Presudom Višeg suda u Beogradu Gž 17247/22 od 17.04.2025. godine, stavom prvim izreke, odbijena je kao neosnovana žalba tužene i potvrđena prvostepena presude. Stavom drugim izreke, odbijen je zahtev tužene za naknadu troškova drugostepenog postupka.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tužena je blagovremeno izjavila reviziju zbog pogrešne primene materijalnog prava sa predlogom da se o reviziji odlučuje kao izuzetno dozvoljenoj, na osnovu člana 404. ZPP.

Odlučujući o dozvoljenosti revizije u smislu člana 404. Zakona o parničnom postupku - ZPP („Službeni glasnik RS“ broj 72/11 ... 18/20), Vrhovni sud je ocenio da su ispunjeni uslovi za odlučivanje o posebnoj reviziji tužene radi ujednačavanja sudske prakse, pa je na osnovu člana 404. stav 2. tog zakona odlučeno kao u stavu prvom izreke.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu na osnovu člana 408. ZPP i utvrdio da je revizija tužene osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je 21.04.2011. godine zaključio ugovor o kreditu sa tuženom bankom kojim mu je odobren kredit u iznosu od 300.000,00 dinara na period otplate od 36 meseci. Odredbom člana 1. tog ugovora, tužilac se saglasio da banka prilikom isplate kredita zadrži 2.00% od iznosa odobrenog kredita, a na ime troškova obrade kredita. Po osnovu navedene ugovorne odredbe tužena je od tužioca istog dana naplatila iznos od 6.000,00 dinara. U obrascu osnovnih podataka o kreditu (ponuda) od 21.04.2011. godine, čije uručenje tužilac nije osporio, sadržan je opis glavnih karakteristika proizvoda u pogledu vrste kredita i ukupnog iznosa kredita, a u delu koji se odnosi na podatke koji se uključuju u obračun efektivne kamatne stope u tački 6. navedena je vrsta i visina svih naknada i drugih troškova koji padaju na teret korisnika kredita u toku odobravanja i realizacije ugovora o kreditu od 6.000,00 dinara. Ponuda je potpisana od strane ovlašćenog lica tužene banke.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su primenom odredaba člana 47, 103. i 1065. Zakona o obligacionim odnosima i pravila o teretu dokazivanja iz člana 231. ZPP, usvojili tužbeni zahtev tužioca nalazeći da tužena banka nije dokazala da je u u predugovornoj fazi dostavljanjem odgovarajuće ponude u skladu sa Odlukom NBS koja se primenjivala u vreme zaključenja predmetnog ugovora, informisala korisnika kredita o vrsti i visini svih naknada i drugih troškova koji padaju na njegov teret, a čime bi jasno i nedvosmisleno bio upoznat sa iznosom naknada i troškova kredita. Takvo postupanje tužene banke je suprotno osnovnim načelima Zakona o obligacionim odnosima, zbog čega je predmetna ugovorna odredba ništava, a tužena je kao nesavestan sticalac u obavezi da tužiocu vrati naplaćeni iznos na osnovu članova 210. i 214. ZOO sa zakonskom zateznom kamatom.

Po oceni Vrhovnog suda stanovište nižestepenih sudova zasnovano je na pogrešnoj primeni materijalnog prava.

Prema članu 103. stav 1. Zakona o obligacionim odnosima (ZOO) ugovor je ništav ako je protivan prinudnim propisima, javnom poretku ili dobrim običajima i to ako cilj povređenog pravila i zakon ne upućuju na nešto drugo i na ništavost se po članu 109. pazi po službenoj dužnosti. Po članu 1065. istog zakona o obligacionim odnosima, ugovorom o kreditu banka se obavezuje da korisniku kredita stavi na raspolaganje određeni iznos novčanih sredstava, na određeno ili neodređeno vreme, za neku namenu ili bez utvrđene namene, a korisnik se obavezuje da banci plaća ugovorenu kamatu i dobijeni iznos novca vrati u vreme i na način kako je utvrđeno ugovorom. Ugovor o kreditu se zaključuje u pismenoj formi što znači da se u pisanom tekstu ugovora mora utvrditi iznos kreditnih sredstava, kao i uslovi davanja, korišćenja i vraćanja kredita (član 1066. navedenog zakona).

Pravo banke da obračunava troškove i naknade bankarskih usluga povodom zaključenog ugovora o kreditu proizilazi iz člana 43. Zakona o bankama, kojim je predviđena mogućnost jedinstvenog načina obračuna i objavljivanja troškova, kamata i naknada bankarskih usluga i to naročito po osnovu depozitnih i kreditnih poslova. Ovo pravo banke je regulisano i podzakonskim aktima i to Odlukom o načinu i postupku sprovođenja opštih uslova poslovanja koje banka primenjuje u odnosu s klijentima fizičkim licima („Sl. glasnik RS“ broj 74/2009), doneta na osnovu odredaba članova 41. stav 4, 42. stav 5, 43. i člana 44. stav 3. Zakona o bankama ("Službeni glasnik RS", br. 107/2005 i 91/2010) koja je u primeni od 31.10.2009. godine i Uputstvom za sprovođenje Odluke o načinu i postupku sprovođenja opštih uslova poslovanja koje banka primenjuje u odnosu s klijentima fizičkim licima („Sl. glasnik RS“ broj 74/2009). Navedenom odlukom propisan je jedinstven način obračuna i objavljivanja troškova, kamata i naknada bankarskih usluga (efektivna kamatna stopa), uslovi i način obaveštavanja klijenata o njihovim pravima i o ostvarivanju tih prava (tačka 1. Odluke), dužnost banke da utvrdi minimum uslova pod kojima odobrava kredit između ostalog vrstu i visinu, odnosno raspon svih naknada i drugih troškova koji se uključuju u obračun efektivne kamatne stope i koji padaju na teret klijenta (tačka 5.11 Odluke), kao i dužnost banke da klijentu na njegov zahtev pruži informacije o uslovima koji se odnose na odobravanje kredita-ponuda banke (tačka 13 Odluke). Informacije treba da budu utvrđene i iskazane na obrascima koji se odnose na osnovne podatke o kreditu (prilog 2 uz uputstvo iz tačke 19. Odluke), na način koji klijenta nijednog trenutka neće dovesti u zabludu. Pregled osnovnih podataka o kreditu banka uručuje klijentu kao svoju ponudu, a pri zaključivanju ugovora o kreditu banka uz ugovor uručuje primerak plana otplate tog kredita i pregled bitnih elemenata otplate kredita koji sadrži osnovne podatke o kreditu (tačka 14. Odluke i prilog 4 i 6 uz uputstvo iz tačke 19. Odluke).

Prema tome, banka ima pravo na naplatu troškova i naknadu bankarskih usluga nastalih u vezi sa realizacijom kredita, ali je takva odredba ugovora pravno valjana pod uslovom da je banka u predugovornoj fazi informisala korisnika kredita o visini svih naknada i drugih troškova, odnosno raspona svih naknada i drugih troškova koji se uključuju u obračun efektivne kamatne stope i koji padaju na teret klijent, ponudom koja je to sadržala. Obaveštavanje korisnika u predugovornoj fazi obuhvata dužnost banke da klijentu obezbedi informacije i odgovorajuća obaveštenja iz poslovnog odnosa klijenta i banke o uslovima koji se odnose na ugovor o kreditu za koji je pokazao interesovanje, na način koji će korisniku omogućiti da uporedi ponude različitih davalaca istih usluga i proceni da li ovi uslovi odgovaraju njegovim potrebama i finansijskoj situaciji, koji korisnika nijednog trenutka neće dovesti u zabludu.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju u obrazacu Osnovnih podataka o kreditu od 21.04.2011. godine povodom zaključenja ugovora o kreditu između tužioca kao korisnika kredita i tužene banke, sadržan je opis glavnih karakteristika proizvoda u pogledu vrste kredita i ukupnog iznosa kredita, a između ostalog navedena je vrsta i visina svih naknada i drugih troškova koji padaju na teret korisnika kredita u toku odobravanja i realizacije predmetnih ugovora o kreditu, iskazana u apsolutnom iznosu, što odgovara sadržini spornog dela odredbe člana 1. ugovora, kojom se korisnik kredita saglasio da banka prilikom isplate kredita zadrži 2,00% od iznosa odobrenog kredita na ime troškova obrade kredita. Na taj način, tužilac kao korisnik kredita je sadržinom ponude u predugovornoj fazi, obavešten o vrsti i visini svih naknada i drugih troškova, odnosno raspona svih naknada i drugih troškova koji se uključuju u obračun efektivne kamatne stope i koji padaju na teret klijenta. Obrazac ponude od 21.04.2011. godine, iako ne sadrži rubriku za potpis korisnika kredita, u konkretnom slučaju tužilac nije osporio uručenje navedene ponude na osnovu koje je došlo do zaključenja predmetnog ugovora o kreditu. Sledom iznetog, tužilac je sadržinom ponude u predugovornoj fazi obavešten o visini naknade koja pada na njegov teret, pa banka shodno navedenim zakonskim odredbama, a nasuprot tužbenim navodima, nije bila u obavezi da iskazuje strukturu ove naknade niti od čega se sastoji, odnosno da li je reč o stvarnim troškovima koji su realni i opravdani.

Stoga, ugovorna odredba kojom se tužilac saglasio da banka prilikom isplate kredita naplati jednokratnu naknadu u visini od 2 % od iznosa odobrenog kredita po osnovu troškova obrade kreditnog zahteva, nije protivna osnovnim načelima obligacionog prava, niti načelu obaveštavanja klijenata sadržanog u članu 44. stav 1. Zakona o bankama, odnosno osnovnim načelima zaštite korisnika finansijkih usluga. S obzirom na to da pobijana ugovorna odredba nije ništava, to tužilac neosnovano potražuje naplaćeni novčani iznos sa zateznom zakonskom kamatom na osnovu članova 104, 210. i 214. ZOO.

Na osnovu člana 416. stav 1. ZPP, Vrhovni sud je odlučio kao u stavu drugom izreke.

Kako su povodom revizije tužene, nižestepene presude preinačene a tužbeni zahtev odbijen, preinačena je i odluka o troškovima postupka, tako što je odbijen zahtev tužioca za naknadu troškova postupka.

Na osnovu člana 416. stav 1. ZPP, Vrhovni sud je odlučio kao u stavu drugom izreke.

Tužena je uspela u postupku po reviziji pa joj na osnovu članova 153. stav 1, 154. i 163. stav 2. u vezi člana 165. stav 2. ZPP pripadaju troškovi celog postupka prema ostvarenom uspehu u sporu. Visina je odmerena na ime traženih troškova za sastav revizije od 18.000,00 dinara, prema važećoj Advokatskoj tarifi u vreme preduzimanja tih radnji, kao i na ime sudske takse za žalbu i drugostepenu odluku od po 1.900,00 dinara, za reviziju 3.800,00 dinara i revizijsku odluku 5.700,00 dinara, odmereno prema tarifnom broju 1. i 2. taksene tarife Zakona o sudskim taksama.

Imajući u vidu napred izneto, Vrhovni sud je na osnovu člana 165. stav 2. ZPP odlučio kao u stavu trećem izreke.

Predsednik veća – sudija

Mirjana Andrijašević, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković