Presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 1478/25 od 13.06.2025. godine, stavom prvim izreke, usvojena je žalba tužilaca, a žalba tuženog odbijena i presuda Višeg suda u Novom Sadu P 115/2024 od 26.03.2025. godine je preinačena u odbijajućem delu i delu odluke o troškovima postupka, tako što je usvojen u celini tužbeni zahtev i obavezan tuženi da tužilji AA pored dosuđenog iznosa prvostepenom presudom od 501.010,00 dinara isplati i iznos od još 6.999.590,32 dinara (ukupno 7.500.60032 dinara), tužiocu BB pored dosuđenog iznosa od 44.004,00 dinara isplati i iznos od još 361.350,07 dinara (ukupno 405.354,70 dinara), tužiocima VV i GG pored solidarno dosuđenog iznosa od 133.603,00 dinara isplati solidarno iznos od još 1.096.964,24 dinara (ukupno 1.230.567,24 dinara), tužiljama DD i ĐĐ pored dosuđenih iznosa od po 44.004,00 dinara isplati i iznos od još 361.350,07 dinara (ukupno po 405.354,70 dinara), sa zakonskom zateznom kamatom od 26.03.2025. godine do isplate i utvrđeno je da je tuženi stekao pravo svojine u 1446/3288 dela na parceli broj .../... KO ..., ukupne površine 1096 m2 i u celosti na parceli broj .../... KO ..., ukupne površine 197 m2, upisane kod RGZ SKN Novi Sad 1, te da su tužioci dužni trpeti da se tuženi sa tim pravom upiše kod nadležne Službe za katastar i tužiocima je dosuđeni iznos troškova povišen na iznos od 643.550,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od dana izvršnosti presude do isplate, dok je u preostalom pobijanom usvajajućem delu prvostepena presuda potvrđena. Stavom drugim izreke, obavezan je tuženi da tužiocima na ime troškova žalbenog postupka isplati iznos od 285.000,00 dinara. Stavom trećim izreke, odbijen je zahtev tuženog za naknadu troškova žalbenog postupka.

Protiv pravosnažne presude donete u drugom stepenu tuženi je blagovremeno izjavio reviziju, zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava.

Ispitujući pobijanu presudu primenom člana 408. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“ br. 72/11...10/23) Vrhovni sud je ocenio da je revizija tuženog izjavljena protiv drugostepene presude u preinačujućem delu i odluci o troškovima postupka osnovana, a da je u potvrđujućem delu nedozvoljena.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, katastarska parcela broj .../... KO ... u površini od 197 m2, po vrsti zemljišta ostalo građevinsko zemljište u svojini, po kulturi vinograd druge klase, ulica/potes ..., vlasništvo je tužilje AA u celosti. Katastarska parcela broj .../... KO ... u površini od 1096 m2, po vrsti zemljište ostalog građevinsko zemljište u svojini, po kulturi njiva druge klase, u površini od 287 m2, njiva treće klase u površini od 242 m2, vinograd treće klase u površini od 305 m2, pašnjak treće klase u površini od 262 m2, ulica/potes ..., u suvlasništvu je tužilje AA sa udelom od 945/3288, tužioca BB sa udelom od 83/3288, zajednička imovina supružnika ovde tužilaca VV i GG na 252/3288 dela i tužilaca DD i ĐĐ na 83/3288 dela.

Prema Planu generalne regulacije prostora za mešovitu namenu zapadno od Subotičkog bulevara i severno od Bulevara vojvode Stepe u Novom Sadu („Službeni list Grada Novog Sada“, br. 15/2012... 16/2022) i Planu detaljne regulacije područja stanovanja „Sajlovo“ u Novom Sadu („Službeni list Grada Novog Sada“, br. 27/07), navedene parcele nalaze se u građevinskom području Grada Novog Sada i planirane su za površinu javne namene– ulicu, a u pravilima građenja nema izgradnje – planirane ulice. Parcela broj .../... KO ...4, ukupne površine 197 m2 je planskom dokumentacijom u celosti ušla u sastav javne saobraćajne površine – Ulice Gornje Sajlovo i ista je izuzeta za javnu i saobraćajnu površinu. U odnosu na faktičko stanje ova parcela se koristi kao javna površina u površini od 43 m2 (preostala površina je 154 m2). Parcela broj .../... KO ..., ukupne površine 1096 m2 je planskom dokumentacijom u celosti ušla u sastav javne saobraćajne površine – Ulice Stevana Neštickog i izuzeta je za javnu i saobraćajnu površinu. Prema faktičkom stanju, ova parcela se kao javna površina koristi u površini od 119 m2 (preostala površina je 977 m2). Delovi predmetnih parcela koje se ne koriste kao javna površina nije moguće izdvojiti i pripojiti sa susednim parcelama, s obzirom da su susedne parcele drugačije namene. Iako je deo površine parcele broj .../... koji se ne koristi kao javna površina višestruko veći od površine koja se koristi kao javna površina, ovaj deo parcele nije moguće izdvojiti, zato što je parcela celom svojom površinom predviđena za javnu namenu. Delovi obe parcele koji nisu privedeni nameni su u prirodi ograđeni i koriste se uz susedne parcele kao travnate površine, delom kao voćnjak, a manjim delom kao dvorište uz objekte. Obe parcele su kompletno opremljene komunalnom infrastrukturom – vodnom (vodovod i kanalizacija), elektroenergetskom, gasnom i telekomunikacionom infrastrukturom, dok je saobraćajna površina izgrađena od asfaltnog zastora. Tržišna vrednost predmetnih parcela primenom komparativnog metoda iznosi 14.648,71 dinara/m2.

Na osnovu utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je primenom člana 58. Ustava Republike Srbije, Protokola 1. uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda i člana 10 .stav 2. Zakona o javnoj svojini ocenio da je osnovan tužbeni zahtev tužioca za deo predmetne parcele broj .../... u površini od 43 m2 i deo parcele broj .../... u površini od 119 m2 koji su privedeni nameni i određeni planskim aktima tuženog, po kom osnovu je postalo dobro u opštoj upotrebi i u javnoj svojini i obavezao tuženog da tužiocima isplati novčanu naknadu za faktički oduzeto zemljište srazmerno njihovim suvlasničkim udelima. U odnosu na deo iste parcele broj .../... u površini od 154 m2 i deo parcele broj .../... u površini od 977 m2, koji nisu privedeni planskoj nameni, tužbeni zahtev ocenjen je kao neosnovan, s obzirom na to da se koriste uz susedne parcele kao travnate površine, delom kao voćnjak, a manjim delom kao dvorište uz objekte, te da tužioci nisu dokazali u čemu se ogleda njihovo ograničenje raspolaganja imovinom na celokupnoj površini parcele, odnosno da su onemogućeni u vršenju svog prava na ovim delovima parcela, zbog čega je u tom delu odbijen tužbeni zahtev.

Nasutrot stanovištu prvostepenog suda, drugostepeni sud je preinačio prvostepenu presudu u odbijajućem delu, a odbio žalbu tuženog u potvrđujućem delu, nalazeći da su tužioci kao vlasnici predmetnih parcela, donošenjem planskih dokumenata onemogućeni da u punom obimu ostvaruju svojinska ovlašćenja na tim parcelama zbog znatnog ograničenja načina držanja i vršenja faktičke vlasti na zemljištu, a prema potrebama i ekonomskim interesima. Pri tome, činjenica da je od predmetnih parcela, koje su planirane za površinu javne namene - ulicu, priveden nameni utvrđeni deo tih parcla, nije od značaja na pravo tužilaca da im tuženi isplati tržišnu vrednost za celokupnu površinu navedenih parcela, jer mešanje tužene u svojinska prava tužilaca bez bilo kakve naknade i usled nesigurnosti svog položaja, nepostojanja delotvornih pravnih sredstava, trpe prekomerni teret pa su onemogućeni da ostvaruju svojinska ovlašćenja na zemljištu čiji su vlasnici, što predstavlja povredu prava na mirno uživanje imovine, a koja opravdava dosudu novčane naknade u visini tržišne vrednosti spornih parcela u celini i sledom toga utvrđenje prava svojine na navedenim parcelama.

Po oceni Vrhovnog suda stanovište drugostepenog suda u preinačujućem delu pobijane odluke zasnovano je na pogrešnoj primeni materijalnog prava.

Prema članu 58. Ustava Republike Srbije, ozmeđu ostalog, propisano je da se jemči mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona (stav 1.), kao i da pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom iteresu utvrđenom na osnovu zakona i da je učinjeno uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne. Iz navedene ustavne odredbe proizilazi da do dozvoljenog oduzimanja prava svojine koje ne predstavlja povredu prava na imovinu, može doći pod kumulativno ispunjenim uslovima: da je učinjena u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona i da je učinjeno uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne.

Članom 1. stavom 1. Protokola 1. uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda, garantuje se zaštita imovine i propisano je da svako fizičko i pravno lice ima pravo na neometano uživanje svoje imovine, da niko ne može biti lišen svoje imovine osim u javnom interesu i pod uslovima predviđenim zakonom i opštim načelima međunarodnog prava. Stavom 2. istog člana propisano je da prethodne odredbe ni na koji način ne utiču na pravo države da primenjuje zakone koje smatra potrebnim da bi regulisala korišćenje imovine u skladu sa opštim interesima ili da bi obezbedila naplatu poreza ili drugih dažbina ili kazni.

Odredbom člana 2. stav 6. Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS“ br. 72/09), propisano je da je površina javne namene prostor određen planskim dokumentom za uređenje ili izgradnju objekata javne namene ili javnih površina, za koje je predviđeno utvrđivanje javnog interesa u skladu sa posebnim zakonom (ulice, trgovi, parkovi i dr). Prema odredbi člana 10. stav 2. Zakona o javnoj svojini („Službeni glasnik RS“ br. 72/11...153/20), dobrima u opštoj upotrebi u javnoj svojini, u smislu ovog zakona, smatraju se one stvari koje su zbog svoje prirode namenjene korišćenju svih i koje su kao takve određene zakonom (javni putevi, javne pruge, mostovi, tuneli na javnom putu, pruzi ili ulici, ulice, trgovi, javni parkovi, granični prelazi i dr), a stavom 10. istog člana propisano je da su dobra u opštoj upotrebi u svojini Republike Srbije, izuzev puteva drugog reda koji su u svojini autonomne pokrajine na čijoj se teritoriji nalaze, izuzev nekategorisanih puteva, opštinskih puteva i ulica, koji nisu deo auto-puta ili državnog puta prvog i drugog reda i trgova i javnih površina, koji su u svojini jedinica lokalne samouprave na čijoj se teritoriji nalaze.

U konkretnom slučaju, sporno zemljište označeno kao kat. parcela broj .../... ukupne površine 197 m2 i kat.parcela broj .../... KO ... ukupne površine 1096 m2 su prema urbanističkim planskim dokumentima tuženog Grada Novog Sada u celosti predviđene za površinu javne namene – ulicu i iste su izuzete za javnu i saobraćajnu površinu. Međutim, prema faktičkom stanju parcela broj .../... u površini od 43 m2 i parcela broj .../... u površini od 119 m2 je u tim delovima privedena nameni i koristi se kao javna površina. Preostali delovi parcele broj .../... u površini je 154 m2 i parcele broj .../... u površini od 977 m2 nisu privedeni svojoj planskoj nameni i nisu faktički sastavni deo ulice, a u prirodi su ograđene i koriste se uz susedne parcele kao travnate površine, delom kao voćnjak, a manjim delom kao dvorište uz objekte. Na taj način, tužioci nisu deposedirani na celim spornim parcelama, odnosno nisu faktički lišeni u celini svoje imovine i ovlašćenja koja čine sadržinu prava svojine, jer donetim planskim aktom nisu sprečeni da imovinu u tim preostalim delovima drže, koriste je i njome raspolažu u granicama određenim zakonom, u smislu člana 3. stav 1. Zakona o osnovama svojinsko pravnih odnosa.

Sledom izloženog, po oceni Vrhovnog suda, nasuprot stanovištu drugostepenog suda, činjenica da je donet planski akt nije dovoljna za zaključak da je zbog postojanja planskih rešenja pravo svojine tužilaca u toj meri ograničeno da vodi obavezi javne vlasti da tužiocima isplati tržišnu vrednost nepokretnosti i za površinu koja nije faktički privedena planiranoj nameni.

Naime, delovi parcele broj .../... u površini 154 m2 i parcele broj .../... u površini od 977 m2 obuhvaćeni su planskim dokumentom, ali njihova postojeća namena i promena titulara stvarnog prava se ne menja po automatizmu, niti je zbog činjenice da je planski akt donet, sporno zemljište postalo javna svojina. Postupak oduzimanja zemljišta nije sproveden na način propisan Zakonom o eksproprijaciji, niti su ti delovi parcela faktički oduzeti od tužilaca i privedeni nameni predviđenoj planskim aktima. U takvoj situaciji, za promenu oblika svojine iz privatne u javnu i isplatu tražene novčane naknade u visini tržišne vrednosti zemljišta kao za oduzeto pravo svojine, nije dovoljno samo da je ono planskim aktima jedinice lokalne samouprave određeno za javnu površinu, već je nužno da je zemljište i oduzeto i da se koristi kao javna površina, čime bi vlasnik bio onemogućen da na njemu ostvaruje vlasnička prava u punom obimu, što ovde nije slučaj.

Tuženi ima funkciju urbanističkog planiranja građevinskog područja i donošenja prostornih planova, ali za isplatu naknade po osnovu oduzimanja prava svojine i garantovanog prava na imovinu sama činjenica donošenja planskih akata ne može se smatrati privođenjem zemljišta nameni, jer se tek sprovođenjem zakonske procedure za oduzimanje zemljišta ili neposrednim oduzimanjem i lišavanjem vlasnika da zemljište koristi u punom obimu svojih vlasničkih ovlašćenja, stiču uslovi za isplatu tržišne naknade i obavezu tuženog da sprovede postupak parcelacije i izvrši upis svog prava svojine. Stoga, prava tužilaca nisu ograničena u korišćenju zemljišta u celini, pri činjeničnom utvrđenju da sporni delovi parcela nisu privedene nameni, ograđeni su i koriste se uz susedne parcele kao travnate površine, delom kao voćnjak, a manjim delom kao dvorište uz objekte. Imajući u vidu navedeno, pravo tužilaca na isplatu navedene naknade u visini tržišne vrednosti zemljišta za navedene delove spornih parcela koja se ne koriste kao javna površina jer nisu ni faktički oduzete, može nastati tek u momentu kada im tuženi to zemljište faktički oduzme i privede nameni, kako to pravilno zaključuje prvostepeni sud.

Sledom izloženog, tužiocima ne pripada tražena naknada za površinu spornih delova parcela koje nisu faktički privedene planiranoj nameni, niti tuženi zato ima obavezu da izvrši prenos i upis prava svojine na svoje ime u javne knjige, budući da planski akt ne može biti osnov za sticanje tuženikovog prava javne svojine.

Iz navedenih razloga, Vrhovni sud je primenom člana 416. stav 1. ZPP, odlučeno je kao u stavu prvom izreke.

Ispitujući dozvoljenost revizije u smislu člana 410. stav 2. tačka 5. ZPP, Vrhovni sud je našao da jizjavljena revizija protiv drugostepene presude u potvrđujućem usvajajućem delu odluke nije dozvoljena.

Prema članu 403. stav 3. ZPP revizija nije dozvoljena u imovinsko-pravnim sporovima ako vrednost predmeta spora pobijanog dela ne prelazi dinarsku protivvrednost od 40.000 evra po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan podnošenja tužbe.

Tužba radi utvrđenja prava svojine i isplate podneta je 29.02.2024. godine od strane više tužilaca, koji se nalaze u položaju formalnih suparničara iz člana 205. stav 1. tačka 2. ZPP, u kojoj situaciji se vrednost predmeta spora merodavna za ocenu dozvoljenosti revizije, saglasno članu 403. tav 3. ZPP, određuje prema vrednosti glavnog zahteva svakog tužioca zasebno. Vrednost pobijanog dela drugostepene presude, kao najveći pojedinačno usvojeni zahtev jednog od tužilaca je 501.010,00 dinara.

Kako se u konkretnom slučaju radi o imovinsko-pravnom sporu u kome vrednost predmeta spora pobijanog dela očigledno ne prelazi dinarsku protivvrednost 40.000 evra po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan podnošenja tužbe, Vrhovni sud je našao da revizija nije dozvoljena.

Na osnovu člana 413. ZPP, odlučeno je kao u stavu drugom izreke.

Tuženi je delimično uspeo u postupku po reviziji, pa mu na osnovu članova 153. stav 2, 154. stav 2. i 163. stav 2. ZPP, pripada prema iznosu u kome je uspeo srazmerno opredeljen deo troškova na ime sastava revizije prema važećoj advokatskoj tarifi u vreme preduzimanja te radnje, u iznosu od 89.150,00 dinara.

Na osnovu člana 165. stavovi 1. i 2. ZPP, Vrhovni sud je odlučio kao stavu trećem izreke.

Predsednik veća – sudija

Mirjana Andrijašević, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković