Presudom Apelacionog suda u Beogradu Gžrr 317/22 od 17.02.2023. godine odbijene su kao neosnovane žalbe tužioca i tužene i potvrđena presuda Prvog osnovnog suda u Beogradu Prr1 539/21 od 16.06.2022. godine kojom je, u prvom stavu, obavezana tužena da tužiocu zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku na ime naknade imovinske štete isplati iznos od 116.935,28 dinara sa zateznom kamatom od 11.07.2019. godine pa do isplate. U stavu drugom odbijen je tužbeni zahtev tužioca kojim je tražio da se obaveže tužena da mu zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku na ime naknade imovinske štete isplati iznos od još 259.789,18 dinara sa zateznom kamatom od 11.07.2019. godine pa do isplate i u stavu trećem obavezana tužena da tužiocu naknadi troškove parničnog postupka u iznosu od 84.000,00 dinara u roku od 8 dana po prijemu presude. Odbijeni su zahtevi tužioca i tužene za naknadu troškova drugostepenog postupka.

Protiv pravnosnažne odluke donete u drugom stepenu blagovremenu reviziju podnosi tužilac zbog pogrešne primene materijalnog prava. U smislu odredbe člana 404. Zakona o parničnom postupku predlaže da se revizija smatra izuzetno dozvoljenom.

Protiv iste presude Apelacionog suda u Beogradu blagovremenu reviziju ulaže i tužena, pobijajući je u delu u kom nije uspela, sa predlogom da se na osnovu odredbe člana 404. Zakona o parničnom postupku revizija smatra izuzetno dozvoljenom.

Odredbom člana člana 404. Zakona o parničnom postupku propisano je da je revizija izuzetno dozvoljena zbog pogrešne primene materijalnog prava i protiv drugostepene presude koja ne bi mogla da se pobija revizijom, ako je po oceni Vrhovnog suda potrebno da se razmotre pravna pitanja od opšteg interesa ili pravna pitanja u interesu ravnopravnosti građana, radi ujednačavanja sudske prakse, kao i ako je potrebno novo tumačenje prava. O dozvoljenosti i osnovanosti revizije iz stava 1. ovog člana odlučuje Vrhovni sud u veću od pet sudija.

Polazeći od navedene odredbe Vrhovni sud nalazi da je revizija tužioca izuzetno dozvoljena, a radi ujednačavanja sudske prakse. Stoga je primenom iste odlučio kao u stavu prvom.

Prema činjeničnom utvrđenju od strane prvostepenog suda tužilac je u postupku stečaja nad stečajnim dužnikom „Koncern“ fabrika vagona Kraljevo a.d. „Vagon gradnja“ d.o.o. Kraljevo, koji se pred Privrednim sudom u Kraljevu vodi pod brojem St 48/15, prijavio svoja potraživanja i to: prijavom broj 663 potraživanje na ime glavnog duga u iznosu od 259.789,18 dinara, koje je priznato i svrstano u treći isplatni red a prijavom broj 465 razlučno potraživanje (novčano potraživanje sa pravom odvojenog namirenja) u iznosu od 62.738,00 dinara na ime glavnog duga, 83.747,32 dinara na ime obračunate kamate i 141.221,12 dinara troškova postupka. Po ovoj prijavi priznato mu je potraživanje u iznosu od 193.559,02 dinara od čega iznos od 146.485,32 dinara kao razlučno (obezbeđeno) potraživanje, a iznos od 47.073,70 dinara kao stečajno potraživanje svrstano u treći isplatni red. Nakon prodaje pokretnih stvari koje su bile predmet obezbeđenja ovog potraživanja tužiocu je izvršena uplati iznosa od 33.145,81 dinar i iznosa od 43.477,93 dinara za koliko je umanjen iznos preostalog priznatog nenamirenog razlučnog potraživanja.

Rešenjem Privrednog suda u Kraljevu R4 St 60/2019 od 08.03.2019. godine utvrđeno je da je tužiocu povređeno pravo na suđenje u razumnom roku u predmetu Privrednog suda u Kraljevu St 48/14 po prijavi broj 465, te je naloženo stečajnom sudiji da u roku od četiri meseca od prijema rešenja preduzme neophodne mere i radnje da bi se pristupilo unovčenju imovine stečajnog dužnika. Utvrđeno je i da tužilac svojim radnjama nije uticao na dužinu trajanja postupka. Najzad, utvrđeno je da je vlasnik skoro 89 % kapitala stečajnog dužnika tužena Republika Srbija.

Polazeći od odredbi člana 21. stav 1, člana 32, člana 58. stav 1. Ustava Republike Srbije, te odredbi člana 3, člana 4, člana 22. stav 2. i člana 31. Zakona o zaštiti prava na suđenje u razumnom roku, prvostepeni sud nalazi da je tužbeni zahtev delimično osnovan. Obrazlaže da Republika Srbija odgovara za materijalnu štetu nastalu zbog potpunog ili delimičnog izvršenja pravnosnažnih, izvršnih sudskih odluka, odnosno u stečaju utvrđenih potraživanja zaposlenih iz radnog odnosa koja su bez njihove krivice ostala neizvršena i u postupku stečaja vođenom nad stečajnim dužnikom sa većinskim društvenim ili državnim kapitalom, ukoliko je utvrđena povreda na suđenje u razumnom roku. Dalje, kako je tužiočevo potraživanje prijavljeno po prijavi 465 u iznosu od 193.559,02 dinara delimično namireno (za iznos od 76.623,74 dinara), a ostao je nenamiren iznos od 116.935,28 dinara, nalazi osnovanim zahtev za isplatu navedenog nenamirenog potraživanja prijavljenog prijavom 465 i u tome delu usvaja tužbeni zahtev. Sa druge strane, za iznos od 259.789,18 dinara koji iznos predstavlja potraživanje prijavljeno prijavom 663, tužbeni zahtev odbija nalazeći da je povreda prava utvrđena u predmetu Privrednog suda u Kraljevu St 48/15 po prijavi 465, a ne i po prijavi 663.

Drugostepeni sud u celosti prihvata materijalnopravni zaključak prvostepenog.

Revizijom tužioca osporava se zaključak nižestepenih sudova u delu kojim je tužbeni zahtev odbijen uz obrazloženje da sva potraživanja tužioca u postupku stečaja prema individualno određenom stečajnom dužniku predstavljaju jedinstvenu celinu, da su nedeljiva, pa da se povreda utvrđena rešenjem Privrednog suda u Kraljevu od 08.03.2019. godine odnosi na potraživanja u celini.

Vrhovni sud nalazi da su odluke nižestepenih sudova, u delu kojim je tužbeni zahtev delimično odbijen, zasnovane na pogrešnoj primeni materijalnog prava.

Prema odredbama Zakona o stečaju („Službeni glasnik RS“, br.104/09, 99/2011- dr zakon, 71/2012 – US i 83/2014), cilj stečaja jeste najpovoljnije kolektivno namirenje stečajnih poverilaca, ostvarivanjem najveće moguće vrednosti stečajnog dužnika odnosno njegove imovine (član 2.) a po otvaranju stečaja postupak se sprovodi po službenoj dužnosti (član 6.). Poverioci prijave potraživanja podnose nadležnom sudu u pisanom obliku (član 111. stav 1.). Stečajni upravnik utvrđuje osnovanost, obim i isplatni red svakog potraživanja i o tome sačinjava listu priznatih i osporenih potraživanja (član 113.) a konačna lista o svim prijavama potraživanja sačinjava se na ispitnom ročištu (član 114. stav 1.). Stečajni sudija usvaja konačnu listu na osnovu liste potraživanja koju je sačinio stečajni upravnik i na osnovu izmena unetih na ročištu, konačna lista sadrži podatke o svim prijavljenim potraživanjima, o tome ko ih je osporio i u kom iznosu su utvrđena odnosno osporena, kao i potraživanja u kojima će biti donet zaključak o listi utvrđenih i osporenih potraživanja (član 116. stav 2). Konačna lista kojom se utvrđuje potraživanje i njegov isplatni red obavezujuća je za stečajnog dužnika i za sve stečajne poverioce (član 116. stav 5. Zakona o stečaju).

Dakle, u postupku stečaja kolektivno se i srazmerno namiruju sva utvrđena potraživanja poverilaca, uz poštovanje isplatnih redova odnosno prava prvenstva namirenja iz obezbeđene imovine na kojoj razlučni poverioci imaju pravo odvojenog namirenja. U predmetnom postupku stečaja tužiocu je priznato potraživanje u trećem isplatnom redu, neobezbeđeno, u iznosu od 259.789,18 dinara i iznosu od 47.073,70 dinara (za koliko se ne može namiriti iz obezbeđenja) što znači da mu je u trećem isplatnom redu priznato potraživanje u iznosu od 306.862,88 dinara. Priznato mu je i razlučno potraživanje u iznosu od 193.559,02 dinara koje je delimično izmireno iznosom od 76.623,74 dinara, te je ostalo nenamireno potraživanje od 116.935,28 dinara a ono, ukoliko se ne može namiriti iz obezbeđene imovine, namiruje se kao neobezbeđeno potraživanje saglasno odredbi člana 49. stav 2. Zakona o stečaju koja propisuje da ako je iznos potraživanja veći iz iznosa sredstava ostvarenih prodajom imovine na kojoj su stekli razlučno pravo, pravo na namirenje za razliku u visini tih iznosa ostvaruju kao stečajni poverioci. Drugim rečima, u postupku stečaja namiruju se sva konačnom listom utvrđena potraživanja stečajnih poverilaca bez obzira da li su ona prijavljena jednom, dve ili više prijava potraživanja. Kada je tužiocu utvrđena povreda prava na suđenje u razumnom roku u određenom postupku stečaja onda iznos materijalne štete predstavlja ukupno nenamireno potraživanje u tom postupku opet bez obzira na to da li je prijavljeno jednom ili više prijava. Bitno je da je utvrđeno konačnom listom. Stoga nije bilo zakonskog osnova da se odbije tužbeni zahtev za potraživanje koje je prijavljeno prijavom 663 u iznosu od 259.789,18 dinara, jer je navedeno potraživanje priznato i svrstano u treći isplatni red, što nižestepeni sudovi utvrđuju. Valja napomenuti da se postupak stečaja ne vodi, kako nižestepeni sudovi smatraju, po prijavama potraživanja, već se po otvaranju stečajni postupak sprovodi po službenoj dužnosti u cilju namirenja svih potraživanja koja su utvrđena u postupku stečaja, a da bi bila utvrđena prethodno moraju biti prijavljena. Prijavom potraživanja poverioci stiču svojstvo stranke.

Sledom iznetog, zbog pogrešne primene materijalnog prava odluke nižestepenog suda morale su biti preinačene pa je Vrhovni sud primenom odredbe člana 416. stav 1. Zakona o parničnom postupku odlučio kao u stavu drugom.

Odlučujući o posebnoj reviziji tužene, Vrhovni sud nalazi da nisu ispunjeni uslovi iz odredbe člana 404. stav 1. Zakona o parničnom postupku za njenu izuzetnu dozvoljenost.

Pobijana odluka u delu kojom je odbijena žalba tužene i potvrđena prvostepena odluka u usvajajućem delu u skladu je sa zaključkom usvojenim na sednici Građanskog odeljenja Vrhovnog kasacionog suda održanoj 02.11.2018. godine, dopunjenog na sednici Građanskog odeljenja od 27.09.2019. godine. Ovo kod činjenice da se radi o postupku stečaja nad preduzećem sa većinskim državnim kapitalom, da u postupku stečaja tužilac nije namirio svoje utvrđeno potraživanje iz radnog odnosa i da mu je utvrđena povreda prava na suđenje u razumnom roku.

Ispitujući dozvoljenost revizije tužene, primenom odredbe člana 410. stav 2. tačka 5. Zakona o parničnom postupku, Vrhovni sud je ustanovio da je ona nedozvoljena. Vrednost revizijom tužene pobijanog dela drugostepene presude je 116.935,28 dinara, što je ispod cenzusa propisanom odredbom člana 403. stav 3. Zakona o parničnom postupku. Stoga je Vrhovni sud primenom odredbe člana 404 st.1, člana 410. stav 2. tačka 5. i člana 413. Zakona o parničnom postupku odlučio kao u stavu trećem izreke.

Tužiocu su, koji je ovom odlukom uspeo u sporu dosuđeni troškovi po opredeljenom zahtevu i to na ime sastava žalbe i revizije po 18.000,00 dinara po A, primenom odredbi čl. 165. st. 2, čl. 163 st. 1 i člana 153 st. 1 Zakona o parničnom postupku.

Predsednik veća - sudija

Tatjana Matković Stefanović s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković