Republika Srbija
VRHOVNI SUD
Rev 1585/2024
05.08.2026. godina
Beograd

Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Tatjane Matković Stefanović, predsednika veća, Tatjane Đurica, Ivane Rađenović, Jasmine Stamenković i Dobrile Strajina članova veća, u parnici tužilaca AA, BB i VV, svi iz ..., koje zastupa Damir Perić, advokat iz ..., protiv tuženog Grada Novog Sada, koga zastupa Gradsko pravobranilaštvo Grada Novog Sada, radi isplate, odlučujući o reviziji tužene izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 3053/23 od 09.11.2023. godine u sednici održanoj dana 05.08.2026. godine doneo je

R E Š E NJ E

DOZVOLJAVA SE odlučivanje o reviziji tužene izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 3053/23 od 09.11.2023. godine, kao izuzetno dozvoljenoj.

UKIDA SE presuda Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 3053/23 od 09.11.2023. godine i u potvrđenom delu presuda Osnovnog suda u Novom Sadu P 24881/2021 od 14.09.2023. godine a spis VRAĆA prvostepenom sudu na ponovno suđenje.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 3053/23 od 09.11.2023. godine odbijena je žalba i presuda Osnovnog suda u Novom Sadu P 24881/21 od 14.09.2023. godine potvrđena u delu kojim je utvrđeno da je tuženi Grad Novi Sad nosilac javne svojine na kat. parceli br. ... površine 799 m2 i kat. parceli broj ... površine 732 m2 sve upisano u list nepokretnosti ... KO Novi Sad što su tuženi tužiocu dužni da priznaju i trpe, obavezan tuženi Grad Novi Sad da tužiocima isplati iznos od po 3.674.400,00 dinara sa zateznom kamatom od dana presuđenja pa do konačne isplate, na ime naknade tržišne vrednosti katastarske parcele ... površine 799 m2 i parcele ... površine 732 m2, sve upisano u list nepokretnosti broj ... KO Novi Sad, u roku od 15 dana po pravnosnažnosti presude, obavezan tuženi da tužiocu prvog reda AA na ime pribavljanja pismene dokumentacije isplati iznos od 10.525,00 dinara sa zateznom kamatom od dana izvršnosti presude kao i u delu kojim je obavezan tuženi da tužiocima naknadi troškove parničnog postupka u iznosu od 826.345,00 dinara sa zateznom kamatom od izvršnosti pa do isplate.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tuženi je blagovremeno uložio reviziju zbog pogrešne primene materijalnog prava sa predlogom da se na osnovu odredbe člana 404. Zakona o parničnom postupku revizija oceni izuzetno dozvoljenom.

Tužilac prvog reda podneo je odgovor na reviziju u kojem osporava osnovanost revizijskih razloga i tačnost revizijskih navoda.

Prema odredbi člana 404. Zakona o parničnom postupku revizija je izuzetno dozvoljena zbog pogrešne primene materijalnog prava i protiv drugostepene presude koja ne bi mogla da se pobija revizijom ako je po oceni Vrhovnog suda potrebno da se razmotre pravna pitanja od opšteg interesa ili pravna pitanja u interesu ravnopravnosti građana, radi ujednačavanja sudske prakse kao i ako je potrebno novo tumačenje prava (posebna revizije), a o dozvoljenosti i osnovanosti revizije iz stava 1. ovog člana odlučuje Vrhovni sud u veću od pet sudija.

Ceneći dozvoljenost revizije u smislu navedene odredbe zakona, Vrhovni sud je našao da je revizija tuženog u konkretnom slučaju izuzetno dozvoljena, a radi ujednačavanja sudske prakse. Stoga je primenom citirane odredbe čl. 404 Zakona o parničnom postupku odlučio kao u stavu prvom.

Ceneći osnovanost revizije u granicama određenim odredbama člana 408. Zakona o parničnom postupku Vrhovni sud je našao da je revizija osnovana.

U postupku donošenja pobijane odluke nije učinjena apsolutno bitna povreda iz odredbe člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema činjeničnom utvrđenju prvostepenog suda, tužioci su od pokojnog oca GG (delom na osnovu poklona, delom po osnovu nasleđa) stekli po 1/3 dela prava svojine na parceli broj ... površine 7 ari 99 m2 i parceli broj ... površine 7 ari 32 m2 obe upisane u listu nepokretnosti ... KO Nov Sad 3. Katastarska parcela broj ... je, po vrsti, upisana kao ostalo građevinsko zemljište, a po kulturi – načinu korišćenja kao njiva 3. klase, dok je na parceli broj ... evidentirano postojanje zgrade površine 16m2 koja je u međuvremenu porušena. Zemljište pod navedenom parcelom broj ... se po vrsti vodi kao ostalo građevinsko zemljište, a po načinu korišćenja kao njiva 3. klase. Predmetne parcele nalaze se u ulici ... u Novom Sadu. Detaljnim urbanističkim planom ''Mali Beograd - Veliki Rit 1'' (Službeni list Grada Novog Sada“ broj 13/95 i 17/03) obe su u celosti planirane za javnu površinu. Prema važećem planskom aktu tuženog – Planu generalne regulacije prostora za porodično stanovanje uz Temerinski i Sentandrejski put sa okruženjem u Novom Sadu („Službeni list Grada Novog Sada“ broj 30/14 i 76/16) te Planu detaljne regulacije poslovanja i porodičnog stanovanja u prostoru „Mali Beograd – Veliki Rit 1“ u Novom Sadu (Službeni list Grada Novog Sada broj 43/18) planska namena parcele broj ... u celosti je javna površina, regulacija ulice ... . Parcela broj ... delom delom je predviđena za kompleks škola a delom za regulaciju ulice ... . Takođe je utvrđeno da postoji kontinuitet planiranja tuženog u pogledu javne namene predmetnog zemljišta u svojini tužilaca počev od 1995. godine pa do presuđenja. Predmetne nepokretnosti u svojini tužioca nisu privedene javnoj nameni niti je tuženi preuzeo bilo kakve radnje u pravcu njihovog privođenja. Parcele nisu obuhvaćene ni važećim programom za uređenje građevinskog zemljišta. Tržišna vrednost nepokretnosti na dan 11.08.2023. godine ukupno iznosi 11.023.200,00 dinara.

Polazeći od ovako utvrđenih činjenica nižestepeni sudovi nalaze da tužiocima pripada pravična naknada u zahtevanom iznosu. Zaključuju da postoji kontinuitet planiranja javne namene predmetnog zemljišta u trajanju od oko 28 godina. Zatim, da je tuženi izmenama Detaljnog urbanističkog plana „Mali Beograd – Veliki Rit 1“ objavljenog u Službenom listu Grada Novog Sada br. 17/03 a koje su donete na osnovu odredbi Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik br. 47/2003) koji je bio na snazi do 11.09.2009. godine, sporne katastarske parcele predvideo za javno građevinsko zemljište budući da ih je namenio izgradnji objekata od opšteg interesa ali ga, prethodno, opštim aktima u skladu sa tim zakonom (čl. 70 st. 1) nije odredio za javno niti je pre takvog određivanja, u skladu sa stavom 3. istog člana, doneo akt o izuzimanju zemljišta iz poseda uz isplatu nakade koja se utvrđuje po odredbama zakona kojim se uređuje eksproprijacija. Propuštanjem da na navedeni način postupi tuženi je, po zaključku nižestepenih sudova, izvršio pritajenu eksproprijaciu. Stoga sudovi nalaze da je u obavezi da isplati pravičnu naknadu. Smatraju da nije od uticaja to što tuženi ne preduzima radnje u pravcu izuzimanja zemljišta iz poseda jer je to isključivo u njegovoj dispoziciji. Obrazlažu da kontinuitet planiranja javne namene u trajnju od 28 godina u konkretnom slučaju potvrđuje postojanje osnova za dosudu pravične naknade posebno ako se ima u vidu da urbanističko planiranje pretpostavlja postojanje rokova realizacije te da urbanistički planovi moraju sadržati rokove sprovođenja realizacije. U protivnom gubi se svrha planiranja. Pozivom na odredbu člana 58. Ustava Republike Srbije i člana 1 – Protokola uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda, tužbeni zahtev se usvaja.

Revident osporava ovaj zaključak obrazlažući da tužiocima nije ogranično pravo raspolaganja, da nisu uznemiravani te da nepokretnost nije privedena nemeni. Poziva se na relevantne odluke ovog suda.

Ovakvo stanovište nižestepenih sudova Vrhovni sud ne prihvata za pravilno.

Odredbom člana 58. Ustava Republike Srbije jemči se mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona (stav 1.). Pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne (stav 2.). Zakonom se može ograničiti način korišćenja imovine (stav 3.).

Prema odredbama člana 1. Protokola broj 1. uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda svako fizičko i pravno lice ima pravo na neometano uživanje svoje imovine. Niko ne može biti lišen svoje imovine osim u javnom interesu i pod uslovima predviđenim zakonom i opštim načelima međunarodnog prava (stav 1.). Prethodne odredbe, međutim, ni na koji način ne utiču na pravo države da primenjuje zakone koje smatra potrebnim da bi regulisala korišćenje imovine u skladu sa opštim interesima ili da bi obezbedila naplatu poreza ili drugih dažbina ili kazni (stav 2.). Planskim dokumentima određuje se namena zemljišta kao načina njegovog korišćenja. Površina javne namene je prostor određen planskim dokumentom za uređenje ili izgradnju objekata javne namene ili javnih površina kao što je ulica, kompleks škola u konkretnom slučaju, za koje je predviđeno utvrđenje javnog interesa u skladu sa posebnim zakonom. Ni planskim dokumentima a ni faktički, tužioci nisu lišeni svoje imovine. Nisu lišeni poseda nepokretnosti niti iz utvrđenih činjenica proizilazi da im je realno onemogućeno mirno uživanje poseda.

Planskim aktima tuženog regulisano je korišćenje imovine, kako sudovi navode, ograničnjem koje se ogleda u zabrani gradnje, ali to je legitimno pravo tuženog budući da je njemu zakonom povereno urbanističko planiranje. Tužiocima nije zabranjeno prometovanje nepokretnosti niti ima utvrđenih činjenica da su tako nešto i pokušali. Konstatuje prvostepeni sud da su nepokretnosti na tržištu nekonkurentne ali bez navođenja bližih okolnosti na koji način je to utvrđeno, kao što nije utvrđen ni način na koji su tužioci koristili odnosno koriste nepokretnost pa u vezi sa navdenim i eventualni gubici odnosno šteta zbog nastalog trpljenja. Stoga proizilazi da nije činjenično utemeljen zaključak da su planski akti uticali na samu suštinu prava svojine.

Sudovi nisu raspravili činjenice na osnovu kojih bi mogli zaključiti o obimu trpljenja tužilaca zbog nesprovođenja planskih akata u označenom vremenu i prema tome, eventualno, pravu na naknadu. Za sada se ne može zaključiti da su posledice nesprovođenja planskih akata značajno umanjile mogućnost vršenja prava kao vlasnika nepokretnosti i to u tolikoj meri da se navedeno može izjednačiti sa lišenjem imovine/svojine odnosno da oni nemaju bilo kakav drugi razuman i svrsishodan način korišćenja te da im je namenut prekomeran teret donošenjem a nesprovođenjem planskih akata u dužem vremenskom periodu. Zato se za sada ne može prihvatiti kao pravilan zaključak da se tužiocima ima dosuditi tržišna vrednost zemljišta.

Imajući u vidu navedeno proizilazi da se mora proceniti da li je tužiocima i u kojoj meri povređeno pravo na mirno uživanje predmetne imovine, prema konkretnim činjeničnim okolnostima, odnosno da li im je u konkretnom slučaju nametnut nesrazmerni i prekomeran teret planskim aktom koji se ne sprovodi u navedenom periodu, te da li im, prema tome, pripada i kolika naknada radi uspostavljanja narušene ravnoteže između njihovog pojedinačnog i javnog interesa.

Stoga su presude ukinte i predmet vraća prvostepenom sudu na ponovno suđenje po odredbi člana 416. stav 2. Zakona o parničnom postupku.

Konačnom odlukom odlučiće se i o troškovima.