Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tuženi „Barakuda bezbednost“ d.o.o. Sečanj je blagovremeno izjavio reviziju, zbog pogrešne primene materijalnog prava.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu u smislu člana 403. stav 2. tačka 2. i člana 408. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“ br. 72/11 ... 10/23) i utvrdio da je revizija neosnovana.

U postupku donošenja pobijene presude nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničom stanju, predmet spornih ugovora o zakupu, zaključenih na 99 godina radi izgradnje ribnjaka, su parcele poljoprivrednog zemljišta u državnoj svojini u k.o. Sutjeska. Deo parcela je vraćen na korišćenje selu Sutjeska po Zakonu o vraćanju utrina i pašnjaka selima na korišćenje. Zakupac po spornim ugovorima je bio „Transpetrol“ d.o.o. Sečanj, pravni prethnodnik revidenta, zakupodavac po ugovoru zaključenom 24.01.2002. godine je drugotužena Opština Sečanj, a po ugovoru zaključenom 31.12.2003. godine trećetužena Mesna zajednica Sutjeska.

Sa polazištem na navedeno utvrđenje, prvostepeni sud je odbio postavljeni tužbeni zahtev, pozivom na odredbe člana 8. Zakona o sredstvima u svojini Republike Srbije, članova 1, 5. i 9. Zakona o vraćanju utrina i pašnjaka selima na korišćenje, uz konstataciju da Zakon o poljoprivrednom zemljištu, koji je bio na snazi u vreme zaključenja spornih ugovora, nije sadržao odredbe o davanju u zakup poljoprivrednog zemljišta u državnoj svojini. Po oceni tog suda ugovori su punovažni, pošto je zakonodavac predvideo mogućnost izgradnje ribnjaka na utrinama i pašnjacima koji su selima vraćeni na korišćenje, pa iz navedenog razloga za punovažnost zaključenih ugovora nije bila potrebna saglasnost Direkcije za imovinu Republike Srbije.

Drugostepeni sud je smatrao da je odluka prvostepenog suda rezulatat nepravilne primene odredbi Zakona o vraćanju utrina i pašnjaka selima na korišćenje. Po odredbama tog zakona na koje se pozvao prvostepeni sud, zabranjena je promena namene i drugih oblika raspolaganja na zemljištu koje je preneto selima na korišćenje, izuzev izgradnje ribnjaka, te je predviđeno da je pravni posao zaključen posle stupnja na snagu suprotno ovoj zabrani ništav. Selima je vraćeno samo najuže pravo iz korpusa prava svojine, koje ni u jednom svom obliku ne uključuje pravo korisnika da ga prenosi na treća lica, niti mu omogućuje preduzimanje pravnih akata kojima se svojina u većoj ili u manjoj meri sužava, odnosno ograničava. Prema tome, pravo izgradnje ribnjaka ograničeno je na selo kome su pašnjaci i utrine vraćeni na korišćenje, bez prenošenja ovog prava na treća lica, posebno ne teretnim pravnim poslom uz pribiranje civilnih plodova u vidu zakupnine.

Po stanovištu Vrhovnog suda, pravilno je drugostepeni sud primenio materijalno pravo, kada je usvojio postavljeni tužbeni zahtev.

Prema Zakonu o sredstvima u svojini Republike Srbije, koji se primenjivao u vreme zaključenja spornih ugovora („Službeni glasnik RS“ br. 53/95 ... 44/99) sredstva u svojini Republike Srbije su, između ostalog, sredstva koja su u skladu sa zakonom u državnoj svojini (član 1. tačka 2. alineja 6.); o davanju na korišćenje, odnosno u zakup nepokretnosti koje koriste organi teritorijalnih jedinica i druge organizacije iz člana 1. tačka 2. ovog zakona, odlučuje organ utvrđen zakonom, odnosno statutom teritorijalne jedinice i druge organizacije, uz saglasnost Republičke direkcije za imovinu Republike Srbije (član 8. stav 3.); ugovor zaključen suprotno odredbama ovog člana je ništav (član 8. stav 8.).

Zakonom o vraćanju utrina i pašnjaka selima na korišćenje („Službeni glasnik RS“ br. 16/92) propisano je da seoske utrine i pašnjaci koji su postali društvena svojina po Zakonu o proglašenju opštenarodnom imovinom seoskih utrina, pašnjaka i šuma, imovine zemljišnih, urbijalnih i njima sličnih zajednica, kao i krajiških (graničarkih) imovnih opština („Službeni glasnik NR Srbije“ i br. 1/48 i 98/55) vraćaju se na korišćenje selima pod uslovima i na način utvrđen ovim zakonom (član 1. stav 1.); na zemljištu iz člana 1. ovog zakona ne mogu se sticati druga prava osim prava utvrđenih ovim zakonom (član 7.); za korišćenje utrina i pašnjaka u smislu odredba ovog zakona, ne plaća se naknada (član 8.); zabranjuje se promena namene i drugi oblici raspolaganja na zemljištu koje je preneto selima na korišćenje, izuzev izgradnje ribnjaka (član 9. stav 1.); ugovor, odnosno pravni posao zaključen posle stupanja na snagu ovog zakona suprotno stavu 1. ovog člana je ništav (član 9. stav 2.).

Iz navedenih zakonskih odredbi, kako je to pravilno zaključio drugostepeni sud, proizlazi da je za punovažnost ugovora o zakupu zemljišta u državnoj svojini u vreme zaključenja spornih ugovora bila neophodna saglasnost Republičke direkcije za imovinu Republike Srbije, koja je u konkretnom slučaju izostala. Propisana sankcija za ovaj nedostatak je ništavost ugovora.

Činjenica da je deo parcela koje su predmet ugovora o zakupu vraćen na korišćenje selu Sutjeska, na osnovu Zakona o vraćanju utrina i pašnjaka selima na korišćenje, pravilno je ocenjena kao irelevantna od strane drugostepenog suda. Naime, prema tom zakonu selu Sutjeska su seoske utrine i pašnjaci vraćeni na besplatno korišćenje, bez mogućnosti da selo dalje preduzima akte raspolaganja kojima bi na bilo koji način ograničilo pravo svojine tužioca pravima trećih lica. Pošto je i po ovom zakonu ništavost pravnog posla sankcija za preduzete akte raspolaganja suprotno odredbama zakona, pravilno je preinačena prvostepena presuda i usvojen tužbeni zahtev.

Iz iznetih razloga, na osnovu člana 414. stav 1. ZPP, odlučeno je kao u izreci.

Predsednik veća – sudija

Vesna Subić,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković