega nije bilo moguće utvrditi autentičnost vremena sastavlja istog, što tuženi neosnovano osporava u reviziji. Naime, prema zaključku nižestepenih sudova, koji prihvata i Vrhovni sud, isključena je mogućnost da je sporni ugovor sačinjen 11.11.2008. godine, imajući u vidu da je pravno lice pod nazivom Zavod za laboratorijsku dijagnostiku „Mikro-lab“ Novi Sad o čijem osnivanju je reč u ugovoru registrovano tek 19.11.2008. godine, da memorandum sadrži podatke o broju računa kod banke i e-mail adresi po ugovorima koji su zaključeni 21.11.2008. godine i 24.12.2008. godine i da se na poleđini spornog dokumenta nalazi fotokopija tabele sa spiskom pacijenata ordinacije sa datumom 09.11.2010. godine. Sve navede činjenice koje su nesporno utvrđene ukazuju da sporni ugovor nije sačinjen 11.11.2008. godine. Takođe, pravilno su nižestepeni sudovi utvrdili da tužilja AA nije bila ovlašćena (opunomoćena) u smislu člana 84. stav 2. Zakona o obligacionim odnosima da bilo kakav ugovor potpisuje i zaključuje u ime i za račun tužioca BB, koji samim tim nikada nije zaključio sporni ugovor kao ugovorna strana, dok navedena tužilja nije potpisala u svoje ime ugovor prezentovane sadržine već je blanko potpisivala odštampane memorandume 2009. godine, od kojih je jedan iskorišćen za pisanu formu spornog ugovora. Pri tome, nijedna ugovorna odredba ne predviđa bilo kakva prava i obaveze za Zavod za laboratorijsku dijagnostiku „Mikro-lab“ Novi Sad kao pravno lice, iz čega su sudovi jasno zaključili da ovo pravno lice nije ugovarač spornog ugovora iako je uz potpis tužilje AA kao direktora stavljen pečat koji se po svojim opštim karakteristikama podudara sa pečatom Zavoda „Mikro-lab“. Pri tome, ovo pravno lice je pod tim imenom registorvano u registar Trgovinskog suda tek 19.11.2008. godine, kada je registrovana i promena zakonskog zastupnika u smislu da je direktor postala tužilja AA, što pored navedenog, pojačava činjenično-pravni zaključak nižestepenih sudova da se radi o falsifikovanom ugovoru koji je ništav i bez pravnog dejstva.

Zaključak sudova da u konretnom slučaju nije postignuta saglasnost volja naznačenih ugovornih strana o sadržini, odnosno bitnim elementima ugovora u smislu člana 26. Zakona o obligacionim odnosima, zbog čega predmetni ugovor ne proizvodi pravno dejstvo u smislu konstitusanih prava i obaveza lica koja ga zaključuju, proizilazi iz sleda događaja koji su prethodili navedenom datumu zaključenja spornog ugovora, a posebno iz događaja i okolnosti koji su usledili posle tog datuma. Kako se navodima revizije pretežno osporava ocena izvedenih dokaza i na njoj zasnovano činjenično utvrđenje prvostepenog suda koje je u svemu kao pravilno i potpuno prihvatio drugostepeni sud, što ne može biti razlog za izjavljivanje revizije prema članu 407. stav 2. ZPP, isti nisu bili predmet ocene od strane Vrhovnog suda u revizijskom postupku.

Sledom navedenog, Vrhovni sud je primenom člana 414. stav 1. ZPP odlučio kao u stavu prvom izreke.

Kako sastav odgovora na reviziju nije trošak koji je bio neophodan tužiocima za vođenje ove parnice, to je Vrhovni sud primenom člana 154. stav 1. u vezi člana 165. stav 1. ZPP odlučio kao u stavu drugom izreke.

Predsednik veća – sudija

Mirjana Andrijašević, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković