Pravnosnažnu drugostepenu presudu u delu kojim je prvostepena presuda preinačena, tužilja pobijao blagovremenom revizijom zbog pogrešne primene materijalnog prava.

Ispitujući pobijanu presudu na osnovu odredbe člana 408. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, br. 72/11, 55/14, 87/18 i 18/20), Vrhovni sud je ocenio da je revizija tužilje neosnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, presudom Opštinskog suda u Valjevu P 2553/96 od 07.03.1997. godine, usvojen je tužbeni zahtev tužioca BB, ovde tuženog, protiv tuženih VV (koji je do smrti u ovoj parnici imao svojstvo tužioca) i AA, ovde tužilje, te je utvrđeno da je kao hipotekarni poverilac ovlašćen da traži namirenje svog dospelog potraživanja prema njima, a po osnovu ugovora o zajmu Ov 3851/96, za iznos glavnog duga od 148.000,00 novih dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 29.10.1996. godine do konačne isplate, i to iz iznosa dobijenog javnom prodajom založenih dobara – katastarske parcele .., površine 0.04.28 ha i kuće u izgradnji podignute na istoj parceli, uz obavezu naknade troškova postupka tužiocu u iznosu od 1.162,50 novih dinara. Rešenjem Okružnog suda u Valjevu od 11.03.1998. godine, preinačeno je rešenje Opštinskog suda u Valjevu od 29.01.1998. godine, tako što je na osnovu pravnosnažne i izvršne presude Opštinskog suda u Valjevu od 07.03.1997. godine, određeno izvršenje protiv ovde tužilaca kao izvršnih dužnika, radi namirenja glavnog duga i troškova postupka ovde tuženog kao izvršnog poverioca, te troškova izvršenja, zabeležbom rešenja o izvršenju, utvrđenjem vrednosti nepokretnosti (katastarske parcele .., kao i kuće u izgradnji podignute na istoj parceli), njihovom javnom prodajom i namirenjem poverioca iz iznosa dobijenog prodajom.

U izvršnom postupku utvrđeno je da vrednost zgrade iznosi 666.467,00 dinara, vrednost zemljišta 102.720,00 dinara, tako da vrednost svih nekretnina ukupno iznosi 769.187,00 dinara. Zakonska zatezna kamata na iznos glavnog duga od 148.000,00 dinara, za period od 29.10.1996. godine do 26.11.1999. godine iznosi 436.758,88 dinara, pa ukupan dug iznosi 604.758,88 dinara.

Rešenjem Opštinskog suda u Valjevu I1 13/98 od 26.11.1999. godine, ovde tuženom kao izvršnom poveriocu dosuđene su navedene nepokretnosti, a rešenjem istog suda I1 13/98 od 18.01.2000. godine, tuženom su predate nepokretnosti, uz obavezu da izvršnim dužnicima doplati iznos od 8.032,46 dinara.

Tuženi je po osnovu ugovora o zameni nepokretnosti od 17.09.2001. godine, nepokretnosti koje su mu predate u izvršnom postupku zamenio sa GG za drugu nepokretnost.

Rešenjem Opštinskog suda u Valjevu P 2027/01 od 04.06.2002. godine, ukinuta je potvrda izvršnosti na presudu zbog izostanka P 2553/96 od 07.03.1997. godine, a rešenjem Okružnog suda u Valjevu Gž 898/03 od 30.07.2003. godine, ukinuta je navedena presuda i predmet je vraćen prvostepenom sudu na ponovno suđenje. U ponovnom postupku, pravnosnažnom presudom Opštinskog suda u Valjevu P 1311/03 od 19.06.2008. godine, odbijen je kao neosnovan tužbeni zahtev tužioca BB, protiv tuženih VV i AA jer je utvrđeno da su tužioci pre dosuđivanja nepokretnosti i predaje nepokretnosti tuženom, izmirili dug iz zajma po ugovoru Ov 3851/96.

Presudom Opštinskog suda u Valjevu P 1480/08 od 08.09.2009. godine, odbijen je kao neosnovan tužbeni zahtev tužilaca VV i AA protiv tužene Republike Srbije kojim su tražili da se obaveže tužena da im na ime naknade štete isplati iznos od 7.352,500,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 08.09.2009. godine do isplate.

Ova parnica otpočela je tužbom tužilaca VV i AA, koji su od tuženog potraživali vraćanje stečenog bez osnova, i to naknadu vrednosti nepokretnosti prema cenama u vreme veštačenja u izvršnom postupku od 769.187,00 dinara, a koje su predate tuženom uz obavezu da dužnicima isplati iznos od 8.032,46 dinara. Obaveza tuženog po tom osnovu iznosi 761.154,54 dinara. Kako je u ovom postupku pravnosnažnom presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž 669/20 od 31.10.2022. godine obavezan tuženi da tužilji po tom osnovu isplati iznos od 380.577,27 dinara (polovinu od ukupne vrednosti nepokretnosti) nižestepeni sudovi su u nastavku postupka posle smrti sada pok. VV obavezali tuženog da tužilji kao nasledniku sada pok. VV, isplati iznos od 380.577,27 dinara. Takođe, ovom presudom obavezan je tuženi da tužilji kao nasledniku sada pok. VV, na ime naknade štete zbog toga što je u periodu od 01.09.2017. godine do 31.10.2019. godine, sa sada pok. VV imala troškove na ime zakupa nepokretnosti, isplati iznos od 1.300 evra od ukupno 2.600 evra, jer je pravnosnažnom presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž 669/20 od 31.10.2022. godine, tužilji naknađena šteta u iznosu od 1.300 evra.

Međutim, nižestepeni sudovi različito ocenjuju prigovor zastarelosti potraživanja naknade štete koju tužilja potražuje u ovom postupku kao naslednik sada pok. VV u iznosu od 2.023.170,49 dinara, u pogledu kog zahteva je tužilja pravnosnažno odbijena gore navedenom pravnosnažnom presudom Apelacionog suda u Beogradu od 31.10.2022. godine u pogledu zahteva za naknadu štete koju je ona pretrpela. Navedeni iznos predstavlja razliku između tržišne vrednosti nepokretnosti na dan 11.06.1998. godine (iznosa od 380.577,27 dinara koji je dosuđen ovom presudom) i tržišne vrednosti koju je nepokretnost imala kada je otpao osnov za isplatu potraživanja koje je tuženi naplatio u izvršnom postupku predajom dosuđenih nepokretnosti tužilaca – 24.10.2008. godine (kao dana pravnosnažnosti presude Opštinskog suda u Valjevu P 1311/03 od 19.06.2008. godine kojom je zahtev ovde tuženog odbijen). S obzirom da je tužilja za štetu koju u ovoj parnici od tuženog potražuje kao naslednik pok. VV, saznala tek nakon odluke Apelacionog suda u Beogradu od 31.10.2022. godine (kojom joj je pravnosnažno dosuđen iznos od 380.577,27 dinara, kao i iznos od 1.300,00 evra, a zahtev za isplatu iznosa od 2.023.170,49 dinara sa zakonskom zateznom kamatom odbijen) prema stanovištu prvostepenog suda, prigovor zastarelosti je neosnovan primenom odredbe člana 376. stav 1. ZOO, zbog čega joj je ova naknada i dosuđena.

Međutim, po stanovištu drugostepenog suda, zastarelo je potraživanje sada pok. VV koje tužilja kao njegov naslednik u ovoj parnici ističe prema tuženom u iznosu od 2.023.170,49 dinara s obzirom da je od 24.10.2008. godine (kao dana pravnosnažnosti presude Opštinskog suda u Valjevu P 1311/03 od 19.06.2008. godine kojom je zahtev ovde tuženog odbijen) kada je otpao osnov za isplatu potraživanja u izvršnom postupku, pa do podnošenja tužbe u ovoj pravnoj stvari – 27.01.2015. godine, protekao objektivni rok od 5 godina predviđen odredbom člana 376. ZOO. Zbog toga je drugostepeni sud u tom delu prvostepenu presudu preinačio i tužbeni zahtev tužilje odbio.

Po stanovištu Vrhovnog suda, pravilano je drugostepeni sud primenio materijalno pravo pri oceni pravnog osnova potraživanja koje tužilja u ovoj parnici prema tuženom ističe kao naslednik sada pok. VV u iznosu od 2.023,170,49 dinara, kao i pri oceni istaknutog prigovora zastarelosti.

U ovom postupku nastavljenom nakon smrti sada pok. VV, a kao njegov naslednik, tužilja je od tuženog tražila isplatu razlike između tržišne vrednosti polovine nepokretnosti u njegovoj svojini na dan 11.06.1998. godine u iznosu od 380.577,27 dinara dosuđene joj kao nasledniku po osnovu sticanja bez osnova, i tržišne vrednosti koju je nepokretnost imala na dan kada je otpao osnov za isplatu tuženom potraživanja koje je namireno u izvršnom postupku 24.10.2008. godine. Reč je o zahtevu za naknadu stvarne štete iz člana 155 ZOO u vidu umanjenja imovine zbog promene vrednosti nepokretnosti u vreme oduzimanja i tržišne vrednosti u vreme kada je otpao osnov 24.10.2008. godine. Prema opštem pravilu o sticanju bez osnova sadržanom u članu 210. stav 1. ZOO, imovinu jednog lica koja je prešla u imovinu nekog drugog lica bez osnova, sticalac je dužan da vrati, a ako to nije moguće – da naknadi vrednost postignutih koristi. S obzirom da je tuženi nepokretnosti tužilaca koje su mu predate u izvršnom postupku zamenio sa trećim licem ugovorom o zameni nepokretnosti od 17.09.2001. godine, nije bio u mogućnosti da tužiocima vrati ove nepokretnosti, već je obavezan da im naknadi vrednost postignutih koristi koja je utvređena u iznosu od ukupno 761.154,54 dinara ( po 380.577,27 dinara s obzirom da su nepokretnosti bile zajednička imovina tužilje i njenog pokojnog supruga), dok potraživani novčani iznos od 2.023.170,49 dinara, ne predstavlja korist koju je tuženi ostvario u svojoj imovini, i koju bi bio u obavezi da naknadi po pravilima vraćanja stečenog bez osnova. Tuženi od promene tržišne vrednosti nije imao korist kojom bi uvećao svoju imovinu s obzirom da je nepokretnost razmenio još 17.09.2001. godine, pa potraživani iznos predstavlja gubitak u imovini tužilje i njenog pokojnog supruga zbog promene tržišne vrednosti nepokretnosti od oduzimanja do momenta kada je otpao osnov po kojem je ista predata tuženom u izvršnom postupku i koju bi tuženi bio u obavezi da naknadi tužilji i njenom pokojnom suprugu primenom pravila o naknadi štete.

Kako potraživanje naknade štete zastareva u svakom slučaju za pet godina od kada je šteta nastala prema odredbi člana 376. stav 2. ZOO, od pravnosnažnosti presude kojom je odbijen tužbeni zahtev ovde tuženog 24.10.2008. godine pa do dana podnošenja tužbe u ovoj pravnoj stvari 27.01.2015. godine, protekao je objektivni rok od pet godina propisan za zastarelost potraživanja naknade štete.

Na osnovu člana 414. stav 1. ZPP, Vrhovni sud je odlučio kao u izreci.

Predsednik veća – sudija

Dragana Marinković, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković