Na reviziju tužene tužilac je blagovremeno odgovorio. Istakao je da je revizija nedozvoljena s obzirom na označenu vrednost predmeta spora.

Vrhovni sud je ocenio da je revizija tužene dozvoljena na osnovu člana 403. stav 3. Zakona o parničnom postupku („Sl. glasnik RS“, br. 72/11 ... 18/20) s obzirom da se u postupcima za pobijanje dužnikovih pravnih radnji, dozvoljenost revizije ceni prema visini potraživanja tužioca radi čijeg namirenja traži pobijanje.

Nakon što je ispitao pobijanu presudu u smislu člana 408. ZPP, Vrhovni sud je utvrdio da je revizija tužene osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2 ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je radi naplate svog potraživanja u iznosu od 6.341.676,50 dinara prema suprugu tužene BB iz ..., pokrenuo izvršni postupak o čemu je doneto rešenje o izvršenju koje je postalo pravnosnažno 26.10.2016. godine. Izvršni postupak nije okončan s obzirom da do namirenja poverioca nije došlo jer je izvršni dužnik sa svojom suprugom, ovde tuženom zaključio bračni ugovor 30.12.2013. godine kojim je priznao da imovina koja je bila upisana na njegovo ime, predstavlja zajedničku imovinu stečenu tokom trajanja braka i da je njen udeo u sticanju ½ . Potom su supružnici zaključili sudsko poravnanje 10.01.2014. godine kojim je izvršena sporazumna deoba tako što je tužena postala isključivi vlasnik svih nepokretnosti koje su bile predmet ugovora od 30.12.2013. godine (kuće u ... na kp.br. ... KO ..., poslovnog objekta u Kruševcu na kp.br. .. KO Kruševac, kat. parcele .. KO ..., poslovnog objekta na kp. KO ..., poslovne zgrade na kp. .. KO Kruševac i lokala L1 na kp.br. .. KO Kruševac), dok su njenom suprugu pripala novčana sredstva u iznosu od 250.000 evra, kao i pravo nadgradnje postojećeg objekta na kp.br. .. KO Kruševac u delu od ½ koji je pripao tuženoj, te pravo plodouživanja na kući u ... .

S obzirom da je utvrđeno da ne postoji imovina izvršnog dužnika BB iz čije vrednosti bi tužilac kao izvršni poverilac mogao namiriti svoje potraživanje, nižestepeni sudovi zaključili su da su ispunjeni uslovi za pobijanje pravnih radnji koje je preduzeo izvršni dužnik u vidu zaključenja ugovora od 30.12.2013. godine, kao i sudskog poravnanja od 10.01.2014. godine. Kod činjenice da je dužnik raspolagao u korist svoje supruge, važi pretpostavka njene nesavesnosti, odnosno da joj je bilo poznato da dužnik zaključenjem navedenih ugovora nanosi štetu svom poveriocu. Pri tom, prema zaključku drugostepenog suda, reč je o fiktivnim pravnim poslovima koji prikrivaju poklon tuženoj od strane izvršnog dužnika s obzirom da je sudskim poravnanjem ona postala vlasnik imovine, a sudu nije pružila dokaz da je svom suprugu u skladu sa poravnanjem isplatila 250.000 evra iz kojih sredstava bi tužilac mogao da se naplati. Zbog toga je primenom odredbi članova 280. i 281. ZOO, tužbeni zahtev tužioca usvojen.

Po oceni Vrhovnog suda, nižestepeni sudovi su pogrešno primenili materijalno pravo zbog čega je činjenično stanje nepotpuno utvrđeno.

Opšte pravilo pobijanja dužnikovih pravnih radnji sadržano je u odredbi člana 280. Zakona o obligacionim odnosima. Prema stavu 1, svaki poverilac čije je potraživanje dospelo za isplatu, i bez obzira kada je nastalo, može pobijati pravnu radnju svog dužnika koja je preduzeta na štetu poverilaca. Prema stavu 2, smatra se da je pravna radnja preduzeta na štetu poverilaca ako usled njenog izršenja dužnik nema dovoljno sredstava za ispunjenje poveriočevog potraživanja, dok je stavom 3 propisano da se pod pravnom radnjom podrazumeva i propuštanje zbog koga je dužnik izgubio kakvo materijalno pravo ili kojim je za njega nastala kakva materijalna obaveza.

Prema odredbi člana 171. Porodičnog zakona, imovina koju su supružnici stekli radom u toku trajanja zajednice života u braku predstavlja njihovu zajedničku imovinu.

Ono što karakteriše zajedničku svojinu supružnika, jeste to što pravo svojine imaju oba supružnika na predmetu prava svojine, ali tako da njihovi udeli nisu određeni. Njihovi udeli nisu određeni ni idealno ni realno, pa se kao pravna zajednica, zajednička svojina razlikuje od susvojine kod kojih su delovi suvlasnika određeni idealno. Tek deobom zajedničke imovine, dolazi do utvrđivanja suvlasničkog udela svakog supružnika u zajedničkoj imovini prema odredbi člana 177. PZ. Pri tom, nije nužno da deobu sprovodi sud jer do sudske deobe saglasno odredbi člana 180. stav 1. PZ dolazi samo ukoliko se supružnici ne sporazumeju o deobi sporazumom koji mogu zaključiti prema odredbi člana 179, i to u svako doba jer odredba člana 178. PZ propisuje da se deoba zajedničke imovine može vršiti za vreme trajanja braka, kao i posle njegovog prestanka.

S druge strane, sporazum suvlasnika o deobi suvlasničke imovine jeste ugovor na osnovu kojeg dolazi do prestanka suvlasničke zajednice njenim razvrgnućem. Ovde dolaze u obzir svi modaliteti podele jer suvlasnici mogu stvar fizički podeliti (ako je moguće), mogu odlučiti da se stvar proda a dobijena vrednost podeli srazmerno veličini udela, a moguće je i da stvar pripadne jednom suvlasniku, a da on isplati ostale (deoba isplatom udela). U svakom slučaju, kao i kod deobe zajedničke imovine, i u slučaju deobe suvlasničke imovine, kao način deobe moguća je ne samo sudska deoba, već i sporazum suvlasnika o tome.

Ako se ima u vidu sve ono što definiše i opredeljuje neku imovinu kao zajedničku imovinu supružnika prema odredbi člana 171 PZ, ukoliko sporazumom utvrđeni udeo odgovara udelu supružnika u sticanju zajedničke imovine, saglasno odredbi člana 180 stavovi 3, 4, i 5 PZ, ne može se u slučaju sporazumne deobe zajedničke imovine govoriti o aktu raspolaganja ili otuđenja koje čini jedan supružnik drugom, niti se radnja zaključenja ovakvog ugovora može tretirati kao radnja preduzeta na štetu poverilaca odnosno radnja usled koje dužnik gubi kakvo materijalno pravo, što je opšta pretpostavka pobijanja u smislu odredbe člana 280. ZOO. Ovo stoga što pravna radnja podrazumeva postupak dužnika usled kojeg se njegova imovina u nečiju korist materijalno smanjuje ili usled koje on dolazi u teži procesno-pravni položaj, što ne može biti u slučaju podele zajedničke imovine supružnika sporazumom na osnovu kojeg supružnik stiče svojinski udeo koji odgovara njegovom doprinosu u sticanju zajedničke imovine. Međutim, s druge strane, pobijanju bi bila podložna pravnja radnja suvlasnika u vidu sporazuma čiji je cilj razvrgnuće suvlasničke zajednice, naravno, pod uslovima iz člana 280 ZOO.

S obzirom na zaključak nižestepenih sudova da imovina koja je bila predmet ugovora od 30.12.2013. godine predstavlja akt raspolaganja dužnika (kako to navodi prvostepeni sud), odnosno akt otuđenja koji je preduzeo dužnik pošto je ugovor fiktivan (kako to navodi drugostepeni sud), proizlazilo bi da nižestepeni sudovi zaključuju da je imovina koja je bila predmet ugovora, posebna imovina izvršnog dužnika. Međutim, za takav zaključak izostale su činjenice jer nižestepeni sudovi nisu imali u vidu odredbu člana 168 Porodičnog zakona koja definiše posebnu imovinu supružnika, i prema kojoj je imovina koju je supružnik stekao pre sklapanja braka njegova posebna imovina (stav 1), kao i imovina koja je supružnik stekao u toku trajanja braka deobom zajedničke imovine odnosno nasleđem, poklonom ili drugim pravnim poslom kojim se pribavljaju isključivo prava (stav 2).

Pošto nižestepeni sudovi nisu utvrđivali da li je imovina koja je bila predmet ugovora od 30.12.2013. godine, posebna imovina dužnika BB ili zajednička imovina koju je stekao radom tokom trajanja braka sa tuženom, te da, ukoliko je reč o njihovoj zajedničkoj imovini, sporazum o deobi zajedničke imovine ne može predstavljati pravnu radnju dužnika koja bi bila podložna pobijanju u smislu člana 280 ZOO, pod uslovom da sporazumom utvrđeni svojinski udeo supružnika odgovara doprinosu u sticanju zajedničke imovine, a da se nakon podele zajedničke imovine može pobijati pravna radnja dužnika koju je preduzeo u pogledu svoje posebne imovine, Vrhovni sud je ukinuo nižestepene presude i predmet vratio prvostepenom sudu na ponovno suđenje.

Na osnovu odredbe člana 416. stav 2. ZPP, odlučeno je kao u izreci rešenja.

Predsednik veća – sudija

Dragana Marinković, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković