Presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 1408/22 od 30.06.2022. godine, stavom prvim izreke odbijena je žalba tužene Opštine Bački Petrovac i potvrđena presuda Višeg suda u Novom Sadu P 614/2021 od 15.03.2022. godine u pobijanom usvajajućem delu i delu kojim je odlučeno o troškovima spora. Stavom drugim izreke, odbijen je zahtev tužene Opštine Bački Petrovac za naknadu troškova žalbenog postupka.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tužena Opština Bački Petrovac je blagovremeno izjavila reviziju zbog pogrešne primene materijalnog prava.

Tužilac je podneo odgovor na reviziju.

Odlučujući o izjavljenoj reviziji, na osnovu člana 408. ZPP, Vrhovni sud je našao da je revizija tužene osnovana.

U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, Zemljoradnička zadruga SOJ Bački Petrovac je 02.09.1964. godine kupila metalni montažni hangar površine 777 m2. Rešenjem tužene opštine od 04.11.1964. godine odobrena je toj zemljoradničkoj zadruzi lokacija za hangar na parcelama 2087 i 2088 KO Bački Petrovac (koje se nalaze u produžetku parcele 8509/2 u istoj katastarskoj opštini), na mestu naznačenom „na situacionoj skici“. Tužena opština je rešenjem br. 04-3866/1-4 bez datuma izdala označenoj zemljoradničkoj zadruzi dozvolu za izgradnju montažnog hangara na gradilištu – parcelama 2087 i 2088 KO Bački Petrovac, u Ulici ... br. .. u Bačkom Petrovcu. Zemljoradnička zadruga SOJ iz Bačkog Petrovca upisana je u sudski registar rešenjem od 24.01.1955. godine, a brisana je iz registra 05.05.1969. godine zbog spajanja u Poljoprivredni prehrambeni kombinat (PPK) „Kooperativa“ iz Bačkog Petrovca. Taj kombinat, nastao spajanjem zemljoradničkih zadruga iz Gložana, Bačkog Petrovca, Kulpina i preduzeća „Kooperativa“, upisan je u registar rešenjem od 05.05.1969. godine. Rešenjem od 26.12.1969. godine upisano je i da u svom sastavu ima samostalne organizacije udruženog rada bez svojstva pravnog lica, nastale od spojenih zadruga, pored ostalog i samostalnu organizaciju udruženog rada poljoprivredna zadruga Bački Petrovac. U sudski registar je 30.12.1974. godine izvršen upis poljoprivredno-prerađivačkog preduzeća „Kooperativa“ sa ograničenom solidarnom odgovornošću, u sastavu kojeg je poslovala i osnovna organizacija udruženog rada „Rolnik“, poljoprivredna organizacija Bački Petrovac. To preduzeće brisano je iz registra 10.12.1976. godine, usled spajanja u preduzeće „15. Oktobar“ u osnivanju – rešenjem Privrednog suda u Novom Sadu od 01.12.1977. godine upisano je konstituisanje RO „15. Oktobar“ sa osnovnim organizacijama udruženog rada u svom sastavu, nastalog spajanjem poljoprivredno-prerađivačkog preduzeća „Kooperativa“, PPO „Maglić“ i poljoprivrednog dobra „Petrovac“. U sastavu te radne organizacije poslovale su i osnovna organizacija udruženog rada „Petrovec“ i osnovna organizacija udruženog rada „Rolnik“, osnovna organizacija kooperanata. Osnovna organizacija udruženog rada „Rolnik“ prestala je da postoji 03.11.1989. godine, a sva njena sredstva, prava i obaveze do dana brisanja iz registra preneta su na osnovnu organizaciju udruženog rada „Petrovec“, koja je brisana iz registra 26.12.1989. godine usled izdvajanja u DP „Petrovec“, koje je 31.12.1990. godine promenilo status u deoničko društvo, a 28.06.2000. godine u akcionarsko društvo i sa tim statusom je registrovano u Agenciji za privredne registre. Radna organizacija „15. Oktobar“ je 01.11.1978. godine promenila naziv – firmu u „Agrokop – 15. oktobar“ iz Kulpina, a 28.04.1987. godine udružila se u SOUR DTD Novi Sad i bila upisana kao „DDT – 15. oktobar“, poljoprivredno-prerađivačka radna organizacija. Ona je brisana iz registra 31.03.1990. godine usled promena u organizovanju, jer se svaka osnovna organizacija udruženog rada u njenom sastavu organizovala kao posebno društveno preduzeće – društveno preduzeće „Kulpin“ i društveno preduzeće „Hložany“. Tužilac je u sudski registar upisan 01.10.1990. godine. Uz prijavu za upis priložen je ugovor o osnivanju zadruge od 30.09.1990. godine u kojem ugovorne strane odlučuju da osnuju zemljoradničku zadrugu u naseljenom mestu Bački Petrovac, na temeljima OOUR „Rolnik“ Bački Petrovac (član 1); da početna sredstva za osnivanje i početak rada zadruge čine novčani udeli osnivača od 1.000,00 dinara (u visini od 500 kg pšenice po garantovanoj ceni) i sredstva bivše osnovne organizacije kooperanata „Rolnik“ (član 3); da novčani udeli zadrugara imaju karakter zadružne imovine, a deo sredstava DP „Petrovec“, bivše OOK „Rolnik“ (poslovne zgrade i drugi objekti, poljoprivredne, pogonske i priključne mašine, poljoprivredno zemljište i drugo utvrđeno deobnim bilansom DP „Petrovec“) prenose se na zadrugu kao njena sredstva sa pravom upotrebe i korišćenja (član 6). Ta zemljoradnička zadruga se 16.03.1998. godine organizovala kao opšta zemljoradnička zadruga, i kao takva je 06.07.2005. godine preneta u registar koji vodi Agencija za privredne registre. U posedovnom listu 2421 KO Bački Petrovac upisana je parcela 2087, površine 27 ari 15 m2, na Republiku Srbiju – korisnik Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede. U zemljišnim knjigama – ZKUL 5537 Ko Bački Petrovac, upisana je parcela 2087, površine 3 ara 74 m2, kao društvena svojina sa uknjiženim pravom korišćenja DP „Petrovec“. U Listu nepokretnosti 2421 KO Bački Petrovac, parcela 2087 upisana je sa površinom od 27 ari 15 m2 kao državna svojina Republike Srbije, sa napomenom da su parcele u katastru zemljišta, a podaci o vlasniku u zemljišnoj knjizi. Pravnosnažnom presudom Višeg suda u Novom Sadu P 1807/18 od 18.03.2019. godine, donetoj u sporu između istih stranaka, utvrđeno je da je tužilac vlasnik jednog stambeno-poslovnog objekta i dva poslovna objekta na parceli 8509/2, upisanoj u ZKUL 10998 KO Bački Petrovac.

Na osnovu tako utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je primenom članova 20, 21, 24. i 25. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa usvojio tužbeni zahtev u odnosu na tuženu Opštinu, i utvrdio pravo svojine tužioca na parceli 2087 KO Bački Petrovac na kojoj je sagrađen poslovni objekat – hangar/magacin (dimenzija 14,10 m h 48,40 m) u Ulici ... br. .. u Bačkom Petrovcu. Po stanovištu tog suda, tužena Opština je učinila nespornom činjenicu da je tužilac pravni sledbenik zemljoradničke zadruge iz Bačkog Petrovca – graditelja označenog objekta, što je već raspravljeno i u postupku ranije vođenom između istih stranaka i okončanog pravnosnažnom presudom P 1807/18 od 18.03.2019. godine, koja u ovoj parnici ima intervencijsko dejstvo. Pravna veza tužioca i nekadašnje zemljoradničke zadruge Bački Petrovac, po shvatanju prvostepenog suda, zasniva se i na članu 1. ugovora o osnivanju tužioca, odnosno na činjenici da je OOK „Rolnik“ postala od nekadašnje zemljoradničke zadruge. Tužena je, po nalaženju prvostepenog suda, pasivno legitimisana u ovom sporu, u smislu citiranih odredbi Zakona o javnoj svojini i Zakona o planiranju i izgradnji, jer je predmetna parcela u javnoj evidenciji nepokretnosti upisana kao gradsko građevinsko zemljište u državnoj svojini, uz upućivanje na podatke u zemljišnoj knjizi, u kojima je kao nosilac prava korišćenja upisano DP „Petrovec“, kao pravno lice čiji je osnivač očigledno tužena opština, koja se zato smatra i vlasnikom sporne parcele, u smislu člana 102. stav 4. i 5. Zakona o planiranju i izgradnji.

Drugostepeni sud je odbio žalbu tužene opštine, nalazeći da je ona pasivno legitimisana u smislu člana 102. Zakona o planiranju i izgradnji. Po stanovištu tog suda, sporna parcela je po sili zakona prešla u svojinu tužene opštine i organ nadležan za vođenje katastra nepokretnosti i prava na njima je po službenoj dužnosti trebalo da izvrši upis prava javne svojine tužene, zbog čega na pravilnost prvostepene presude ne utiče pogrešan zaključak nižestepenog suda da je tužena osnivač privrednog subjekta „Petrovec“ d.o.o.

Po oceni Vrhovnog suda, osnovani su navodi revidenta da zbog pogrešne primene materijalnog prava nije u potpunosti utvrđeno činjenično stanje bitno za ocenu aktivne i pasivne legitimacije stranaka u ovom sporu.

O stvarnoj legitimaciji stranaka sud vodi računa po službenoj dužnosti, i zato nije oslobođen obaveze da stvarnu legitimaciju ocenjuje na osnovu stanja u spisima i činjenica koje proizilaze iz izvedenih dokaza, bez obzira što tužena nije sporila da je tužilac pravni slebenik graditelja objekta koji se sada nalazi na spornoj parceli.

U tom kontekstu, za sada se ne može prihvatiti zaključak nižestepenih sudova o aktivnoj legitimaciji tužioca zasnovan na stanovištu prvostepenog suda da je o tome već odlučeno pravnosnažnom presudom P 1807/18 od 18.03.2019. godine, koja ima intervencijsko dejstvo u ovoj parnici. Intervencijsko dejstvo presude predstavlja specifično dejstvo presude prema običnom umešaču, koje prema njemu proizvodi presuda iz parnice u kojoj je on učestvovao kao umešač. Odredbom člana 218. stav 1. ZPP propisano je da u parnici između stranke i umešača koji joj se pridružio, umešač ne može da osporava činjenično stanje, kao i pravne kvalifikacije sadržane u obrazloženju pravnosnažne presude (intervencijsko dejstvo presude). Stoga, po stanovištu revizijskog suda, označena pravnosnažna presuda ne može imati intervencijsko dejstvo u parnici između istih stranaka sa drugim predmetom spora, i zato pravna kvalifikacija sadržana u toj presudi o tužiocu kao pravnom sledbeniku graditelja objekta na spornoj parceli nema dejstvo u ovoj parnici, u smislu označene zakonske odredbe.

Pravno sledbeništvo tužioca sa nekadašnjom zemljoradničkom zadrugom Bački Petrovac (upisanom u registar 24.01.1955. godine) ne može se za sada sa sigurnošću utvrditi ni na osnovu podataka iz potvrde Agencije za privredne registre od 20.11.2007. godine, koja je dostavljena uz tužbu. Označena zemljoradnička zadruga je prestala da postoji tokom 1969. godine, spajanjem sa poljoprivredno – prehrambenim kombinatom „Kooperativa“ iz Bačkog Petrovca i brisanjem iz registra 05.05.1969. godine. I to preduzeće je brisano iz registra 10.12.1976. godine, usled spajanja u preduzeće „15. Oktobar“ iz Bačkog Petrovca, u čijem sastavu su postojale i dve osnovne organizacije udruženog rada – „Rolnik“, osnovna organizacija kooperanata, koja je prestala da postoji 03.11.1989. godine i čija sredstva, prava i obaveze su preneta na drugu osnovnu organizaciju udruženog rada „Petrovec“, koja se 26.12.1989. godine izdvojila iz označenog preduzeća u novo DP „Petrovec“ iz Bačkog Petrovca, koje i danas postoji u formi akcionarskog društva.

Tužilac je upisan u registar 01.10.1990. godine, na osnovu ugovora o osnivanju od 30.09.1990. godine, čija je sadržina samo delimično navedena u priloženoj potvrdi, tako da se ne može utvrditi ko su osnivači tužioca i šta je od imovine uneto u zadrugu. Iz delimičnog prikaza sadržine tog ugovora može se zaključiti da sredstva bivše OOK „Rolnik“, koja su 03.11.1989. godine preneta na OOUR „Petrovec“ (poslovne zgrade i drugi objekti, poljoprivredne, pogonske i priključne mašine, poljoprivredno zemljište i drugo), kao deo sredstava tog preduzeća utvrđenog deobnim bilansom, pored novčanih uloga osnivača predstavljaju početna sredstva za osnivanje i početak rada tužioca, na kojim tužilac ima pravo upotrebe i korišćenja. Tužilac nije dostavio ugovor o osnivanju u celosti, ni deobni bilans DP „Petrovec“, na osnovu kojeg bi se moglo utvrditi da li je i sporni objekat bio deo imovine označenog društvenog preduzeća i deo deobnog bilansa, kao imovina bivše OOK „Rolnik“ i unet u sadašnju zadrugu kao sredstvo za početak njenog rada.

Sporni objekat nalazi se na sadašnjoj parceli 2087 KO Bački Petrovac, čija je ukupna površina 27 ari 15 m2. U katastru zemljišta posedovni list 2421 KO Bački Petrovac, kao njen posednik upisana je Republika Srbija, a kao korisnik Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede. Parcela sa istim brojem, ali sa površinom od 3 ara 74 m2, upisana je u ZKUL 5537 KO Bački Petrovac kao društvena svojina, sa uknjiženim pravom korišćenja DP „Petrovec“ iz Bačkog Petrovca. Prema podacima iz katastra nepokretnosti (pribavljenim korišćenjem javnog uvida Republičkog geodetskog zavoda) označena parcela sa površinom od 27 ari 15 m2 upisana je u list nepokretnosti 2421 KO Bački Petrovac, kao gradsko građevinsko zemljište u državnoj svojini Republike Srbije i pravom korišćenja, s tim da se podaci o parceli nalaze u katastru zemljišta, a podaci o vlasniku u zemljišnoj knjizi. Tužena opština u katastru zemljišta i zemljišnim knjigama nije upisana kao korisnik označene parcele u društvenoj, odnosno državnoj svojini, da bi na osnovu člana 102. Zakona o planiranju i izgradnji, po sili zakona postala titular prava javne svojine.

Iz tih razloga, obe nižestepene presude su ukinute i predmet vraćen prvostepenom sudu na ponovno suđenje.

U ponovljenom suđenju prvostepeni sud će, imajući izloženo u vidu, koristeći se i procesnim ovlašćenjem iz člana 313. ZPP, sa sigurnošću utvrditi činjenice bitne za odluku o osnovanosti tužbenog zahteva, a naročito one od kojih zavisi aktivna legitimacija tužioca – njegovo pravno sledbeništvo sa zemljoradničkom zadrugom iz Bačkog Petrovca, graditeljem objekta na spornoj parceli, koja se 05.05.1969. godine spojila sa preduzećem „Kooperativa“ iz Bačkog Petrovca, koje je i samo tokom vremena prošlo kroz brojne statusne promene, ali i činjenice od kojih zavisi pasivna legitimacija tužene – njeno pravo javne svojine na spornoj parceli, koja je očigledno nastala spajanjem parceli 2087 i 2088 KO Bački Petrovac.

Sa svega navedenog, na osnovu člana 416. stav 2. ZPP, odlučeno je kao u izreci.

Predsednik veća - sudija

Branislav Bosiljković, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković