Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužioci su suvlasnici sa po ½ dela k.p. br. ..., površine 0.01.15 ha, zemljište pod zgradom – objektom u površini od 38 m2 i zemljište uz zgradu – objekat u površini od 77 m2, upisane u list nepokretnosti broj ... KO Loznica. Tuženi je na k.p. br. ... KO Loznica, krajem 60-ih godina HH veka izgradio od tvrdog materijala (betona i opeke) prizemni objekat – trafostanicu 10/04 Kv „Partizanska“, dimenzija 7,20m h 5,55m, a oko trafostanice postavljena je i podzida – potporni zid dimenzija 2,14m i 2,32m sa jugozapada i 1,95m i 2,07m sa jugoistoka, sve do parcele br. ... KO Loznica, vlasništvo tužilaca. Objekat trafostanice nalazi se u škarpi, odnosno postoji visinska razlika u koti terena u odnosu na kotu poda trafostanice koja iznosi od 1m do 1,5m, pa je investitor izgradnje trafostanice oivičio zemljište neophodno za pristup objektu potpornim zidom umesto ogradom, pa potporni zid predstavlja ogradu kojom je definisano zemljište za pristup objektu i za redovnu upotrebu objekta, a koje predstavlja granicu parcele broj ... KO Loznica, tako da se cela parcela broj ..., u površini od 0.01.15ha koristi kao zemljište za pristup i za redovnu upotrebu ojbekta trafostanice. Tužioci su tužbu podneli 14.06.2020. godine, a tuženi je istakao prigovor zastarelosti njihovog potraživanja na ime naknade za konstituisanu zakonsku stvarnu službenost.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je usvojio tužbeni zahtev tužilaca i obvezao tuženog da tužiocima isplati 2.333.867,50 dinara, sa obrazloženjem da je izgradnjom trafostanice izvršena faktička eksproprijacija parcele u susvojini tužilaca, radi ustanovljenja prava trajne službenosti zemljišta radi izgradnje trafostanice, te kako je konstituisana zakonska stvarna službenost u korist tuženog, da je tuženi u skladu sa članom 51. i 53. stav 3. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa dužan da tužiocima, kao vlasnicima poslužnog dobra plati odgovarajuću nakndu za korišćenje zemljišta, čija je visina utvrđena na osnovu nalaza i mišljenja sudskog veštaka, primenom člana 41. i 53. stav 1. Zakona o eksproprijaciji.

Drugostepeni sud je preinačio prvostepenu presudu, tako što je odbio tužbeni zahtev tužilaca za isplatu naknade po osnovu umanjene vrednosti njihove parcele primenom člana 371. Zakona o obligacionim odnosima u vezi člana 51. i 53. stav 3. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa, smatrajući da predmetno pravo zastareva u opštem roku od 10 godina koje počinje da teče od stavljanja u funkciju trafostanice. S obzirom da je predmetna trafostanica stavljena u funkciju 60-ih godina HH veka, pa imajući u vidu kad je tužba podneta, drugostepeni sud je zaključio da je osnovan prigovor zastarelosti potraživanja istaknut od strane tuženog jer je istekao opšti rok zastarelosti od 10 godina.

Po oceni Vrhovnog suda, suprotno navodima revizije, drugostepeni sud je pravilno primenio materijalno pravo, kada je preinačio prvostepenu presudu i odbio, kao neosnovan tužbeni zahtev tužilaca, zbog zastarelosti potraživanja.

Na osnovu pravnog stava usvojenog na sednici Građanskog odeljenja Vrhovnog kasacionog suda održanoj 23.01.2017. godine o pravnoj prirodi naknade zbog prolaska kabla električne energije vazdušnim putem i pitanja zastarelosti ove naknade, s tim u vezi pravni osnov potraživanja tužilaca zbog izgradnje trafostanice na njihovoj parceli je stvarno-pravnog karaktera – konstituisanje zakonske stvarne službenosti na osnovu člana 51. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa, a ne faktička eksproprijacija. Visina ove naknade određuje se na osnovu člana 53. stav 3. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa, a na zastarelost se primenjuje član 371. Zakona o obligacionim odnosima – opšti rok zastarelosti potraživanja. Rok zastarelosti počinje da teče od stavljanja u funkciju elektromreže, jer su tada tužioci, kao poverioci imali pravo da zahtevaju ispunjenje obaveze tuženog na osnovu odredbe člana 361. stav 1. Zakona o obligacionim odnosima. Rok zastarelosti počinje da teče od stavljanja u funkciju elektromreže, jer su tada tužioci kao poverioci imali pravo da zahtevaju ispunjenje obaveze tuženog na osnovu odredbe člana 361. stav 1. Zakona o obligacionim odnosima.

U konkretnom slučaju, nižestepeni sudovi su utvrdili da je trafostanica izgrađena 1968. godine, što znači da je od tada počeo da teče rok zastarelosti potraživanja tužilaca, propisan članom 371. Zakona o obligacionim odnosima, koji je protekao pre podnošenja tužbe (14.06.2020. godine). Zastarelošću prestaje pravo zahtevati ispunjenje obaveze na osnovu člana 360. stav 1. Zakona o obligacionim odnosima, a zastarelost nastupa kad protekne zakonom određeno vreme u kome je poverilac mogao zahtevati ispunjenje obaveze, na osnovu stava 2. te odredbe zakona.

S obzirom na to da su tužioci tužbu podneli nakon nastupanja zastarelosti njihovog potraživanja, pošto se tuženi kao dužnik pozvao na zastarelost (član 360. stav 3. Zakona o obligacionim odnosima), to sledi da je drugostepeni sud pravilno zaključio da je potraživanje tužilaca zastarelo, zbog čega tužioci neosnovano u reviziji ukazuju na pogrešnu primenu materijalnog prava. S tim u vezi, neosnovani su navodi revizije da u vreme kada je izgrađena trafostanica nije postojalo pravo svojine ni ovde tužilaca ni njihovog pravnog prethodnika, da nije postojala ni predmetna parcela, jer je k.p. br. ... KO Loznica prvi put formirana stupanjem na snagu katastra nepokretnosti 17.01.2011. godine, i da od tada počinje teći rok zastarelosti. Ovo, jer je rok zastarelosti potraživanja počeo da teče od izgradnje trafostanice, a bez uticaja je kada parcela na kojoj je izgrađena trafostanica formirana i od kada su tužioci vlasnici te parcele.

Na osnovu člana 414. stav 1. ZPP, Vrhovni sud je odlučio kao u izreci.

Predsednik veća – sudija

Dobrila Strajina, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković