Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu na osnovu člana 408. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, broj 72/11...10/23) i utvrdio da je revizija tužilaca neosnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, parcela kp.br. ... upisana je u listu nepokretnosti broj ... K.O. ... kao zemljište u građevinskom području ukupne površine 8a 91 m2, od čega zemljište pod zgradom – objektom površine 01a 31m2, zemljište pod zgradom – objektom površine 23m2, zemljište pod zgradom – objektom površine 22m2, zemljište pod zgradom – objektom površine 11m2 i njiva druge klase površine 07a 04m2, javna svojina tužene Opštine Žabalj. Na parceli su upisana četiri objekta izgrađena bez odobrenja za gradnju, i to: broj 1. – stambena zgrada za kolektivno stanovanje koja se vodi kao svojina Republike Srbije, držaoci sa zajedničkim udelima tužena Osnovna škola „Đura Jakšić“ iz Čuruga i tužioci kao vlasnici posebnog dela – trosobnog stana u prizemlju površine od 82m2 koji je upisan u V listu 2. deo, s tim što su tužioci na stanu upisani kao držaoci (privatna) sa udelima od po 1/3; objekti broj 2, 3 i 4 upisani su kao pomoćne zgrade u svojini Republike Srbije, držalac Osnovna škola „Đura Jakšić“ iz Čuruga. Tužioci su pravo svojine sa udelima od po 1/3 na posebnom delu objekta broj 1 – trosobnom stanu stekli nasleđem iza svog pravnog prethodnika GG, koji je preminuo 29.01.2012. godine, a po rešenju o nasleđivanju Osnovnog suda u Novom Sadu, Sudska jedinica u Žablju O. 813/12 od 20.03.2013. godine (tužilja BB kao supruga, tužilac AA sin, a tužilja VV kći). GG je prava stekao od svog pravnog prethodnika, oca, pok. DD koji je stan najpre koristio sa suprugom ĐĐ po osnovu ugovora o korišćenju stana od 15.06.1976. godine, koji je kao nosilac stanarskog prava zaključio sa SIZ-om za stambeno komunalnu delatnost i puteve Žabalj, davaocem stana na korišćenje. Predmet tog ugovora bio je stan površine 53,01 m2 sa šupom. Za istu nepokretnost DD je zaključio još jedan ugovor o korišćenju stana od 15.07.1987. godine, u kom ugovoru se stan vodi kao trosoban površine 76,60 m2 sa jednom šupom, a dodeljen mu je na korišćenje sa suprugom, sinom GG, snahom BB i unucima AA i VV. Tokom 1989. godine, zajedničkim sredstvima cele porodice, uz stan koji im je dodeljen na korišćenje izgrađena su još dva pomoćna objekta koji se u katastru nepokretnosti vode kao pomoćni objekti broj 2 i 3 iako u prirodi predstavljaju fizički jedinstvenu celinu sa objektom broj 1, dok se šupa iz navedenih ugovora o korišćenju stana sada vodi kao pomoćni objekat broj 4. GG je 28.06.1993. godine otkupio stan iz društvene svojine tako što je u svojstvu kupca zaključio kupoprodajni ugovor sa SO Žabalj kao prodavcem, a u ugovoru se navodi trosoban stan površine 81,59 m2 koji kupac koristi kao nosilac stanarskog prava. Stan koji je bio predmet otkupa u prirodi predstavlja objekat broj 1, pa iako su tužioci upisani kao držaoci (privatna) sa udelima od po 1/3 na trosobnom stanu kao posebnom delu objekta broj 1, u prirodi se radi o jednoj celini, objektu koji je korišćen kao porodična kuća. Tužioci i njihovi pravni prethodnici su u navedenom periodu pa sve do dana podnošenja tužbe u mirnom i nesmetanom posedu sporne parcele. Osim porodice ... predmetnu nepokretnost niko nije koristio, pa ni okućnicu koja se koristila kao bašta. Rešenjem Građevinske inspekcije Opštinske uprave Žabalj od 28.04.2017. godine naređeno je investitorima tuženoj OŠ „Đura Jakšić“ i tužiocima da u roku od 3 dana od prijema rešenja poruše stambeni objekat na spornoj parceli broj ... koji je izgrađen bez građevinske dozvole.

Polazeći od utvrđenog činjeničnog stanja i odredbi člana 28. stav 4. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa, prvostepeni sud je zaključio da su tužioci i njihovi pravni prethodnici, kao savesni držaoci predmetne parcele od 1976. godine, stekli pravo svojine na parceli održajem, protekom roka od 20 godina koji se računa počev od 04.07.1996. godine.

Drugostepeni sud je zaključio da iz utvrđenog činjeničnog stanja proizilazi suprotan zaključak, da se ni tužioci, a ni njihovi pravni prethodnici ne mogu smatrati savesnim držaocima predmetnog zemljišta. Pravni prethodnik tužilaca GG je zaključio ugovor o otkupu stana iz društvene svojine 28.06.1993. godine iz čije sadržine jasno proizilazi da je predmet otkupa bio samo stan koji je koristio kao nosilac stanarskog prava, a ne i parcela odnosno zemljište. Zbog toga, bez obzira na faktičko korišćenje parcele i protek vremena, njemu nije mogao biti nepoznat pravni režim zemljišta i da predmet raspolaganja tim ugovorom nije bila i sporna parcela. Takođe ni tužiocima nije mogao ostati nepoznat pravni režim sporne parcele nakon što su svojinu na stanu stekli nasleđem svog pravnog prethodnika, a i po redovnom toku stvari proizilazi da im to nije moglo biti nepoznato. Okolnost da je pravni prethodnik tužilaca znao, a kasnije i tužioci, da nisu vlasnici parcele koju faktički koriste, isključuje postojanje njihove savesnosti u smislu odredbe člana 72. stav 2. ZOSPO, a time i mogućnost sticanja prava svojine održajem u smislu člana 28. stav 4. istog zakona. Drugostepeni sud je ocenio da nema mesta primeni ni odredbe člana 105. Zakona o planiranju i izgradnji, imajući u vidu da su svi objekti koji se nalaze na predmetnoj parceli izgrađeni bez odobrenja za izgradnju, te da je shodno rešenju Građevinske inspekcije Opštinske uprave Žabalj od 28.04.2017. godine pokrenut postupak legalizacije istih po službenoj dužnosti, te će tužioci svoja prava na predmetnoj parceli u smislu navedenih zakonskih odredbi moći ostvarivati samo u upravnom postupku propisanom odredbama člana 70. tog zakona.

Po oceni Vrhovnog suda, drugostepeni sud je pravilno primenio materijalno pravo.

Održaj je originarni način sticanja prava svojine na osnovu državine određenog kvaliteta i proteka vremena. Propisan je članom 28. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa („Službeni list SFRJ „, broj 6/80 i 36/90, „Službeni list SRJ“ broj 29/96 i „Službeni glasnik RS“ broj 115/05) i u skladu sa navedenom zakonskom odredbom savesni i zakoniti držalac nepokretne stvari na koju drugi ima pravo svojine stiče pravo svojine na tu stvar održajem protekom 10 godina (stav 2.), a savesni držalac protekom roka od 20 godina (stav 4.). Iz sadržine navedene zakonske odredbe proizilazi da se razlikuje položaj savesnog i zakonitog držaoca nepokretne stvari od položaja držaoca nepokretne stvari čija je državina samo savesna, ali je savesnost svakako neophodan uslov za sticanje prava svojine po ovom pravnom osnovu. Pojam zakonite i savesne državine je jasno definisan odredbom člana 72. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa, pa je državina zakonita ako se zasniva na punovažnom pravnom osnovu koji je potreban za sticanje prava svojine i ako nije pribavljena silom, prevarom ili zloupotrebom poverenja (stav 1.), a državina je savesna ako držalac ne zna ili ne može znati da stvar koju drži nije njegova, pri čemu se savesnost državine pretpostavlja (stav 2.).

Savesnost kao vid kvaliteta državine se suštinski odnosi na svest i znanje držaoca o tome da je u faktičkoj vlasti stvari za koju osnovano veruje da je u njegovoj svojini. Savesna je državina onog lica koje ne zna (subjektivni element) da drži tuđu stvar, odnosno da ne može znati (subjektivni i objektivni element) da drži tuđu stvar. Zakon sadrži oborivu pretpostavku da je svaka državina savesna tako da onaj ko tvrdi drugačije i pobija ovaj kvalitet državine ima mogućnost i obavezu drugačijeg dokazivanja. Međutim, savesnost državine se može pretpostavljati samo ukoliko u konkretnom predmetu ne postoje dokazi koji jasno kompromituju ovaj kvalitet državine, u kom slučaju sud ima obavezu da na jasan način utvrdi mogućnost opstanka ove zakonske pretpostavke.

U konkretnom slučaju, tužioci su tužbu podneli 16.03.2020. godine, uz tužbu dostavili ugovor o otkupu stana iz društvene svojine koji je njihov pravni prethodnik zaključio 28.06.1993. godine iz koga jasno proizilazi da je njihov pravni prethodnik imao svest o tome da je iz društvene svojine otkupio samo trosoban stan i za njega ugovorena kupoprodajna cena, a ne i parcela odnosno zemljište u ukupnoj površini od 8 ari i 91 m2 koje je predmet tužbenog zahteva. Uz tužbu su dostavili rešenje o nasleđivanju od 20.03.2013. godine i izvod iz lista nepokretnosti broj ... K.O. ... od 11.03.2020. godine u kome su na osnovu navedenog ostavinskog rešenja upisani kao držaoci (privatna) sa udelima od po 1/3 samo na trosobnom stanu a ne i na zemljištu u A listu. Iz dokaza koje su sami tužioci dostavili i utvrđenog činjeničnog stanja proizilazi kao pravilan zaključak drugostepenog suda o nesavesnosti državine pravnog prethodnika tužilaca i samih tužilaca u odnosu na zemljište koje je predmet tužbenog zahteva, jer su znali odnosno nije im moglo biti nepoznato da zemljište nije kupljeno i nije nasleđeno, niti postoji drugi osnov po kome bi opravdano bili u uverenju da je to što faktički drže njihova svojina. Stan koji je otkupljen nalazi se u objektu izgrađenom bez odobrenja za izgradnju, u kom statusu su i pomoćni objekti, pa je pravilan zaključak drugostepenog suda da će pitanje stvarnog prava na zemljištu tužioci morati da ostvaruju u upravnom postupku pokrenutom povodom legalizacije objekta.

Navodi revizije o pogrešnoj primeni materijalnog prava ocenjeni su kao neosnovani jer ne dovode u sumnju pravilnost primene materijalnog prava od strane drugostepenog suda, kod utvrđenog činjeničnog stanja iz koga proizilazi da nisu ispunjeni zakonski uslovi za sticanje prava svojine tužilaca na predmetnoj parceli, a iz razloga koje je taj sud naveo. Ukazivanje u reviziji na druge odluke sudova u kojima je predmet zahteva bilo utvrđenje prava svojine po osnovu održaja, ne utiče na ocenu osnovanosti revizije tužilaca i pravilnost pobijane drugostepene odluke, jer u ovoj vrsti spora pravilnost primene materijalnog prava zavisi od utvrđenog činjeničnog stanja u svakom konkretnom slučaju.

Zbog iznetog, na osnovu člana 415. stav 1. Zakona o parničnom postupku, odlučeno je kao u izreci.

Predsednik veća – sudija

Branislav Bosiljković, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković