Rešenjem Višeg suda u Sremskoj Mitrovici Gž 249/24 od 28.02.2024. godine, žalba predlagača je delimično usvojena kao osnovana, a delimično odbijena kao neosnovana, a žalba protivnika predlagača je odbijena kao neosnovana i rešenje Osnovnog suda u Šidu R1 5/20 od 04.12.2023. godine potvrđeno u prvom stavu izreke rešenja u delu kojim je obavezan protivnik predlagača na isplatu naknade za eksproprisane nepokretnosti predlagača u iznosima od po 3.050,017,30 dinara i u drugom odbijajućem stavu izreke rešenja, a ukinuto u delu stava prvog izreke rešenja – u delu dosuđenih troškova postupka i spise u navedenom delu vratio prvostepenom sudu na ponovni postupak i odlučivanje. Odbijeni su zahtevi stranaka za naknadu troškova drugostepenog postupka.

Protiv pravnosnažnog drugostepenog rešenja predlagači i protivnik predlagača su blagovremeno izjavili revizije, zbog bitnih povreda odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava i to predlagač u delu kojim je drugostepenim rešenjem potvrđeno prvostepeno rešenje u odbijajućem delu, a protivnik predlagača u potvrđujućem delu prvostepenog rešenja.

Ispitujući pobijano rešenje, u smislu člana 408. u vezi člana 420. st. 1. i 6. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, br. 72/11... 10/23), člana 410. stav 2. tačka 5. ZPP i člana 30. stav 2. Zakona o vanparničnom postupku („Službeni glasnik SRS“, br. 25/82, 48/88, „Službeni glasnik RS“, br. 46/95, 18/2005, 85/2012, 45/2013, 55/2014, 6/2015, 106/2015), Vrhovni sud je ocenio da je revizija predlagača osnovana, a revizija protivnika predlagača nedozvoljena.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, predlagači su bili suvlasnici sa po 1/2 idelanog dela nepokretnosti (kat.parc.br. ..., njiva 1.klase, površine 1ha 48a 25m2, zemljište u građevinskom području, upisano u LN br. .. KO Šid) koja je rešenjem o eksproprijaciji Odeljenja za urbanizam i komunalno-stambene i imovinsko-pravne poslove od 10.04.2013. godine eksproprisana u korist javne svojine Opštine Šid, kao korisnika eksproprijacije, radi proširenja novog groblja u Šidu.

Prema izveštajima organa nadležnog za utvrđivanje poreza na prenos apsolutnih prava na nepokretnostima od 14.10.2013. godine i od 22.11.2017. godine, uzimajući u obzir činjenice utvrđene izlaskom na lice mesta da se radi o zemljištu koje se nalazi uz put, da je zemljište prve klase i da se po kulturi vodi kao njiva, primenom člana 24. u vezi člana 23. Zakona o poljoprivrednom zemljištu tržišna cena eksproprisane nepokretnosti iznosi 120,00 dinara po m2, odnosno 1.779.000,00 dinara.

Prema usaglašenom nalazu veštaka poljoprivredne struke Saše Bugadžije i Svetlane Popović utvrđeno je da tržišna vrednost eksproprisane nepokretnisti iznosi 3,5 evra po m2 (poljoprivredno zemljište u građevinskom reonu) – ukupan iznos za oduzetu površinu 6.100.034,60 dinara. U pitanju je parcela na dobroj lokaciji, uzeta je u obzir udaljenost od naselja, a u okruženju se uočavaju značajni infrastrukturni objekti.

Pri ovako utvrđenom činjeničnom stanju, nižestepeni sudovi su na osnovu člana 41. stav 2. Zakona o eksproprijaciji, člana 15. ZOO i primenom čl. 132. i 137. Zakona o vanparničnom postupku ocenili delimično osnovanim zahtev za određivanje naknade za eksproprisanu nepokretnost. Prema datim razlozima oduzeto zemljište je u momentu eksproprijacije imalo karakter poljoprivrednog zemljišta u građevinskom području – njiva 1. klase, na kom su predlagači imali zasade različitih useva, koje su obrađivali. Odlučujući o visini naknade nižestepeni sudovi su prihvatili usaglašeni nalaz i mišljenje veštaka i usvojili delimično zahtev za iznose od po 3.050.017,30 dinara (shodno svojinskim udelima na parceli). Zaključeno je da se ne može prihvatiti visina vrednosti parcele opredeljena nalazom i mišljenjem veštaka - „Islelo Group“ DOO Čačak – Despinić Mirka, arhitekte, jer je tim veštačenjem, koje je urađeno na zahtev tužilaca, vrednost parcele opredeljena kao zemljište u građevinskom području, a da nije uzeto u obzir da je u momentu oduzimanja zemljišta isto bilo korišćeno kao poljoprivredno, te da su predlagači za navedeno zemljište ostvarivali subvencije od države i da se visina naknade ne može bazirati prema ceni koja važi za građevinsko zemljište. Iz tih razloga u preostalom delu za iznos od još 11.277.029,85 dinara zahtev je odbijen.

Po oceni Vrhovnog suda stanovište nižestepenih sudova se ne može prihvatiti kao pravilno, jer je zasnovano na pogrešnoj primeni materijlanog prava zbog čega je činjenično stanje nepotpuno utvrđeno.

Članom 42. Zakona o eksproprijaciji ("Službeni glasnik RS", br. 53/95, "Službeni list SRJ", br. 16/2001,"Službeni glasnik RS", br. 23/2001, 20/2009, 55/2013-US,106/2016) propisano je da se naknada za eksproprisano poljoprivredno zemljište i građevinsko zemljište određuje u novcu prema tržišnoj ceni takvog zemljišta, ako zakonom nije drukčije propisano. Procenu tržišne cene vrši organ nadležan za utvrđivanje poreza na prenos apsolutnih prava na nepokretnostima.

Naknada koju proceni Poreska uprava predstavlja najniži iznos naknade za eksproprisanu nepokretnost. U postupku određivanja ove naknade sud može, pored procene koju je dala Poreska uprava, izvesti i druge dokaze koje učesnici predlože, ukoliko oceni da su od značaja za određivanje visine naknade. Ovakav stav zauzet je i u brojnim odlukama Ustavnog suda. U konkretnom slučaju, nižestepeni sudovi su predlagačima dosudili naknadu za eksproprisanu nepokretnost, donekle uvećanu u odnosu na utvrđenu iz izveštaja Poreske uprave, zbog činjenice da su predlagači sporno zemljište koristili kao poljoprivredno. U razlozima je navedeno da činjenica da se zemljište nalazi u građevinskom području ne znači da ono može imati istu vrednost kao i građevinsko zemljište.

Međutim, po oceni Vrhovnog suda, iz nalaza i mišljenja sudskih veštaka poljoprivredne struke se ne može nesumnjivo zaključiti da je procena tržišne vrednosti sporne nepokretnosti data prema tržišnoj vrednosti građevinskog zemljišta, jer iz njihovog nalaza proizlazi određena tržišna vrednost poljoprivrednog zemljišta u građevinskom području.

Visina naknade za oduzeto zemljište određuje se prema stanju (karakteru) zemljišta u momentu oduzimanja, po cenama na dan donošenja odluke.

U ovom slučaju moraju se uzeti u obzir odredbe člana 10. Zakona o planiranju i izgradnji gde je propisano da: građevinsko područje jeste uređeni i izgrađeni deo naseljenog mesta, kao i neizgrađeni deo područja određen planskim dokumentima za zaštitu, uređenje ili izgradnju objekata.

Radi pravilne odluke o postavljenom zahtevu bilo je potrebno nesumnjivo utvrditi veštačenjem, a što su nižestepeni sudovi propustili da učine, tržišnu vrednost oduzete nepokretnosti kao građevinskog područja koje je neizgrađeno, ali određeno planskim aktom kao građevinsko područje za proširenje groblja. To podrazumeva da se pri utvrđivanju visine naknade mora uzeti u obzir karakter zemljišta određen planskim dokumentom, ali kao neuređeno zemljište. Te činjenice nisu utvrđivane u nižestepenom postupku.

Kako zbog pogrešne primene materijalnog prava činjenično stanje od značaja za presuđenje nije potpuno utvrđeno, na šta su predlagači ukazivali i u žalbi, a drugostepeni sud u obrazloženju pobijanog rešenja nije ocenio sve bitne žalbene navode, u drugostepenom postupku učinjena je i bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 1. ZPP koja je od uticaja na donošenje zakonite i pravilne odluke, a predstavlja revizijski razlog iz člana 407. stav 1. tačka 3. ZPP.

Iz navedenih razloga Vrhovni sud je ukinuo obe nižestepene odluke u označenom delu u izreci rešenja i predmet vratio prvostepenom sudu na ponovno suđenje. Ukinuta je i odluka o troškovima jer ista zavisi od ishoda spora.

U ponovnom postupku prvostepeni sud će razjasniti sve okolnosti na koje je ukazano ovim rešenjem, pa će pravilnom primenom materijalnog prava doneti pravilnu i zakonitu odluku o postavljenom zahtevu.

Na osnovu iznetog, Vrhovni sud je primenom čl. 416. stav 2. ZPP odlučio kao u stavu prvom izreke rešenja.

Odredbom člana 403. stav 3. Zakona o parničnom postupku propisano je da revizija nije dozvoljena u imovinskim sporovima ako vrednost predmeta spora pobijanog dela ne prelazi dinarsku protivvrednost 40.000 evra po srednjem kursu NBS na dan podnošenja tužbe.

U ovom slučaju protivnik predlagača je izjavio reviziju na dosuđeni deo naknade po predlagaču 3.050.017,30 dinara (ukupno 6.100.034,60 dinara) što ne prelazi dinarsku protivvrednost od 40.000 evra.

Na osnovu iznetog, primenom člana 413. ZPP odlučeno je kao u stavu drugom izreke.

Predsednik veća - sudija

Gordana Komnenić, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković