- iznos od 40.522,29 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 31.10.2020. godine do isplate,

- iznos od 40.522,29 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 30.11.2020. godine do isplate,

- iznos od 40.522,29 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 30.12.2020. godine do isplate i

- iznos od 40.522,29 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 31.01.2021. godine do isplate.

DELIMIČNO SE USVAJA revizija tuženog, pa se PREINAČAVAJU presuda Apelacionog suda u Beogradu Gž br.264/23 od 12.05.2023. godine i presuda Prvog osnovnog suda u Beogradu P br.48660/21 od 13.10.2022. godine u delu kojim je usvojen zahtev tužioca za naknadu materijalne štete na ime neisplaćenih mesečnih iznosa invalidnine za period od januara 2021. godine zaključno sa aprilom 2022. godine sa zakonskom zateznom kamatom na pojedine iznose od označenih datuma, kao i odluka o troškovima postupka, tako što se ODBIJA tužbeni zahtev tužioca da se tuženi obaveže da mu plati:

- iznos 49.959,32 dinara sa kamatom od 28.02.2021. godine do isplate,

- iznos od 54.195,44 dinara sa kamatom od 31.03.2021. godine do isplate,

- iznos od 57.749,38 dinara sa kamatom od 30.04.2021. godine do isplate,

- iznos od 51.069,60 dinara sa kamatom od 31.05.2021. godine do isplate,

- iznos od 53.536,98 dinara sa kamatom od 30.06.2021. godine do isplate,

- iznos od 53.257,36 dinara sa kamatom od 31.07.2021. godine do isplate,

- iznos od 53.320,50 dinara sa kamatom od 31.08.2021. godine do isplate,

- iznos od 53.357,40 dinara sa kamatom od 30.09.2021. godine do isplate,

- iznos od 53.079,42 dinara sa kamatom od 31.10.2021. godine do isplate,

- iznos od 53.003,98 dinara sa kamatom od 30.11.2021. godine do isplate,

- iznos od 53.478,76 dinara sa kamatom od 31.12.2021. godine do isplate,

- iznos od 54.159,36 dinara sa kamatom od 31.01.2022. godine do isplate,

- iznos od 56.691,52 dinara sa kamatom od 28.02.2022. godine do isplate,

- iznos od 61.195,78 dinara sa kamatom od 31.03.2022. godine do isplate,

- iznos od 58.154,40 dinara sa kamatom od 30.04.2022. godine do isplate,

- iznos od 57.396,10 dinara sa kamatom od 31.05.2022. godine do isplate.

Svaka stranka snosi svoje troškove postupka.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Prvog osnovnog suda u Beogradu P br.48660/21 od 13.10.2022. godine, dozvoljeno je preinačenje tužbe učinjeno podneskom od 19.05.2022. godine, odbijeni su predlozi tuženog za prekid i zastoj postupka, a tužena je obavezana da tužiocu na ime naknade štete zbog neisplaćenih invalidnina za period od 01.01.2020. godine do 30.04.2022. godine, isplati iznose navedene u izreci ove presude sa zakonskom zateznom kamatom na pojedinačno navedene iznose od označenih datuma do isplate. Stavom pet izreke, tužena je obavezana da tužiocu naknadi troškove postupka u iznosu od 58.000,00 dinara.

Presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž 264/23 od 12.05.2023. godine, potvrđena je prvostepena presuda u delu u kome je usvojen tužbeni zahtev za naknadu štete zbog neisplaćenih invalidnina: za period od januara 2020. do avgusta 2021. godine, za period od oktobra 2021. do aprila 2022. godine sa opredeljenom zakonskom kamatom, za septembar 2021. godine u iznosu od 53.079,42 dinara sa kamatom od 31.10.2021. godine. U stavu dva izreke, ukinuta je presuda u delu u kome je tužena obavezana da tužiocu plati 277,98 dinara sa kamatom na ime naknade štete zbog neisplaćene invalidnine za mesec septembar 2021. godine. Odbijeni su zahtevi stranaka za naknadu troškova drugostepenog postupka.

Blagovremenom revizijom tužena pobija pravnosnažnu drugostepenu presudu sa pozivom na član 404. ZPP, ističući da je potrebno ujednačavanje sudske prakse u vezi sa pitanjem prava na naknadu štete nakon 1. januara 2021. godine kada je stupio na snagu Zakon o pravima boraca i vojnih invalida, civilnih invalida rata i njihovih porodica koji u članu 201. stav 1. propisuje da rešenja kojim su priznata prava po propisima doneta na osnovu Ustavnog zakona o izmenama i dopunama Ustavnog zakona za sprovođenje Ustava RS prestala da važe danom stupanja na snagu ovog zakona. Predlaže da se nižestepene presude ukinu i vrati predmet prvostepenom sudu na odlučivanje ili da se preinači i odbije tužbeni zahtev tužioca, a tuženom naknade troškovi revizijskog postupka u visini sastava revizije.

Vrhovni sud je ispitao razloge revizije prema odredbi člana 404. stav 1. ZPP po kojoj je revizija izuzetno dozvoljena zbog pogrešne primene materijalnog prava i protiv drugostepene presude koja ne bi mogla da se pobija revizijom, ako je po oceni Vrhovnog kasacionog suda potrebno da se razmotre pravna pitanja od opšteg interesa ili pravna pitanja u interesu ravnopravnosti građana, radi ujednačavanja sudske prakse, kao i ako je potrebno novo tumačenje prava (posebna revizija). U konkretnom slučaju radi se o pitanju koje je u interesu ravnopravnosti građana i za koje je potrebno novo tumačenje, pa je doneta odluka kao u stavu prvom izreke, na osnovu člana 404. stav 2. ZPP.

Ispitujući pobijanu presudu na osnovu člana 408. ZPP, Vrhovni sud je ustanovio da je revizija tuženog delimično neosnovana, a da je delimično osnovana.

Presuda je doneta bez bitnih povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, rešenjem Skupštine opštine Gnjilane, Opštinski sekretarijat za društvene delatnosti 05 broj 580-1/2 od 30.07.1990. godine, tužiocu je priznato svojstvo MVI IV grupe sa 80% trajnog invaliditeta, te da ima pravo na ličnu invalidninu počev od 10.06.1990. godine. Po tom osnovu mu je do februara meseca 1999. godine isplaćivan iznos od 872,00 dinara. Prema potvrdi Departmana za penzije broj 14/22 od 22.03.2020. godine, tužilac ne ostvaruje primanja po osnovu invalidnine na KIM, jer ne postoji ekvivalent takvom davanju na Kosovu. Iz uverenja o životu od 16.03.2022. godine utvrđeno je da je tužilac bio u životu na navedeni dan. Prema nalazu i mišljenju veštaka ekonomsko-finansijske struke obračunata lična invalidnina tužioca na osnovu navedenog rešenja za period od 01.01.2020. godine do 30.04.2022. godine, ukupno neto iznosi 1.354.372,76 dinara.

Na osnovu tako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su zaključili da je tužena odgovorna za štetu koju je njen organ prouzrokovao tužiocu, jer je tužena bila u obavezi da tužiocu isplaćuje pripadajuće mesečne iznose invalidnine dok za to postoje zakonom propisani uslovi, a bez opravdanog razloga je sa isplatom naknada prestala iako se radi o stečenom pravu tužioca čime mu je pričinila štetu koju je dužna da nadoknadi. Nižestepeni sudovi zaključuju da tužena nije dokazala da su prestali da postoje zakonski uslovi za ostvarivanje utvrđenih prava tužioca koja su priznata rešenjem, a koje proizvodi pravno dejstvo dok u propisanom upravnom postupku ne bude izmenjeno ili ukinuto. Obaveza tužene na naknadu štete koju tužilac trpi proizlazi iz odredbe člana 172. ZOO.

Revizijski sud je primenom relevantnog materijalnog prava ocenio da su nižestepene odluke pravilne u delu kojim je odlučeno o tužbenom zahtevu tužioca za obavezivanje tužene na naknadu štete u vidu neisplaćenih mesečnih invalidnina za period od januara do decembra 2020. godine. Tužilac je trpeo štetu zbog neplaćanja iznosa na ime invalidnine od strane organa tužene, koju je stekao na osnovu rešenja od 10.06.1990. godine. Kako je pravna priroda obaveze tužene naknada štete i tužilac je istu pretrpeo neisplaćivanjem naknada za svaki mesečni iznos počev od 25. u narednom mesecu, a tužilac je kamatu tražio od kasnijeg datuma, pa je ista dosuđena u granicama zahteva, od poslednjeg dana u mesecu, sledi da je pravilnom primenom člana 172. i 277. ZOO, u ovom delu usvojen tužbeni zahtev.

Revident neosnovano osporava pasivnu legitimaciju tužene, jer je do nepostupanja u ostvarivanju prava tužioca došlo propuštanjem nadzora nad zakonitošću rada od strane organa tužene. Kod činjenice da je tužilac ostvarivao primanja po osnovu koji je utvrđen predmetnim rešenjem, na tuženoj je bio teret dokazivanja da je rešenje stavljeno van snage pre isteka perioda za koje je potraživanje dosuđeno.

Međutim, nižestepeni sudovi nisu pravilno primenili materijalno pravo na osnovu kog su tuženu obavezali da tužiocu naknadi štetu po osnovu neisplaćene invalidnine za period januar – april 2021. godine. Naime, isplata prava priznatih rešenjima donetim po propisima koji su, odredbom člana 3. stav 1. Ustavnog zakona o izmenama i dopunama Ustavnog zakona za sprovođenje Ustava Republike Srbije (''Službeni glasnik RS'', br. 20/93), prestali da važe, u skladu sa članom 5. stav 1. tog Zakona, prestaje danom stupanja na snagu Zakona o pravima boraca, vojnih invalida, civilnih invalida rata i članova njihovih porodica („Službeni glasnik RS“ br.18/2020), sa kojim danom prestaje i važenje rešenja kojima su prava priznata, o čemu nije potrebno donositi posebno rešenje u smislu odredbe člana 201. tog Zakona (stav 1). Za prava koja su priznata po propisima iz stava 1. ovog člana, po službenoj dužnosti, doneće se rešenja kojima će se osnovica za obračun iznosa prava utvrditi prema članu 33. ovog Zakona. U pogledu prava na mesečno novčano primanje i povećanju mesečnog novčanog primanja zbog vezanosti za postelju, koja su priznata po Zakonu o pravima boraca i vojnih invalida (''Službeni list SAPV'', br. 19/85, 31/86, 32/88, 15/89, 1/90, 9/90 i 37/90) i ''Službeni glasnik RS'', br. 20/93, odlučiće se u skladu sa članom 199. ovog Zakona, i dalje ostvarivati pod uslovima i u obimu i na način propisan ovim Zakonom, sa pravnim dejstvom ovog rešenja od početka primene ovog Zakona (stav 3.). Korisnik sa teritorije APK Kosova i Metohije, na kojoj je, Rezolucijom 1244 Saveta bezbednosti organizacije UN, uspostavljena privremena administracija misije OUN, u postupku iz stava 1.i 4. ovog člana je u obavezi da nadležnom organu koji vodi postupak po ovom zakonu priloži dokaz o okolnostima pod kojima je zadobijeno telesno oštećenje ili pogibija člana porodice, po osnovu koga je priznato osnovno i izvedeno pravo od Ministarstva odbrane i Ministarstva unutrašnjih poslova i dokaz o državljanstvu Republike Srbije (stav 5.). Na osnovu odredbe člana 155. istog Zakona, o pravima iz ovog Zakona, u prvom stepenu rešava opštinska, odnosno gradska uprava po mestu prebivališta stranke (u daljem tekstu: prvostepeni organ), koja ove poslove obavlja kao poverene poslove.

U konkretnom slučaju, na ostvarivanje prava koje je predmet ovog spora primenjuje se odredba člana 201. Zakona o osnovnim pravima boraca, vojnih invalida, civilnih invalida rata i članova njihovih porodica. Predmetno pravo tužiocu je priznato rešenjem donetim po propisima koji su, odredbom člana 3. stav 1. Ustavnog zakona o izmenama i dopunama Ustavnog zakona za sprovođenje Ustavnog suda Srbije (''Službeni glasnik RS'', br. 20/93) prestali da važe, u skladu sa članom 5. stav 1. tog Zakona, što znači da je prestalo i važenje rešenja kojim je tužiocu ovo pravo priznato. Nadležni organ uprave je bio dužan da, po službenoj dužnosti, donese rešenje kojim će da odluči o predmetnom pravu tužioca koje on ostvaruje pod uslovima, u obimu i na način propisan izmenjenim Zakonom te da osnovicu za obračun iznosa pripadajuće invalidnine tužiocu utvrditi prema članu 33. Zakona o pravima boraca, vojnih invalida, civilnih invalida rata i članova njihovih porodica, počev od dana početka primene Zakona, odnosno 01.01.2021. godine. Takvo rešenje nije doneto, a redovan sud nije nadležan da odlučuje o pravima korisnika primanja iz budžeta Republike Srbije i budžeta jedinica lokalne samouprave po Zakonu o pravima boraca, vojnih invalida, civilnih invalida rata i članova njihovih porodica, kao prethodnom pitanju u parnici za naknadu štete zbog nezakonitog i nepravilnog rada organa tužene, u kojoj je zahtev zasnovan na navodima da se ne vrši isplata po rešenjima donetim po ranije važećim propisima, što je ovde slučaj. Kako o uslovima za ostvarivanje i obimu prava odlučuje nadležan organ uprave u zakonom (gore navedenom) propisanom upravnom postupku i kako taj organ nije doneo odluku o pravu tužioca koje je predmet ove parnice, sledi da tužilac ne poseduje osnov za priznavanje prava na naknadu štete za period nakon 01.01.2021. godine.

Iz navedenih razloga nije osnovan tužbeni zahtev za naknadu štete za period januar – april 2021. godine, zbog čega je Vrhovni sud primenom odredbe člana 416. stav 1. Zakona o parničnom postupku doneo odluku kao u stavu trećem izreke.

S obzirom da su stranke srazmerno u jednakim delovima uspele u sporu, na osnovu člana 153. ZPP je odlučeno da svaka snosi svoje troškove.

Predsednik veća - sudija

Tatjana Miljuš, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković