Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tužena Republika Srbija je blagovremeno izjavila reviziju zbog pogrešne primene materijalnog prava sa pozivom na odredbu člana 404. ZPP.

Vrhovni sud je ocenio da su u konkretnom slučaju ispunjeni uslovi iz člana 404. stav 1. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“ broj 72/11 ... 18/20 i 10/23 – drugi zakona), za odlučivanje o reviziji tužene kao izuzetno dozvoljenoj, s obzirom na predmet tražene sudske zaštite i potrebu za ujednačavanjem sudske prakse u pogledu uslova za sticanje prava svojine po osnovu održaja i uračunavanje vremena potrebnog za održaj u kojem su prethodnici držali stvar, pa je na osnovu člana 404. stav 2. ZPP, odlučeno kao u stavu prvom izreke.

Ispitujući pobijanu presudu na osnovu člana 408. ZPP, Vrhovni sud je utvrdio da je revizija tužene Republike Srbije osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, otac tužioca, sada pok. BB je u svojstvu kupca sa pok. VV u svojstvu prodavca 30.03.1959. godine, zaključio ugovor o kupoprodaji koji je za predmet imao parcele ..., ... i .. KO ..., isplatio kupoprodajnu cenu i ušao u posed navedenih parcela, koje su u to vreme bile ograđene drvenom ogradom. Na navedenim parcelama su se nalazile i dve stare kuće – čatmare, koje su takođe bile predmet ugovora o kupoprodaji i u kojima su živeli tužilac, njegov brat i roditelji, te su u periodu od 1975. do 1976. godine, porušili stare kuće i sagradili nove na istim temeljima. U toku 2018. godine, prilikom izlaska Službe za katastar nepokretnosti, povodom legalizacije objekata, konstatovano je da je u okviru njihovih parcela i predmetna parcela ... koja je u svojini tužene Republike Srbije sa pravom korišćenja tuženog JP „Srbijašume“ i na kojoj se nalazi pomoćni objekat izgrađen 2008. godine, tužioca, kao investitora. O tome je sačinjen popisni list dana 11.01.2018. godine. Otac tužioca, BB je preminuo ..2006. godine i njegova zaostavština je raspravljena rešenjem o nasleđivanju Opštinskog suda u Kraljevu O 811/06 od 17.04.2008. godine, tako što su tužilac i brat GG, sinovi ostavioca, oglašeni za naslednike sa po jednom polovinom na zaostavštini, pored ostalog i na parcelama ..., ... i ..., ukupne površine 2.98,91 ha. Predmetna parcela broj ... KO ..., u ..., pašnjak sedme klase, površine 5,94 ari, šumsko zemljište, upisana je kao svojina Republike Srbije sa udelom 1/1 i pravom korišćenja Javnog preduzeća „Srbijašume“ sa udelom 1/1, bez tereta. Navedena parcela je osnovnim premerom formirana kao kp br ... pesak 5894 m2 i upisana u posedovni list ... na ime Dobro sela, a revizijom iz 1948. godine upisana je u isti posedovni list na ime Opštenarodne imovine sa organom upravljanja SO Kraljevo, korisnik SO Kraljevo. Spiskom promena 2/69 upisana je društvena svojina na navedenoj parceli u posedovnom listu ... na ime DS Šumsko gazdinstvo Kraljevo, a zatim u postupku izlaganja na javni uvid podataka premera i katastra i utvrđivanja prava na nepokretnostima, posedovni list je prešao u list nepokretnosti, te je kp br ..., upisana na ime Republike Srbije sa pravom korišćenja JP „Srbijašume“ Beograd. Na skici kompleksa parcela, koju je sačinio veštak geodetske struke, prikazan je deo parcele broj ... u površini od 05,66 ari, realinih 566/594 sa merama i granicama u odnosu na susedne parcele. Prvostepeni sud nije prihvatio iskaz tužioca u delu, da se na predmetnoj parceli nalazi novosagrađena kuća površine u osnovi 8 h 6 m, jer je u suprotnosti sa delom iskaza tužioca i popisnim listom od 11.01.2018. godine, da je ista korišćena kao okućnica i da je na njoj tek 2008. godine, podignut pomoćni objekat. Svedok koji je u periodu od 1991. do 2010. godine, radio kao šumar u reonu ... nije se sećao da li je dvorište tužioca bilo ograđeno, s obzirom na protek vremena, niti mu je bilo poznato na čijoj parceli je izgrađena kuća tužioca.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su usvojili tužbeni zahtev nalazeći da su ispunjeni uslovi za sticanje prava svojine održajem na osnovu člana 28. stav 4, 30. i 72. Zakona o osnovama svojinsko-pravnih odnosa, jer su tužilac i njegov otac bili savesni držaoci predmetne parcele od 1959. godine, u uverenju da je otac tužioca, uz parcele navedene u ugovoru kupio i predmetnu parcelu, s obzirom da se ista nalazila u ograđenom kompleksu i korišćena kao okućnica, a da je tužilac tek 2018. godine, kada je vršen popis nezakonito izgrađenih objekata saznao da postoji nesklad između pravnog i faktičkog stanja, te da u periodu držanja nisu bili ometani od strane trećih lica, odnosno ovde tuženih. Po dodatnoj argumentaciji drugostepenog suda, bez značaja je činjenica da se na predmetnoj parceli ne nalazi kuća tužioca, jer je ista korišćena kao kućni plac u kompleksu koji je ograđen, s tim što je samo menjan izgled, ali ne i položaj ograde. Nakon stupanja na snagu Zakona o izmenama i dopunama Zakona o osnovama svojinsko- pravnih odnosa („Službeni list SRJ“ broj 29/96 od 26.06.1996. godine) brisana je zabrana sticanja prava svojine održajem na nepokretnosima u državnoj ili društvenoj svojini, pa je do podnošenja tužbe 06.09.2018. godine, proteklo više od 20 godina savesne državine tužioca i njegovog pravnog prethodnika, što je rok propisan članom 28. stav 4. navedenog zakona za sticanje prava svojine putem održaja.

Prema članu 28. stav 4. i 5. Zakona o osnovama svojinsko-pravnih odnosa, savestan držalac nepokretne stvari, na koju drugi ima pravo svojine, stiče pravo svojine na tu stvar održajem protekom 20 godina. Naslednik postaje savestan držalac od trenutka otvaranja nasleđa i u slučaju kada je ostavilac bio nesavestan držalac, a naslednik to nije znao niti je mogao znati, a vreme za održaj počinje teći od trenutka otvaranja nasleđa.

Vreme potrebno za održaj počinje teći onog dana kada je držalac stupio u državinu stvari, a završava se istekom poslednjeg dana vremena potrebnog za održaj. U vreme potrebno za održaj uračunava se i vreme za koje su prethodnici sadašnjih držalaca držali stvar kao savesni i zakoniti držaoci, odnosno kao savesni držaoci (član 30. stav 1. i 2. zakona). Državina je savesna ako držalac ne zna ili ne može znati da stvar koju drži nije njegova, a savesnost državine se pretpostavlja (član 72. stav 2. i 3. zakona).

Sledom navedenih materijalno-pravnih odredaba, držalac mora dokazati savesnost u momentu sticanja državine i u momentu isteka roka za održaj, a u periodu između savesnost se pretpostavlja. Zaključak o savesnosti držaoca ne može se svesti samo na pitanje trajanja državine i da li je pravo svojine upisano na drugoga u javnim knjigama. Kako je savesnost državine dovedena u pitanje navodima tuženih, izostalo je utvrđenje bitnih činjenica prema konkretnim okolnostima u kojima je državina vršena, u pogledu savesnosti držalaca, najpre pravnog prethodnika tužioca, u kontekstu sadržine ugovora koji je zaključio 1959. godine, odnosno da li je mogao znati da stvar koju drži nije njegova, imajući u vidu tačno navedenu kulturu i površinu zemljišta u ugovoru, te činjenicu da se između kupljenih parcela i predmetne parcele nalazi druga parcela ... KO ... (skica geometra od septembra 2018. godine u predmetu), koja takođe nije bila predmet ugovora o kupoprodaji, a da je tek 2018. godine, utvrđeno pravo svojine tužioca na toj parceli prema upisanim suvlasnicima, ali po osnovu kupoprodaje (pravnosnažna presuda Osnovnog suda u Kraljevu P 77/18 od 12.07.2018. godine u predmetu). U zavisnosti od pravilno utvrđenih činjenica od kojih zavisi zaključak o savesnosti državine pravnog prethodnika tužioca, zavisi i pravilna primena člana 28. stav 5. Zakona o osnovama svojinsko-pravnih odnosa, jer u slučaju da je ostavilac bio nesavestan držalac, a naslednik to nije znao, niti je mogao znati, vreme za održaj počinje teći tek od trenutka otvaranja nasleđa. Naime, u vreme potrebno za održaj uračunava se samo vreme zakonite i savesne, odnosno savesne državine po članu 30. stav 2. navedenog zakona. Dakle, nižestepeni sudovi nisu u potpunosti razjasnili i utvrdili navedene bitne činjenice, od kojih zavisi pravilna primena materijalnog prava o postojanju uslova za sticanje prava svojine održajem, zbog čega su nižestepene presude morale biti ukinute, a ukinuta je i odluka o troškovima postupka jer ista zavisi od konačnog ishoda ove parnice. Tuženi su po članu 210. ZPP jedinstveni suparničari (oni se smatraju kao jedna parnična stranka), jer se zbog prirode pravnog odnosa spor može rešiti samo na jednak način prema svim suparničarima, tako da se dejstvo revizije, kao parnične radnje, koju je izjavila tužena Republika Srbija, kao suparničar odnose i na tuženog JP „Srbijašume“ Beograd, koji tu radnju nije preduzeo.

Na osnovu člana 416. stav 2. ZPP, Vrhovni sud je odlučio kao u izreci.

Predsednik veća – sudija

Dragana Marinković, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković