Presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 2383/2023 od 18.04.2024. godine žalba tužilaca je usvojena pa je preinačena presuda Višeg suda u Zrenjaninu P 85/22 od 07.02.2023. godine tako što je tužbeni zahtev usvojen u celini i obavezana tužena da tužiocima naknadi troškove postupka u iznosu od 318.000,00 dinara u roku od 15 dana.

Protiv pravnosnažne drugostepene presude tužena je blagovremeno, preko punomoćnika advokata, uložila reviziju, zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 1. Zakona o parničnom postupku i pogrešne primene materijalnog prava. Navodi da su vlasnici oduzete nepokretne imovine bili EE i ŽŽ (rođena ...), koji su kao takvi i bili upisani u zemljišnim knjigama u ZKUL broj .. i .. KO ..., da se u administrativnom postupku pred Mesnim narodnom odboru nisu mogli utvrđivati naslednici lica od kojih se oduzima imovina zbog činjenice da su se vlasnici vodili kao nestali i nije bila utvrđena činjenica njihove smrti, da se krug zakonskih naslednika može utvrđivati samo u sudskom postupku pri čemu prethodnik tužilaca nije bila jedini naslednik. Ukazuje da je rešenjem Agencije za restituciju utvrđeno da je imovina oduzeta od EE i ŽŽ što znači da sud nije imao bilo kakvog osnova da u pobijanoj odluci drugačije utvrđuje ovu bitnu činjenicu.

Tužioci su podneli odgovor na reviziju kojim osporavaju osnovanost revizijskih razloga i tačnost revizijskih navoda pa u smislu navoda odgovora na reviziju predlažu da se revizija kao neosnovana odbije. U bitnom, navode da je mesni narodni odbor imao ovlašćenja da utvrdi ko je stvarni vlasnik, da je u odluci navedeo da je vlasnik pravni prethodnik tužilaca od kojih je imovina i oduzeta.

Podneskom od 21.10.2024. godine Savez Jevrejskih opština Srbije predložio je da mu sud dozvoli učešće u svojstvu umešača na strani tuženog uz obrazloženje da je Savez krovna organizacija jevrejske zajednice, te da otuda ima pravni interes za učešće u postupku u svojstvu umešača.

Odredom člana 215. stav 1. Zakona o parničnom postupku propisano je da lice koje ima pravni interes da u parnici koja teče među drugim licima jedna od stranaka uspe može da se pridruži ovoj stranci. Prema odredbi čl. 219. stav 1. Zakona o parničnom postupku, ako pravno dejstvo presude treba da se odnosi na umešača on ima svojstvo jedinstvenog suparničara (član 210).

U konkretnom slučaju Savez Jevrejskih opština Srbije nema svojstvo jedinstvenog suparničara pa je u obavezi da učini verovatnim postojanje pravnog interesa za učešće u parnici. Pravni interes postoji ukoliko bi presuda u ovoj pravnoj stvari posredno uticala na pravni položaj umešača. Intervenijent postojanje pravnog interesa nije učinio verovatnim. Činjenica da je, kako je naveo, krovna organizacija nije od uticaja s obzirom da je tužena pravno lice koje je na osnovu odredbe čl. 13 Zakona o otklanjanju posledica oduzimanja imovine žrtvama Holokausta koja nemaju živih zakonskih naslednika („Sl. Glasnik RS“ br. 13/16) jedina aktivno legitimisana da podnosi zahtev za vraćanje oduzete imovine koja nema vlasnika. Stoga je, imajući u vidu navedeno kao i činjenicu da se ne radi o umešaču sa položajem jedinstvenog suparničara u smislu člana 210. i 219. Zakona o parničnom postupku, primenom odredbe člana 216. istog propisa odlučeno kao u stavu prvom.

Odlučujući o osnovanosti revizije u granicama određenim odredbom člana 408. Zakona o parničnom postupku Vrhovni sud je našao da je revizija tužene osnovana.

U postupku donošenja pobijane presude nije učinjena apsolutna bitna povreda iz odredbe člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku na koju ovaj sud pazi po službenoj dužnosti.

Iz činjeničnog stanja utvrđenog pred prvostepenim sudom proizilazi da je dana 24.01.1946. godine Mesni Narodni Odbor ... doneo Odluku broj 58, u kojoj je navedeno: da je doneta u predmetu EE i njegove žene ŽŽ nestalih za vreme rata i naslednika im kćeri ZZ iz ..., u postupku utvrđivanja objekata argarne reforme na posedima EE i ŽŽ koje nasleđuje kći ZZ iz ...; da se naslednica ZZ smatra jednim vlasnikom, da je naslednica nezemljoradnik, da se posed smatra velikim i pada pod udar agrarne reforme i unutrašnje kolonizacije po članu 3 stav 1 Zakona o Agrarnoj reformi i unutrašnjoj kolonizaciji, pa se posed (parcele bliže identifikovane izrekom) oduzimaju u celini zajedno sa svim zgradama i prostorijama na njima, sa celokupnim živim i mrtvim poljoprivrednim inventarom koji se zatekao u posedu na dan 28.08.1945. godine, bez ikakve nadoknade naslednici, a u korist zemljišnog fonda. Odlukom Okružnog Agrarnog suda u Novom Sadu broj 601 od 01.02.1946. godine, potvrđena je odluka MNO u ... broj 58 od 24.01.1946. godine a u istoj je konstatovano da protiv odluke MNO ... broj .. od 24.01.1946. godine žalba nije podneta. U zemljišnim knjigama na oduzetim parcelama bilo je upisano ili vlasništvo EE, oženjenog ŽŽ ili kao vlasništvo EE i supruge ŽŽ sa po ½. Jevrejska Opština Novi Sad podnela je Agenciji za restituciju zahtev za vraćanje imovine oduzete EE, ŽŽ rođ. ... i ZZ, u kom postupku je doneto rešenje broj 46- 0004244/2019 od 30.10.2020. godine kojim je usvojen zahtev i tuženoj je vraćeno drugo odgovarajuće poljoprivredno zemljište u KO ..., a po osnovu odredbi Zakona o otklanjanju posledica oduzimanja imovine žrtvama Holokausta koje nemaju živih zakonskih naslednika (,,Sl. glasnik RS" broj 13/2016), Zakona o vraćanju oduzete imovine i obeštećenju („Sl. Glasnik RS" broj 72/11). Rešenjem javnog beležnika Majstorović Maneta iz ... broj UPP 31-22, sudski broj 18 0.3643/21 od 07.03.2022. godine, u ostavinskom postupku iza pokojne II, bivše iz ..., od oca EE i majke ŽŽ, rođene 08.04.1896. godine u ..., za naslednike na zaostavštini koju čine prava po osnovu rešenja Agencije za restituciju broj 46-000-424/2019 od 30.10.2020. godina, koje je pravnosnažno i izvršno danom 19.12.2020. godine, oglašeni su: AA, unuk ostavilje u 6/24 dela; VV, unuka ostavilje u 6/24; GG unuka ostavilje u 4/24 dela; DD, unuk ostavilje u 4/24 dela i ĐĐ, unuk ostavilje u 4/24 dela. Tužioci su se obratili Jevrejskoj Opštini Novi Sad sa zahtevom da im se imovina, vraćena rešenjem Agencije Jevrejskoj opštini Novi Sad, prenese u vlasništvo. Nalazeći da II nije bila jedini naslednik EE i ŽŽ rođene ... koji su imali još zakonskih naslednika i da bi tužioci imali pravo samo na srazmerni deo vraćene imovine, tužena je ugovorom tužiocima prenela svojinu na ¼ vraćenih nepokretnosti.

Utvrđeno je i da su EE i ŽŽ rođ. ..., osim II (rođene ...) ZZ, imali još tri ćerke, JJ, KK i LL. JJ, rođena 01.06.1899. godine, udala se za LJLJ, sa kojim je imala troje dece MM, NN i NJNJ. Rat su preživeli dvoje – jedna ćerka i sin NJNJ. Ćerka KK je rođena 11.10.1890. godine i udala se za OO. Oni se ne nalaze ni na jednom spisku žrtava, iselili su se iz tadašnje Jugoslavije u nepoznatu državu i o njima, kao i o njihovim naslednicima, do danas nema drugih saznanja. Ćerka LL rođena je 14.02.1892. godine udala se za PP te o njoj i njenim eventualnim naslednicima nema bilo kakvih saznanja. ZZ (rođena ...), identično sa ..., je imala dve ćerke RR i SS, a RR je imala dvoje dece i to tužioce AA i VV, a SS troje dece, tužioce GG, DD i ĐĐ, koji su oglašeni za naslednike pok. ZZ(rođene ...), navedenim rešenjem Javnog beležnika br. UPP. 31- 22 od 07.03.2022. godine.

Takođe je utvrđeno da su EE, LJLJ (zet EE i ŽŽ) i njegova supruga JJ (kći EE i ŽŽ), kao i njihova kći MM, (unuka EE i ŽŽ), deportovani od strane fašističkog okupatora 1944. godine i da se nisu vratili. Iz potvrde Jevrejske crkvene Opštine, NN i dr NJNJ jedina su preživela deca dr LJLJ i njegove žene JJ, rođene ... . Naslednici JJ rođene ... su pred Sreskim sudom u Novom Sadu u toku 1946. godine pokrenuli postupak za proglašenje nestalih lica za umrle i to dr LJLJ, JJ, MM i EE. Zaključkom Sreskog suda za Grad Novi Sad broj VP 566/46 od dana 04.12.1946. godine, proglašeni su za umrla lica: dr LJLJ kao dan smrti utvrđen je 20.07.1944. godine a mesto smrti Aušvic, za JJ kao dan smrti utvrđen je 20.07.1944. godine a kao mesto smrti Aušvic, za lice MM (od oca LJLJ i majke JJ rođene ...), kao dan smrti utvrđen je 10.10.1944. godine a kao mesto smrti Aušvic a za lice EE, oženjen sa ŽŽ, kao dan smrti utvrđen je 29.05.1944. godine a kao mesto smrti Aušvic. Postupak dokazivanja smrti nestalih lica pokrenulo je lice dr NJNJ, rođak nestalih (sin JJ rođ. ...).

Kod ovako utvrđenog činjeničnog stanja prvostepeni sud odbija tužbeni zahtev sa obrazloženjem da su vlasnici imovine oduzete odlukom MNO ... od 24.01.1946. godine bili EE i ŽŽ a ne njihova ćerka ZZ, da ona nije jedina naslednica te imovine jer kći JJ ima iz rata preživele nasledike NN i NJNJ, te iz razloga što je MNO ... doneo odluku iako prethodno nije sproveden ostavinski postupak pri čemu nije bio ni nadležan da rešava u ostavinskom postupku.

Drugostepeni sud ne prihvata izneto stanovište već zaključuje da je posed oduzet ZZ. Obrazlaže da je ZZ, rođena ..., kao Jevrejka preživela Drugi svetski rat, da joj je spornom odlukom MNO ... oduzeta imovina po osnovu tada važećeg Zakona o agrarnoj reformi i unutrašnjoj kolonizaciji a ne za vreme rata, da se ne može smatrati žrtvom Holokausta što upućuje na to da tužena nije mogla pred Agencijom za restituciju da zahteva vraćanje imovine, što je indirektno i priznala jer je sa ZZ zakonskim naslednicima zaključila ugovore kojim im je prenela deo te imovine. Zaključuje da je pogrešno primenjena odredba člana 21. stav 3. Zakona o otklanjanju posledica oduzimanja imovine žrtvama holokausta koji nemaju živih zakonskih naslednika i prvostepenu presudu preinačava i zahtev usvaja.

Odredbom člana 1. Zakona o otklanjanju posledica oduzimanja imovine žrtvama holokausta koje nemaju živih zakonskih naslednika („Sl. Glasnik RS“ br. 13/16) propisano je da ovim zakonom, radi otklanjanja posledica oduzimanja imovine žrtvama holokausta koje nemaju živih naslednika, uređuju se uslovi, način i postupak vraćanja imovine oduzete pripadnicima jevrejske zajednice koji nemaju zakonskih naslednika i vraćanje oduzete imovine organizacijama koje su u vreme oduzimanja bile u funkciji jevrejske zajednice, za imovinu koja je oduzeta na teritoriji Republike Srbije za vreme Holokusata ili na osnovu propisa iz člana 2. Zakona o vraćanju oduzete imovine i obeštećenju („Sl. Glasnik RS“ br. 72/11, 108/13, 142/14 i 88/15-US). Odredbom člana 2. stav 1. tačka 2. istog zakona predviđeno je da pod „imovinom bez nalednika“ smatra se oduzeta imovina za koju nije podnet zahtev, odnosno za koju je zahtev podnet od lica koja nema aktivnu legitimaciju u smislu odredaba Zakona o vraćanju oduzete imovine i obeštećenju, osim imovine za koju je obavezu obeštećenja bivišeg vlasnika preuzela strana država po osnovu međunarodnog ugovora; pod tačkom 3. da pojmom ''bivši vlasnik'' podrazumeva se fizičko lice koje je bilo pripadnik jevrejske zajednice i vlasnik u vreme oduzimanja; pod tačkom 5. predviđeno je da se pojmom „jevrejska opština“ podrazumevaju registrovane jevrejske opštine u Republici Srbiji, a pod tačkom 7. da pojmom „savez“ podrazumeva se savez jevrejskih opština Srbije. Odredbom člana 3. istog zakona predviđeno je da za potrebe ovog zakona Holokaust predstavlja vreme od 06.04.1941. godine do 09.05.1945. godine u kome su okupatori njegovi saradnici na teritoriji današnje Republike Srbije sistematski progonili i ubijali pripadnike jevrejske zajednice, uništavali i oduzimali imovinu jevreja, bez obzira na njihovo državljanstvo, i jevrejskih organizacija, zasnovano na rasističkim odredbama, propisima i aktima nacističkog režima. Saglasno odredbi člana 6. stav 1. vraćanje imovina u naturalnom obliku sprovodi se u skladu sa ovim zakonom i Zakonom o vraćanju oduzete imovine i obeštećenju. Prema odredbi člana 13. zahtev za vraćanje imovine u smislu ovog zakona podnosi jevrejska opština. Odredbom člana 21. stav 3. navedenog propisa predviđeno je da ako se preživeli zakonski naslednik bivšeg vlasnika čija je imovina pravnosnažno vraćena jevrejskoj opštini, u skladu sa odredbama ovog zakona, obrati jevrejskoj opštini sa zahtevom za prenos prava svojine na predmetnoj imovini, jevrejska opština je dužna da, nakon što se utvrdi svojstvo zakonskog naslednika bivšeg vlasnika, prenese preživelom zakonskom nasledniku u svojinu vraćenu nepokretnost u skladu sa udelom koji mu pripada u skladu sa odredbama zakona kojim se uređuje nasleđivanje.

Odredbom člana 1. Zakona o vraćanju oduzete imovine i obeštećenju propisano je da ovim zakonom uređuju se uslovi, način i postupak vraćanja oduzete imovine i obeštećenja za oduzetu imovinu, koja je na teritoriji Republike Srbije primenom propisa o agrarnoj reformi, nacionalizaciji, sekvespraciji, kao i drugih propisa, na osnovu akata o podržavljenju, posle 09.03.1945. godine oduzeta od fizičkih i određenih pravnih lica i prenesena u opštenarodnu, državnu, društvenu ili zadržnu svojinu, a primenjuju se i na vraćanje imovine čije je oduzimanje posledica Holokausta na teritoriji koja danas čini teritoriju Republike Srbije. Prema odredbi člana 2. stav 1. tačka 2. istog propisa pravo na vraćanje imovine po odredbama ovog zakona može se ostvariti za imovinu oduzetu i primenom Zakona o agrarnoj reformi i unutrašnjoj kolonizaciji („Sl. Glasnik NRS“ br. 39/45 i 4/46). Odredbom člana 3. stav 1. tačka 10. propisano je da pod pojmom „bivši vlasnik“ podrazumeva se fizičko ili pravno lice koje je bilo vlasnik oduzete imovine u momentu podržavljenja. Odredbom člana 47. stav 1. istog zakona propisano je da Agencija utvrđuje sve činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje o zahtevu i donosi rešenje kojim utvrđuje korisnika imovine koja se vraća, odnosno za koju se daje obeštećenje, visinu osnovice obeštećenja i akontacije iz člana 37. ovog zakona, obveznika, načina i rokove za izvršavanje utvrđenih obaveza. U stavu 5. pod tačkom 2. propisano je da rešenjem iz stava 1. ovog člana utvrđuje se korisnik odnosno korisnici i to zakonski naslednici bivšeg vlasnika – na osnovu pravnosnažnog rešenja o nasleđivanju bivšeg vlasnika, ako takvo rešenje postoji, a ako takvog rešenja nema, rešenjem će se odrediti korisnici samo u slučaju kada iz dostavljene dokumentacije moguće nesporno utvrditi sve zakonske naslednike. Prema odredbi iz stava 9. istog člana, rešenje Agencije iz stava 5. tačka 2. ovog člana odnosno rešenja suda iz stava 8. ovog člana o određivanju zakonskih naslednika bivših vlasnika i njihovih udela, važe samo u postupku pred Agencijom za ostvarivanje prava na vraćanje oduzete imovine odnosno prava na obeštećenje.

Odredbom čl. 394 Srpskog građanskog zakonika iz 1844. godine bilo je propisano da posle smrti žitelja srpskog dobra njegova, i prava i obaveze, osim čisto ličnih, prelaze kao nasledstvo na drugoga, koga po redu zakon opredeljuje, ako on ugovorom ili zaveštanjem nije dugojačije uredio. Odredbom člana 400. bilo je određeno da ako nema muške dece, no samo bi ženske dece bilo, onda ženska deca nasleđuju zaostavše imanje očino sve na ravne časti. Žensko potomstvo deli sa ženskima po pravu predstavljanja. Prema odredi člana 413. žena po smrti muža ostaje kao udovica na uživanju dobara muževljih, i uživa zajedno sa onima, koji su i za života muževlja učestvovali; niti u tome razlike ima, bila ona u prvom ili drugom ili trećem i t. d. braku, i zarodila se ona s njim ili ne zarodila.

Zakon o nevažnosti pravnih propisa donetih pre 06.04.1941. godine i za vreme neprijateljske okupacije objavljen je u Službenom Listu FNRJ broj 86 od 25.10.1946. godine, a prema odredbi člana 12. stupio je na snagu osmog dana od objavljivanja. U skladu sa odredbom člana 4. ovog propisa pravna pravila sadržana u zakonima i drugim pravnim propisima pomenutim u članu 2. ovog zakona, koje u smislu člana 3. ovog zakona nisu proglašena obaveznim, mogu se primenjivati na odnose koji nisu uređeni važećim propisima samo ukoliko nisu u suprotnosti sa Ustavom FNRJ, ustavima Narodnih repubilika, zakonima i ostalim važećim propisima donetim od nadležnih organa nove države, kao i sa načelima ustavnog poretka Federativne Narodne Republike Jugoslavije (FNRJ) i njenih republika.

Odredbom člana 18. Ustava FNRJ od 31.01.1946. godine u stavu 2. je zajemčeno nasleđivanje privatne svojine i određeno da se pravo nasleđa uređuje zakonom.

Osnovano se revizijom ukazuje da drugostepeni sud uopšte nije bio ovlašćen da ceni pravilnost sprovedenog postupka restitucije i aktivnu legitimaciju tuženog za učestvovanje u istom budući da su pravna sredstva u tom postupku žalba nadležnom ministarstvu i tužba Upravnom sudu (upravni spor). Svakako valja napomenuti da je Zakonom o otklanjanju posledica oduzimanja imovine žrtvama Holokausta koje nemaju živih zakonskih naslednika uređeno pitanje ne samo vraćanja imovine koja je oduzeta za vreme Holokausta (od 06.04.1941. godine do 09.05.1945. godine) pripadnicima jevrejske zajednice i njihovim organizacijama, a na rasističkim osnovama ili na osnovu propisa okupatora, već se odnosi i na pitanje imovine oduzete temeljem posleratnih propisa novih vlasti – pa i propisa o agrarnoj reformi. Donošenje ovog propisa usledilo je nakon Terezinske deklaracije iz 2009. godine, sa ciljem da se otklone posledice oduzimanja imovine žrtvama Holokausta koje nemaju živih naslednika, uz napomenu da je i nakon tog perioda imovina oduzimana na osnovu propisa taksativno navedenih u čl. 2 Zakona o vraćanju oduzete imovine i obeštećenju, kojim su sprovođene pravnopolitičke mere kojima su stvari u privatnoj svojini prešle u državnu odnosno društvenu. Stim u vezi odgovarajuća jevrejska opština je ovim zakonom (čl. 13) ovlašćeni predlagač vraćanja kako imovine oduzete za vreme Holokausta tako i one oduzete nakon oslobođenja po propisima taksativno nabrojanim u čl. 2 Zakona o vraćanju oduzete imovine i obeštećenju. Pod imovinom bez vlasnika, kako je definisano, smatra se ona za koju nije podnet zahtev za restituciju, pa je životno moguće i da naslednici postoje ali da nisu podneli zahtev za vraćanje, što bi dovelo do aktivne legitimacije same jevrejske opštine. Upravo zato je propisana obaveza jevrejske opštine da ako se oni pojave naknadno, njima prenese imovinu.

Dalje, ključna spornost bila je od koga je imovina oduzeta. Da li od ZZ (tada ...), njenih roditelja ili od svo troje. Za rešenje ovog pitanja, u smislu pravilnog tumačenja odluke mesnog narodnog odbora, važne su i odredbe zakona koji je osnov za vraćanje i na temelju kog je imovina preneta na tuženu a to je Zakon o otklanjanju posledica oduzimanja imovine žrtvama Holokausta koje nemaju živih zakonskih naslednika. Upravo on propisuje da se bivšim vlasnikom u smislu tog propisa smatra fizičko lice koje je bilo pripadnik jevrejske zajednice i vlasnik u vreme oduzimanja imovine (čl. 2 st. 1 tač. 3). Činjenica je da su kao vlasnici u zemljišnim knjigama u momentu oduzimanja bili upisani EE i supruga ŽŽ i to na nekim parcelama samo on a na nekim oboje sa po ½ udela. EE je odlukom suda proglašen umrlim 04.12.1946. godine - nakon donošenja odluke MNO ..., a kao datum smrti određen je dan 29.05.1944. godine. Dakle u momentu oduzimanja on, prema docnijoj deklaraciji suda, nije bio živ što znači da ga nasleđuju po zakonu, a u odsustvu dokaza o zaveštanju, njegove kćeri na jednake delove i to u pogledu njegove imovine – nepokretnosti na kojima je on bio upisan kao jedini vlasnik i na suvlasničkom udelu, budući da je na delu imovine bio suvalsnik sa suprugom ŽŽ sa po ½. Sa druge strane nije bilo dokaza da je sproveden postupak proglašenja umrlom njegove supruge ŽŽ koja je bila suvlasnik sa ½ udela na delu oduzete imovine. Zaključak je da je imovina oduzeta od ŽŽ koja nije proglašena umrlom i od svih naslednika EE jer je u momentu smrti prešla na njih.

Činjenica je da iz sadržine rešenja MNO ... proizilazi da je doneto u postupku utvrđivanja objekata agrarne reforme ''na posedima EE i žene mu ŽŽ a nasleđuje kći im ZZ'' te da se ZZ smatra ''jednim vlasnikom'' koja nije zemljoradnik. Upravo ova formulacija je posledica činjenice da u tom momentu nije bilo poznato ni da li su zemljišnoknjižni vlasnici živi jer je i u uvodu naznačeno da su ''nestali''. Nadalje, prema odredbi člana 16. Zakona o agrarnoj reformi i unutrašnjoj kolonizaciji mesni narodni odbor izvršava sve prethodne radnje potrebne za održavanje rasprave o esproprijaciji odnosno prikuplja podatke o pravnom i faktičkom stanju poseda koje spada pod udar agrarne reforme, i u smislu čl. 17 izvršava raspravu radi utvrđivanja pravnog i faktičkog stanja na objektima agrarne reforme. Raspravu održava na mesnom zboru agrarnih interesenata. Dakle, njegovo ovlašćenje nije bilo da raspravlja zaostavštinu nego da prikupi podatke i utvrdi faktičko i pravno stanje pa je, u konkretnom slučaju, u vreme odlučivanja jedino mogao imati podatke koji su tada postojali kao tačni: da su vlasnici EE i žena mu ŽŽ koji su se u tom momentu vodili kao nestali, što je i konstatovano u uvodu odluke, i da ih nasleđuje ZZ kao u tom momentu jedan poznati naslednik. Ne i da nju oglasi jedinim naslednikom jer to nije bilo u njegovoj nadležnosti niti je ostavinu i tada bilo moguće sprovesti pre nego što je utvrđeno da ostavilaca zaista ima – da su preminuli. Posebno ne kod opštepoznate činjenice da su se žrtve Holokausta iz logora vraćale sukcesivno. To je u skladu i sa odredbom člana 21 Zakona o uređenju narodnih sudova koji je donet 04.09.1945. godine i koji je u stavu 1 pod b) propisao da su sve vanparnične stvari u nadležnosti sreskog suda. Drugim rečima, u vreme donošenja sporne odluke već je uspostavljena nadležnost sreskih sudova za pitanja ostavine, pa istu nije mogao sprovesti mesni narodni odbor na raspravi agrarnih interesenata, niti je to učinio jer ne proizilazi iz obrazloženja odluke.

Tačno je da je u istoj odluci MNO ZZ navedena kao ''jedan vlasnik'' ali navedeno treba tumačiti u kontekstu odredbe člana 23. Zakona o agrarnoj reformi i unutrašnjoj kolonizaciji prema kojoj se ''jednim posedom'' smatraju posedi koji se nalaze na više područja a svojina su istog pravnog ili fizičkog lica, posed vlasnika sa njegovim suvlasničkim delovima na drugim posedima i kao i delovi poseda jednog vlasnika u više različitih suvlasničkih poseda. Prema tome, to pitanje bilo je od značaja za ocenu veličine poseda i da li potpada pod udar reforme.

Zato, a i u odsustvu ostavinske rasprave iza oba zemljišno knjižna vlasnika, imovina nije, niti je mogla biti oduzeta samo od kćeri ZZ. EE i ŽŽ imali su četiri kćeri od kojih je jedna ZZ. JJ, druga, oglašena je umrlom istom odlukom suda (04.12.1946. godine) ali sa datumom smrti 20.07.1944. godine, dakle nakon smrti EE, dok za preostale dve KK i LL nema podataka. Rat su sigurno preživela dva potomka kćeri JJ – NN i NJNJ po čijem zahtevu je i vođen postupak proglašenja umrlim. Zaključak je da je iza vlasnika u momentu oduzimanja bilo više naslednika što direktnih što po pravu predstavljanja te da je imovina oduzeta svim naslednicima na koje je prešla mometnom smrti vlasnika, pa činjenica da je samo jedan od naslednika bio poznat i označen u rešenju MNO ne znači da se mogao smatrati jedinim i samim tim vlasnikom celokupnog poseda.

Sledom rečenog zaključak je da se još uvek nisu stekli uslovi iz odredbe čl. 21 stav 3 Zakona o otklanjanju posledica oduzimanja imovine žrtvama Holokausta koje nemaju živih zakonskih naslednika za prenos preostalog dela imovine na tužioce jer je potrebno na zakonom propisan način utvrditi da su oni jedini naslednici bivših vlasnika, što tužbeni zahtev čini preuranjenim. Činjenica da su im rešenjem javnog beležnika preneta prava po osnovu rešenja Agencije za restituciju ne znači da im je preneta sva imovina obuhvaćena istim, već da su se legitimisali po pravu predstavljanja kao potomci naslednika prvog naslednog reda, čija prava su određena čl. 21 st. 3 Zakona o otklanjanju posledica oduzimanja imovine žrtvama Holokausta koje nemaju živih zakonskih naslednika. Pripada im deo svog prethodnika. Štaviše ni Agencija nema ovlašćenja da određuje naslednika već korisnika restituicije i to samo ako je iz dostavljene dokumentacije moguće nesporno utvrditi sve zakonske naslednike. Ali tada ta odluka ima pravnu snagu samo u postupku pred Agencijom za ostvarivanje prava na vraćanje oduzete imovine odnosno prava na obeštećenje (čl. 47 st. 5 tač. 2 i st. 9) Zakona o vraćanju oduzete imovine i obeštećenju).

Saglasno iznetom, primenom odredbe čl. 416 Zakona o parničnom postupku odlučeno je kao u izreci.

Tuženoj koja je uspela u sporu pripadaju troškovi revizijskog postupka u iznosu od 90.000,00 dinara za sastav revizije po AT. Troškovi taksi nisu dosuđeni jer nisu opredeljeni po visini na način određen odredbom čl. 163 st. 2 Zakona o parničnom postupku.

Predsednik veća - sudija

Tatjana Matković Stefanović

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković