U IME NARODA

Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Jelice Bojanić Kerkez, predsednika veća, Radoslave Mađarov i Zorice Bulajić, članova veća, u parnici tužioca AA iz ..., čiji je punomoćnik Siniša Momčilović, advokat iz ..., protiv tužene Opštine Bečej, koju zastupa Opštinsko javno pravobranilaštvo iz Bečeja, radi isplate, odlučujući o reviziji tužene izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 100/23 od 09.05.2023. godine, u sednici održanoj 23.04.2025. godine, doneo je

P R E S U D U

ODBIJA SE kao neosnovana revizija tužene izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 100/23 od 09.05.2023. godine u usvajajućem delu o tužbenom zahtevu i troškovima postupka.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Osnovnog suda u Bečeju P 232/2022 od 15.11.2022. godine, odbijen je tužbeni zahtev kojim je tužilac tražio da se obaveže tužena da mu isplati iznos od 3.448.457,23 dinara i obavezan je tužilac da tuženoj naknadi troškove postupka u iznosu od 154.500,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od dana izvršnosti presude do isplate.

Presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 100/23 od 09.05.2023. godine, donetom nakon održane rasprave pred tim sudom, ukinuta je navedena prvostepena presuda i presuđeno tako što je delimično usvojen tužbeni zahtev i obavezana tužena da tužiocu isplati iznos od 1.470.754,65 dinara, a preko tog iznosa do traženog iznosa od 3.448.457,23 dinara je tužbeni zahtev odbijen. Obavezana je tužena da tužiocu naknadi troškove postupka u iznosu od 149.395,04 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od dana izvršnosti presude do isplate, i naknadi troškove žalbenog postupka u iznosu od 127.464,54 dinara, a odbijen zahtev tužene za naknadu troškova žalbenog postupka.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, dela kojim je tužbeni zahtev usvojen i odluke o troškovima postupka, tužena je blagovremeno izjavila reviziju, zbog prekoračenja tužbenog zahteva, bitne povrede odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 10. ZPP učinjene u postupku pred drugostepenim sudom, pogrešno i nepotpuno utvrđenog činjeničnog stanja i pogrešne primene materijalnog prava.

Vrhovni sud je utvrdio da je revizija dozvoljena na osnovu člana 403. stav 2. tačka 3. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“ broj 72/11 ... 10/23), pa je ispitao pobijanu presudu u smislu člana 408. navedenog zakona i utvrdio da revizija tužene nije osnovana.

U postupku donošenja pobijane presude nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti, a ni bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 10. na koju revizija ukazuje. Nije došlo ni do prekoračenja tužbenog zahteva u smislu člana 393. ZPP, jer nije dosuđeno više od onoga što je traženo, niti je odlučeno o drugome a ne onome što je tužbom traženo. Odlučeno je o obavezi tužene na isplatu novčane naknade tužiocu u granicama tužbenog zahteva, saglasno odredbi člana 3. stav 1. ZPP. Pri tom, radi se o zahtevu za isplatu novčane naknade za zemljište o kome nije ranije pravnosnažno presuđeno, tako da nema ni bitne povrede iz člana 374. stav 2. tačka 10. ZPP.

Ocena o osnovanosti tužbenog zahteva u usvojenom delu zasnovana je na činjeničnom utvrđenju koje uključuje činjenicu utvrđenu na osnovu javne isprave (odluka MNO od 17.01.1946.godine), kao dokaza izvedenog u postupku i ocenjenog po pravnom značaju koji uživa. Reč je o dokazu kojim se potvrđuje tačnost isticane tvrdnje o postojanju prava svojine na strani prethodnice tužioca, koju je sud bio dužan da raspravi, što je i učinio na sasvim pouzdan način. Nasuprot shvatanja revidenta, sud ne prekoračuje tužbeni zahtev kada utvrđenje o odlučnim činjenicama zasnuje na relevantnim dokazima i o osnovanosti zahteva odluči na osnovu rezultata celokupnog raspravljanja u skladu sa odredbama članova 8. i 231. stav 2. ZPP.

Pobijanim delom pravnosnažne presude tužena je obavezana da tužiocu isplati novčanu naknadu tržišne vrednosti kat. parc. .. KO Bečej površine 89 a 85 m2, kao parcele novog premera koja je sačinjena od delova nekadašnjih parcela koje su imale oznake od broja .. do .., .., .., .., .., .., a koje su kao parcele starog premera bile u posedu pradede tužioca BB od 1907. godine do njegove smrti 1935. godine, potom u državini prababe tužioca VV i nadalje njenih pravnih sledbenika. U zemljišnim knjigama ovo zemljište se vodilo kao svojina GG koja je bila Jevrejka, a za vreme okupacije preneto je od strane mađarskih vlasti sa imena GG na mađarsku državu, kao jevrejska imovina, i nakon oslobođenja kao državna svojina SFRJ.

Odlukom Mesnog narodnog odbora Starog Bečeja br. 848/946 od 17.01.1946. godine o utvrđivanju objekata agrarne reforme na posedu udovice GG, odnosno udovice VV iz ..., utvrđeno je da je VV stekla pravo vlasništva na zemljištu po referatu tog odbora broj .. putem održaja jer se od 1907. godine njeni preci i članovi njene porodice nalaze u faktičkom posedu i da se u smislu člana 24. Zakona o agrarnoj reformi i kolonizaciji smatra jedinim vlasnikom, da je ona zemljoradnik, te utvrđeno koja površina poseda pada pod udar agrarne reforme, a ujedno određeno da joj se ostavljaju u svojinu tačno određene parcele, među kojima su i prethodno navedene od kojih je kasnije nastala parc. .. KO Bečej. Te parcele su i rešenjem Sreske komisije za zemljišni fond Bečej br. .. od 21.08.1953. godine ostavljene VV na ime zemljoradničkog maksimuma. VV je i nadalje ostala u vlasničkoj državini predmetnog zemljišta, a nakon njene smrti njen sin AA (deda ovde tužioca). BB i VV su imali troje dece. Pored sina AA, imali su ćerku DD i sina ĐĐ. Prema ovim zakonskim naslednicima je nakon donošenja Zakona o raspravljanju imovinskih odnosa nastalih samovlasnim zauzećem zemljišta u društvenoj svojini („Sl. glasnik SRS“ br. 20/77) vođen postupak u kom je rešenjem SO Bečej - Imovinsko-pravne službe od 20.03.1979. godine priznato pravo svojine AA, DD i ĐĐ na određenim parcelama na osnovu samovlasnog zauzeća zemljišta, a stavom 4. rešenja određeno da se od AA oduzima zemljište pobrojanih parcela, pored ostalog parcela od kojih je nastala parcela novog premera .. njiva od 89 a 85 m2, s tim da je određeno da će se ta odredba o oduzimanju zemljišta izvršiti kada držaocu ovog zemljišta bude dodeljeno drugo poljoprivredno obradivo zemljište u društvenoj svojini na besplatno korišćenje od strane Opštine u smislu člana 10. navedenog Zakona. Međutim, AA za ove parcele od kojih je nastala parcela .. , a koje su prethodno bile utvrđene kao svojina njegove pokojne majke i njoj bile ostavljene u svojinu odlukama MNO iz 1946. godine i Sreske komisije za za zemljišni fond iz 1953.godine, drugo odgovarajuće zemljište nije dodeljeno. AA je ostao u posedu parcele .. do smrti u 1992. godini. Iza njegove smrti, ostavinskim rešenjem od 30.03.1992.godine, na parcelama .. i .. KO Bečej kao vangruntovnoj svojini ovog ostavioca za naslednika je oglašen njegov sin EE (pokojni otac tužioca). Parcelu .. nasledio je ŽŽ, drugi sin ostavioca, a supruga ostavioca ZZ nasledila parcelu .., koju je posle njene smrti nasledio otac tužioca. Zahtev za povraćaj zemljišta navedenih parcela, koji su podneli zakonski naslednici pok. AA 04.06.1993. godine pozivom na rešenje od 20.03.1979. godine, je odbijen rešenjem organa tužene donetim 05.09.2006.godine.

Zbog izdavanja u zakup trećem licu parcela broj .. i .. KO Bečej u 2009. godini, koje su do tada bile u državini tužioca, tužena je obavezana da tužiocu naknadi štetu zbog nemogućnosti korišćenja tih parcela. Na isti način tužilac je u januaru 2020. godine lišen poseda parcele br. .. od 89 a 85 m2, zbog čega je tužena presudom od 30.06.2020. godine obavezana da tužiocu naknadi štetu zbog nemogućnosti korišćenja te parcele u ekonomskoj 2019/2020. godina. U pitanju su njive 1. klase. Parcela broj .. se vodi kao zemljište u građevinskom području. Na osnovu procene nadležnog organa Poreske uprave od 22.02.2022. godine o prosečnoj tržišnoj vrednosti njive 1. klase u Bečeju od 186,96 din/m2, za parcelu br. .. površine 89 a 85 m2 utvrđena je tržišna vrednost u iznosu od 1.470.754,65 dinara. Utvrđeno je da tužena nema u svojini poljoprivredno zemljište koje bi mogla dati tužiocu u zamenu za zemlju koja je njegovom pravnom prethodniku određena za oduzimanje po rešenju iz 1979. godine po kojem drugo poljoprivredno zemljište imaocu prava nije dato.

Ovako utvrđeno činjenično stanje rezultat je ocene dokaza izvedenih od strane drugostepenog suda, koji je postupio u skladu sa odredbama člana 383. stav 3. i 4. ZPP i po svojim ovlašćenjima ukinuo prvostepenu presudu i odlučio o zahtevima, primenom člana 387. stav 1. tačka 6. istog zakona.

Tužena je obavezana da tužiocu isplati naknadu tržišne vrednosti parcele br. .. u iznosu od 1.470.754,65 dinara, primenom člana 172. stav 1. Zakona o obligacionim odnosima Po nalaženju drugostepenog suda, tužilac ima pravo na novčanu naknadu u visini tržišne vrednosti predmetne parcele, s obzirom da se osnov njegovog zahteva nalazi u odluci MNO od 17.01.1946. godine i utvrđenim činjenicama o primenjenom oduzimanju parcele .. bez davanja odgovarajućeg ekvivalenta od strane Opštine Bečej, kao obveznika po rešenju iz 1979. godine, koja ne raspolaže poljoprivrednim zemljištem i mogućnošću dodele zemljišta tužiocu.

Revizija tužene nije osnovana u osporavanju pravilnosti primene materijalnog prava od strane drugostepenog suda.

Dosudom naknade za parcelu .. u visini njene tržišne vrednosti, primenom člana 172. stav 1. Zakona o obligacionim odnosima, kojim je propisano da pravno lice odgovara za štetu koju njegov organ prouzrokuje trećem licu u vršenju ili sa vršenjem svojih funkcija, materijalno pravo nije pogrešno primenjeno u činjeničnopravnoj situaciji da je tužilac propuštanjem tužene lišen svojine i državine parc. br. .., bez davanja odgovarajuće naturalne ili novčane naknade. Neosnovano se revizijom osporava pravilnost zaključka drugostepenog suda i ističe da odluka MNO kao nesprovedena u javnim knjigama ne proizvodi pravno dejstvo datirajući od 1946. godine i da ovu odluku ni tužiočevi pravni prethodnici nikada nisu sproveli u javnim knjigama, te ističe osporavanje savesnosti tužiočevih prethodnika. Pre svega, od donošenja rešenja MNO od 17.01.1946. godine zakonitost i savesnost državine na strani prethodnika tužioca je neupitna, bez obzira na okolnost da to rešenje nije bilo zemljišno-knjižno sprovedeno po službenoj dužnosti, propustom nadležnog organa. Isto se odnosi i na rešenje Sreske komisije za zemljišni fond od 21.08.1953. godine. Na drugačiji zaključak ne utiče okolnost da je primenom Zakona o raspravljanju imovinskih odnosa nastalih samovlasnim zauzećem zemljišta u društvenoj svojini, doneto rešenje od 20.03.1979. godine kojim je obuhvaćen niz parcela, uključujući i parcele koje su ušle u sastav parcele broj .. njive od 89 a 85 m2 novog premera, s tim da je istim rešenjem određeno da će se oduzimanje izvršiti kada se držaocu (AA) dodeli drugo poljoprivredno obradivo zemljište, do čega nije došlo. Kod činjenice da su se prethodnici i tužilac koristili pravom na mirno uživanje parcele .. kao vangruntovne svojine do 2000.godine, uticaja nema ni okolnost da je prethodno vođen i okončan postupak po zahtevu za vraćanje predmetne parcele sa ishodom odbijenog zahteva u upravnom postupku. Predmet usvojenog zahteva u ovom sudskom postupku odnosi se isplatu novčane naknade za oduzetu parcelu, koja tužiocu pripada zbog povrede prava na mirno uživanje imovine, kao ustavnog i konvencijskog prava (član 58. stav 1. i 2. Ustava RS i član 1. Protokola br. 1. uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i sloboda), a čije posledice se, na osnovu člana 22. Ustava RS i člana 1. ZPP, na zahtev tužioca moraju otkloniti u sudskom parničnom postupku.

U sprovedenom parničnom postupku je utvrđeno da je prethodnici tužioca VV u postupku sprovođenja agrarne reforme utvrđeno pravo svojine na parcelama koje su kasnije ušle u sastav novoformirane parcele .. i tog prava nije bila lišena pri sprovođenju Zakona o PZF, kako sledi iz sadržine rešenja od 21.08.1953. godine kojim joj se u okviru zemljoradničkog maksimuma ostavljaju u svojinu parcele od kojih je formirana predmetna parcela .. . Ovu parcelu kao vangruntovnu svojinu nasledio je pokojni AA, zatim njegov sin pokojni EE, čiji je pravni sledbenik tužilac. Kako po obavezi konstituisanoj rešenjem od 20.03.1979.godine drugo obradivo zemljište imaocu prava, a ni njegovim sledbenicima, nije dato od strane tužene Opštine Bečej i nespornim je učinjeno da tužena nema u svojini poljoprivredno zemljište koje bi mogla dati kao naturalnu restituciju za parcelu .., pravilno je odlučeno o pravu tužioca na novčanu naknadu u visini tržišne vrednosti ove njemu faktički oduzete parcele u 2020. godini. U ovom slučaju, pravni osnov očekivanja drugog odgovarajućeg zemljišta proizilazi iz sadržine rešenja od 20.03.1979. godine. Usled nepravilnog rada organa tužene, iako tužiocu odnosno njegovim prethodnicima nije dato drugo obradivo zemljište, tužena je u sprovođenju faktičkog oduzimanja u 2020. godini tužioca uskratila u pravu na neometano uživanje imovine. Kod takvog stanja stvari, tužilac ostvaruje pravo na novčanu naknadu za parcelu .. u visini njene tržišne vrednosti kojom se postiže kompenzacija.

Po nalaženju Vrhovnog suda, revizija tužene nije osnovana u navodima kojima se osporava tačnost utvrđenog činjeničnog stanja vezano za predmetnu parcelu br. .. i osnovanost zahteva o kom je odlučeno odgovarajućom primenom materijalnog prava.

Prema ishodu spora, pravilno je odlučeno o trošovima postupka primenom člana 153. stav 1. i 154. ZPP.

Iz iznetih razloga, na osnovu člana 414. stav 1. ZPP, Vrhovni sud je odlučio kao u izreci ove presude.

Predsednik veća – sudija

Jelica Bojanić Kerkez,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković