Predmet ovog spora je zahtev za određivanje naknade za uspostavljenu stvarnu službenost u visini smanjene vrednosti zemljišta usled prelaska provodnika dalekovoda.

O tužbenom zahtevu odlučeno je u saglasnosti sa pravnim stavom koji je u postupku rešavanja spornog pravnog pitanja (članovi 180-185 ZPP) Vrhovni kasacioni sud usvojio na sednici Građanskog odeljenja od 23.01.2017. godine. Prema tom pravnom stavu, na imovinske odnose vlasnika nepokretnosti preko koje prelaze provodnici dalekovoda i energetskog subjekta primenjuju se odredbe opšteg zakona – član 51. i član 53. stav 1. Zakona o osnovama svojinsko-pravnih odnosa, s obzirom da oni u vreme kada je označeni pravni stav usvojen nisu bili regulisani odredbama posebnog Zakona o energetici („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 57/11 i 80/11), odnosno Zakona o energetici („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 145/14). Naknadno je Zakonom o izmenama i dopunama Zakona o energetici („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 40/21) propisano da se danom izgradnje elektroenergetskog voda uspostavlja zaštitni pojas i zasniva službenost prelaska elektroenergetskog voda u širini zaštitnog pojasa (član 218. stav 2) i uređuju međusobni odnosi vlasnika i energetskog subjekta koji je izgradnjom elektroenergetskog voda stekao pravo službenosti (članovi 218. stav 3, 4. i 5).

Revident predlaže da se dozvoli odlučivanje o njegovoj posebnoj reviziji radi novog tumačenja prava. Po njegovom stanovištu, stupanjem na snagu Zakona o izmenama i dopunama Zakona o energetici („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 92 od 28.11.2024. godine) pre pravnosnažnosti odluke o tužbenom zahtevu, otpao je njegov pravni osnov jer je članom 106. navela označenog zakona brisan stav 2. člana 218. Zakona o energetici i prestala pasivna legitimacija tuženog kao operatora distributivnog sistema.

Po oceni Vrhovnog suda, o posebnoj reviziji tužene u ovom sporu nije potrebno odlučivati iz razloga koje revident navodi.

Odredbom člana 197. Ustava Republike Srbije propisano je da zakoni i svi drugi opšti akti mogu imati povratno dejstvo (stav 1) i da izuzetno, samo pojedine odredbe zakona mogu imati povratno dejstvo, ako to nalaže opšti interes utvrđen pri donošenju zakona (stav 2). Prilikom donošenja Zakona o izmenama i dopunama Zakona o energetici na koji se revident poziva, nije utvrđeno da postoji opšti interes za retroaktivnu primenu izmenjene odredbe člana 218. Zakona o energetici. Zbog toga se ona u ovom slučaju ne može primeniti, jer bi se na taj način povredila zabrana povratnog dejstva zakona i drugih opštih akata, niti je na osnovu te odredbe prestala stvarna službenost prolaza dalekovoda koja je već uspostavljena po opštim odredbama člana 51. Zakona o osnovama svojinsko-pravnih odnosa, odnosno člana 218. Zakona o energetici.

Novelirani Zakon o energetici ne utiče ni na pasivnu legitimaciju tuženog. Tumačenjem odredbe člana 218. stav 4. Zakona o energetici, koje je propisano da operateri sistema električne energije nemaju obavezu plaćanja naknade za službenost na zemljištu koje je u javnoj svojini, primenom pravila o razlogu suprotnosti (argumentum a contrario) proizilazi da su obveznici plaćanja naknade za službenost na zemljištu koje nije u javnoj svojini operateri sistema električne energije. Prema članu 2. stav 1. tačka 106. navedenog zakona, operator sistema je operator prenosnog sistema električne energije, operator distributivnog sistema električne energije, operator zatvorenog distributivnog sistema električne energije, operator transportnog sistema prirodnog gasa, operator distributivnog sistema prirodnog gasa i operator skladišta prirodnog gasa.

Iz tih razloga, na osnovu člana 404. ZPP, odlučeno je kao u prvom stavu izreke.

Prema odredbi 479. stav 6. ZPP, protiv odluke drugostepenog suda revizija nije dozvoljena, zbog čega je na osnovu člana 413. tog zakona, odlučeno kao u drugom stavu izreke.

Predsednik veća - sudija

Branislav Bosiljković, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković