Rešenjem Višeg suda u Beogradu P 21152/10 od 05.05.2016. godine, prvim stavom izreke ispravljena je presuda od 09.04.2015.godine pravilnim označenjem tužilaca. Drugim stavom izreke ovog rešenja, prekinut je postupak u odnosu na tužioca sada pokojnog AA, a rešenjem P 21152/10 od 08.08.2022.godine prekinut je postupak u odnosu na tužioce BB, VV, GG, DD, ĐĐ, EE i ŽŽ, zbog smrti navedenih tužilaca., s tim da će se postupak nastaviti kada naslednici kada naslednici pokojnih tužilaca preuzmu postupak ili ih sud na protivne strane pozove da to učine.

Presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž 6247/22 od 02.03.2023. godine preinačena je u celosti presuda Višsg suda u Beogradu P 21152/10 od 09.04.2015. godine, ispravljena rešenjem P 21152/10 od 05.05.2016. godine, tako što je odbijen kao neosnovan tužbeni zahtev kojim su svi tužioci, osim AA, BB, VV, GG, DD, ĐĐ, EE i ŽŽ, tražili da se obaveže tužena Republika Srbija - Ministarstvo odbrane - Uprava za infrastrukturu Direkcija za građevinsko-urbanistički konsalting iz Beograda, da tužiocima na ime naknade štete isplati iznos od 40.540.299.00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od 29.10.2014. godine do isplate, kao i zahtev tužilaca za naknadu troškova postupka. Odbijen je zahtev tužilaca za naknadu troškova drugostepenog postupka.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu blagovremene revizije izjavili su tužioci na koje se odnosi preinačenje prvostepene presude, zbog bitnih povreda odredaba parničnog postupka iz člana 361 stav 2 tačke 7), 9) i 12) ZPP i bitne povrede iz člana 361 stav 1 u vezi članova 8 i 377 učinjene u postupku pred drugostepenim sudom i pogrešne primene materijalnog prava.

Vrhovni sud je ispitao pobijani presudu primenom člana 399 Zakona o parničnom postupku - ZPP ("Službeni glasnik RS", br. 125/04 i 111/09), čije se odredbe primenjuju u konkretnom slučaju na osnovu člana 506 stav 1 važećeg ZPP ("Službeni glasnik RS", br.72/11... 10/23), i utvrdio su revizije tužilaca osnovane.

U postupku donošenja pobijane presude nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 361 stav 2 tačka 9) ZPP, na koje revizijski sud pazi po službenoj dužnosti, ali je osnovano revizijsko ukazivanje da je pobijana presuda zahvaćena bitnom povredom iz člana 361 stav 2 tačka 12) ZPP, kao dozvoljenim razlogom za izjavljivanje revizije primenom člana 398 stav 1 tačka 1) navedenog zakona.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, pravni prethodnik tužene je bio naručilac izgradnje objekata u ... ulici broj ... u ..., čiji izvođač je bilo slovenačko preduzeće Velgrad. Radovi na izgradnji nisu kvalitetno izvedeni, što se pokazalo odmah nakon useljenja u stanove, zbog čega se naručilac obratio izvođaču, koji je delimično izveo radove u garantnom roku, ali radovi nisu dovršeni i nedostaci nisu otklonjeni.

Nedostaci se odnose na nepravilno izveden krovni pokrivač od eternita, nepropisno izgrađene i postavljene horizontalne i vertikalne oluke, koji nisu izrađeni od ugovorenog materijala, nepropisno izvedene spojeve na fasadi, zbog čega je bilo prokišnjavanja u stanovima na svim spratovima. Kućni saveti stanara pre podnošenja tužbe obraćali su se stambenom organu radi sanacije zgrade. Na osnovu izveštaja Vojne ustanove za upravljanje i održavanje SF JNA od 20.04.1988. godine i iz službene beleške od 16.06.1988. godine je utvrđeno da su odobrena sredstva za otklanjanje nedostataka, uz konstatacije da su prethodno neki radovi izvršeni još u toku garantnog roka, ali da su sredstva koja su obezbeđena u svrhu sanacije u 1988. godini, obezvređena usled inflacije, i kako obezbeđena sredstva nisu bila dovoljna za potpunu sanaciju njoj se nije pristupilo i sanacija nije izvršena.

U ovoj parnici presudom Drugog opštinskog suda u Beogradu II 3727/91 od 07.04.1997. godine obavezana je SMO Vojno-građevinska direkcija da tužiocima naknadi štetu nastalu na stambenim objektima - stanovima, u iznosu od 2.675.657.00 dinara i troškove nostupka u iznosu od 12.496.00 dinara. Navedena presuda je potvrđena presudom Okružnog suda u Beogradu Gž 8016/97 od 05.11.1997. godine. Rešenjem Vrhovnog suda Srbije Rev 1708/98 od 27.03.1999. godine ukinute su obe ove presude i predmeg je vraćen prvostepenom sudu na ponovno suđenje. U postupku prinudnog izvršelja pravnosnažne presude od 07.04.1997. godine, tužioci su od tužene u periodu od 08.05.2000. godine do 12.06.2000. godine prinudnim putem naplatili iznos glavnog duga sa kamatom 10.624.671.44 dinara, troškove izvršnog postupka 5.962.50 dinara i troškove parničnog postupka 49.619.00 dinara.

Komisijskim veštačenjem sudskih veštaka građevinske struke i ekonomsko- finansijske struke je utvrđeno da ukupna šteta na dan 29.10.2014. godine iznosi 77.131.835.00 dinara, da je prinudnim putem naplaćeno 47,35% štete i da neisplaćeni procenat od 52,65% iznosi 40.609.911.00 dinara, odnosno po umanjenju za iznos od 69.612.00 dinara, iznosi 40.540.299.00 dinara. Obračunom su obuhvaćeni radovi potrebni za sanaciju zgrada i popravku nastalih oštećenja na pojedinim stanovima zbog prokišnjavanja.

Na osnovu utvrđenog činjeničnog stanja, primenom članova 154 i 155, 207 i 277 Zakona o obligacionim odnosima, prvostepeni sud je ocenio da je tužbeni zahtev osnovan jer tužena nije otklonila nedostatke nastale usled nestručno izvedenih radova na objektima u ... ulici broj .. do .. u ..., nalazeći da se neosnovano tužena poziva na to da su tužioci bili dužne da tuže i izvođača, jer je odgovornost naručioca i izvođača radova solidarna, pri čemu oštećeni kada vlasnici stanova svoja prava mogu da ostvaruju bilo u odnosu na oba lica, bilo u odnosu samo na jedno, po svome izboru.

Drugostepeni sud je zauzeo drugačije stanovište, kod preinačenja prvostepene presude odbijanjem tužbenog zahteva kao neosnovanog. Prema razlozima pobijane presude, za predmet ove parnice značaj uživaju odredbe Zakona o obligacionim odnosima sadržana u članovima 641-648 kojima su propisana pravila o odgovornosti za nedostatke građevine iz ugovora o građenju između naručioca i izvođača; u članu 642. da prava naručioca prema izvođaču zbog nedostataka građevine prelaze i na sve docnije sticaoce građevine ili njenog dela, s tim da im se uračunava rok prethodnika; u članu 643 propisana posebna prava nosioca stanarskog prava na stanu u društvenoj svojini, koji ima pravo da zahteva od izvođača ogklanjanje nedostataka u granicama njegove odgovornosti za nedostatke građevine prema naručiocu a to su nedostaci u izradi građevine koji se tiču njene solidnosti, ukoliko bi se ti nedostaci pokazali za vreme od deset godina od predaje i prijema radova (član 644 stav 1). Ostvarenje prava zbog nedostataka građevine uslovljeno je dužnošću obaveštavanja, i to u roku od šest meseci od kad je nedostagak ustanovljen, inače se gubi pravo da se pozove na njega (član 645 stav 1), a u daljem roku od godinu dana od obaveštavanja prestaje pravo naručioca ili drugog sticaoca prema izvođaču po osnovu njihove odgovornosti za nedostatke (član 645 stav 2). Pravo naručioca prelazi na sve docnije sticaoce uz uračunavanje roka prethodnika. Nosiocima stanarskog irava, a to su u ovoj parnici bili tužioci u vreme podnošenja tužbe, pripada posebno pravo da zahtevaju od izvođača otklanjanje nedostataka u granicama njegove odgovornosti prema naručiocu. Nije propisana odgovornost naručioca prema docnijim sticaocima građevine ili njenog dela, niti prema nosiocima stanarskog prava, te zato nema mesta zaključku da je odgovornost naručioca i izvođača radova za nedostatke građevine solidarna prema docnijim sticaocima, jer uporišta nema u materijalnom pravu Nepravilnom je ocenjena primena odredbe člana 207 ZOO, jer je ovom odredbom ustanovljena solidarna odgovornost naručioca i izvođača radova za naknadu štete pričinjene trećem licu u vezi sa izvođenjem radova, a ne odgovornost prema docnijem sticaocu izgrađene nepokretnosti za nedostatke građevine. Takođe, nema mesta primeni ni odredaba 478 do 486 ZOO kojima je propisana odgovornost prodavca za materijalne nedostatke stvari, zbog toga što su stanovi tužiocima predati kao nosiocima stanarskog prava, pa se ne mogu koristiti pravima koja su propisana za kupce, a čak i kada bi mogli, propuštanjem blagovremenog obaveštavanja došlo je do gubitka prava, imajući u vidu da su stanovi prema nespornim navodima stranaka useljeni više od deset godina pre podnošenja tužbe. Navedeno je i da nedostaci utvrđeni sprovedenim veštačenjem tiču se zajedničkih delova stambene zgrade koji su u vreme podnošenja tužbe, shodno Zakonu o stambenim odnosima (Službeni glasnik SRS br. 12/90, 47/90, 55/90, Službeni glasnik RS br. 3/90, 7/90), bili društvena svojina a tužena nosilac prava raspolaganja, te bila dužna da se stara o investicionom održavanju stambene zgrade i krova, sve do izmena i dopuna Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa (Službeni list SRJ br. 29/96), kada je ustanovljeno pravo zajedničke nedeljive svojine vlasnika posebnih delova zgrade na zajedničkim delovima zgrade, kojim je obaveza održavanja prešla na njih, a da do tada ni Zakonom o stambenim odnosima nije propisano pravo nosilaca stanarskog prava na stanovima da zahtevaju od nosioca prava raspolaganja investiciono održavanje zajedničkih delova stambene zgrade. U konkretnom slučaju ne mogu se primeniti ni opšta pravila o naknadi štete iz člana 154 i 155 ZOO, jer nema štetne radnje ili propuštanja tužene u uzročno - posledičnoj vezi sa nastalom štetom, u situaciji kada je tužena tužiocima kao nosiocima stanarskog prava, predala stanovs u zgradi izgrađenoj sa nedostacima za koje je odgovoran izvođač radova.

Iz navedenih razloga drugostepeni sud je zaključio da zahtev tužilaca kojim su tražili da se tužena obaveže da im plati iznos potreban za sanaciju zgrada nema uporište u materijalnom pravu, pogotovo da je neosnovan zahtev kojim su svi tužioci tražili da im se naknadi šteta nastala na pojedinim stanovima, jer bi za takav zahtev bili aktivno legitimisani samo pojedini vlasnici oštećenih stanova, u granicama pričinjene štete na svom stanu. Sa stanovištem da nema pravnog osnova odgovornosti tužene za štetu, drugostepeni sud je iskazao da je suvišnim smatrao obrazlagati da primenjena metoda obračuna štete koja je tužiocima već isplaćena po pravnosnažnoj presudi nije pravilan način utvrđenja visine štege.

Revizijski sud ne prihvata stanovište drugostepenog suda o nepostojanju osnova tužbenog zahteva za naknadu štete u ovoj pravnoj stvari, jer je zasnovano na pogrešnoj primeni materijalnog prava. Razlozima pobijane presude nije obuhvaćena ocena o pravnom značaju svih bitnih činjenica od uticaja na zaključak o odgovornosti za štetu.

U ovoj pravnoj stvari, bitnim se javljaju činjenice da je pravni prethodnik tužene bio naručilac izgradnje višestambenih objekata u kojima nedostaci zbog nestručno izvedenih radova, uočeni odmah nakon useljenja u stanove, tada u društvenoj svojini, koji nisu otklonjeni, da je uklanjanje nedostataka zahtevao naručilac radova, ali kako ni posle osam godina od predaje stanova i useljenja u stanove, to nije ishodio, na sebe je preuzeo obavezu da izvede potrebne radove na sanaciji i u tu svrhu izdvojio sredstva, a kada je uvideo da ona nisu dovoljna za potpunu sanaciju odustao od preduzimanja daljih aktivnosti radi otklanjanja materijalnih nedostataka. Time što se opredelio da izdvoji sredstva za sanaciju nedostataka u 1988. godini, prethodnik tužene je priznao postojanje potrebe da sanaciju izvede kao svoju obavezu, ali kako to nije učinio, osnovano je zahtevana naknada štete za koju tužena odgovara zbog neizvršenja obaveze svog prethodnika. Pri takvom stanju stvari, spornim se više ne može postaviti pitanje odgovornosti izvođača, niti prava nosilaca stanarskog prava da zahtevaju uklanjanje nedostataka.

Zbog izostale ocene o visini naknade štete koju tužioci potražuju zbog materijalnih nedostataka koji nisu otklonjeni, drugostepena presuda je morala biti ukinuta i predmet vraćen tom sudu na ponovno odlučivanje. Ukinuta je i odluka o troškovima postupka jer zavisi od konačnog ishoda spora.

Kod ponovnog odlučivanja, vezano za pravo na isplatu svote novca na ime naknade štete, u vidu treba imati odredbu člana 185. stav 3. Zakona o obligacionim odnosima, a vezano za visinu naknade u vidu imati veštačenjem potvrđeno postojanje uzročne veze štete na zajedničkim delovima sa štetom u pojedinim stanovima, čiji vlasnici ne optiraju zasebnim zahtevima.

Iz iznetih razloga, primenom člana 406 stav 1 ZPP, odlučeno je kao u izreci.

Predsednik veća – sudija

Jelica Bojanić Kerkez, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković