.jpg "Sudska praksa")
Republika Srbija
VRHOVNI SUD
Rev 25878/2023
15.04.2026. godina
Beograd
Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Dragane Marinković, predsednika veća, Zorice Bulajić i Irene Vuković, članova veća, u parnici tužilaca AA i BB, oboje iz ..., sa boravištem u Kraljevini Švedskoj, koje zastupa punomoćnik Nebojša Kalinić, advokat iz ..., protiv tuženih VV i GG, oboje iz ..., sa boravištem u Kraljevini Švedskoj, koja zastupa punomoćnik Mihajlo Popović, advokat iz ..., radi utvrđenja prava svojine, odlučujući o reviziji tužilaca izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Nišu Gž 3228/21 od 30.08.2022. godine, u sednici održanoj 15.04.2026. godine, doneo je
R E Š E NJ E
USVAJA SE revizija tužilaca, UKIDA presuda Apelacionog suda u Nišu Gž 3228/21 od 30.08.2022. godine i predmet vraća drugostepenom sudu na ponovno suđenje.
O b r a z l o ž e nj e
Presudom Višeg suda u Negotinu P 26/2020 od 08.09.2021. godine, stavom prvim izreke, utvrđeno je da su tužioci vlasnici sa udelom od 37,76% po osnovu zajedničkog sticanja na sledećoj nepokretnoj imovini: prizemnoj porodičnoj zgradi broj 1, gabarita označenih u tom stavu izreke, koja se nalazi u ... u ulici ..., površine 109 m2, izgrađene na kp br 4603 koja je upisana u list nepokretnosti broj 1096 KO ... na tuženu VV zajedno sa pravom korišćenja dela zemljišta ispod objekta i dela zemljišta koji je neophodan za redovnu upotrebu objekta, stambeno ekonomskog objekta, zgrade broj 2, spratnosti P+1 gabarita označenih u tom stavu izreke, koja se nalazi u ... u ulici ... površine u osnovi 199 m2, od čega se 162 m2 nalazi na kp br 4603 a preostali deo od 37 m2 na kp br 4604 koja je upisana u list nepokretnosti broj 1096 KO ..., na tuženu VV zajedno sa pravom korišćenja dela zemljišta ispod objekta i dela zemljišta koji je neophodan za redovnu upotrebu objekta, ograde od betonskih tabli sa severne i zapadne strane zajedno sa dva armirana betonska stuba sa istočne strane visine 1,80 m, koji su obloženi fasadnom – silikatnom opekom između kojih je ugrađena velika i mala metalna kapija dimenzije 5,20 h 1,60 m, ograde od betonskih blokova sa južne strane ukupne dužine 54 m sa dva armirano betonska stuba visine 2,20 m, obložena fasadnom – silikatnom opekom između kojih je ugrađena velika i mala kapija dimenzija 5 h 1,60 m, i betoniranog dvorišta od 220,50 m2, sve na kp br 4603 u KO ..., pa se obavezuju tuženi da im ovo pravo priznaju i da im utvrđeni udeo ustupe u sudržavinu, te da trpe da tužioci na osnovu ove presude u Službi za katastar nepokretnosti u Kladovu uknjiže svoje pravo zajedničke svojine. Stavom drugim izreke, odbijen je predlog tuženih za određivanje privremene mere kojom bi se zabranilo tužiocima izvođenje bilo kakvih građevinskih radova na kp br 4603 i 4604 na mestu zvanom «Selo» KO ..., pod pretnjom zakonskih posledica a koja bi trajala do okončanja parnice u ovoj pravnoj stvari, kao neosnovan. Stavom trećim izreke, obavezani su tuženi da tužiocima naknade troškove parničnog postupka solidarno u iznosu od 568.500,00 dinara.
Presudom Apelacionog suda u Nišu Gž 3228/21 od 30.08.2022. godine, preinačena je prvostepena presuda u stavovima prvom i trećem izreke, tako što je odbijen kao neosnovan tužbeni zahtev tužilaca kojim su tražili utvrđenje prava svojine sa udelom od 37,76% po osnovu zajedničkog sticanja na nepokretnoj imovini bliže označenoj u stavu prvom izreke prvostepene presude, kao i da se obavežu tuženi da im ovo pravo priznaju i da im utvrđeni udeo ustupe u sudržavinu, te da trpe da tužioci na osnovu ove presude u Službi za katastar nepokretnosti u Kladovu uknjiže svoje pravo zajedničke svojine. Stavom drugim izreke, tužioci su obavezani da tuženima naknade solidarno troškove parničnog postupka u iznosu od 730.850,00 dinara.
Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tužioci su blagovremeno izjavili reviziju zbog bitnih povreda odredaba parničnog postupka, pogrešno i nepotpuno utvrđenog činjeničnog stanja i pogrešne primene materijalnog prava.
Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu na osnovu člana 408. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“ broj 72/11 ... 18/20 i 10/23 – drugi zakona) i utvrdio da je revizija osnovana.
U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.
Prema utvrđenom činjeničnom stanju tuženi su roditelji tužilje BB i od 1960-ih godina, žive i rade u Kraljevini Švedskoj. Tužioci su se venčali u Srbiji 31.07.1989. godine, nakon čega su par nedelja boravili u Srbiji, a zatim su otišli kod tuženih u Kraljevinu Švedsku, da bi se tužilac AA posle mesec dana vratio u Srbiju i živeo u kući tuženih u ... sve do 30.01.1990. godine, kada je dobio vizu i konačno otišao u Kraljevinu Švedsku. Parnične stranke su u Kraljevini Švedskoj živele zajedno u stanu tuženih do 1992. godine, kada su se tužioci odselili u drugi stan u istom gradu koji se nalazio u neposrednoj blizini, tako da su svakodnevno bili zajedno. Između stranaka je postojao dogovor da zajedno ulažu u nepokretnosti koje se nalaze u selu ... na kp br 4603 i kp br 4604 u KO ... . U vreme kada su tužioci zaključili brak na navedenim parcelama je postojao predmetni stambeni objekat broj 1 i u toku trajanja zajednice života od 1989. do 1992. godine, izvršeni su radovi na sređivanju dvorišta i ograde, zatim je 1990. godine započeta izgradnja stambeno ekonomskog objekta broj 2 i završena 1995. godine, a materijal, sredstva i rad za ovaj objekat ulagali su i tužioci i tuženi. Nakon završetka izgradnje objekta broj 2, parnične stranke su po zajedničkom dogovoru i zajedničkim ulaganjem na predmenom objektu broj 1, izvršili određene radove (dodat je temelj, urađena fasada i izolacija, u celini je zamenjen krov, u svim prostorijama su zamenjeni podovi, a kupatilo je kompletno renovirano). U toku 2005. godine u ovom objektu postavljeno je centralno grejanje. Pored toga, parnične stranke su ogradile i izbetonirale dvorište u skladu sa međusobnim sporazumom i ulaganjem tužilaca i tuženih. Međusobni odnosi parničnih stranaka su se poremetili u toku 2014. godine i od tada nisu izvodili radove i ulagali u predmetne objekte. Vrednost posebne imovine tuženih i izvedenih radova na predmetnim objektima utvrđena je veštačenjem. Tužioci su tokom trajanja braka i života i rada u Kraljevini Švedskoj stekli i stambene objekte, tačnije kupili su kuću u Kraljevini Švedskoj i izgradili vikendicu u ... .
Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je usvojio tužbeni zahtev, nalazeći da su tužioci nakon zaključenja braka (31.07.1989. godine) živeli u široj porodičnoj i ekonomskoj zajednici sa tuženima do 2014. godine, da su zajedno sticali imovinu u selu ..., gde im je bilo prebivalište i centar životnih aktivnosti u Srbiji, s obzirom da su svi radili u inostranstvu, pa je imajući u vidu vrednost posebne imovine tuženih, te vrednost izvedenih radova i izvršenih ulaganja u zajednici utvrdio da su tužioci suvlasnici predmetnih nepokretnosti sa udelom od 37,76%.
Drugostepeni sud je izrazio suprotno stanovište i preinačio prvostepenu presudu odbijanjem tužbenog zahteva, nalazeći da je zajednica života parničnih stranaka trajala od 1990. do 1992. godine, a da su zatim tužioci živeli odvojeno od tuženih i samostalno ostvarivali svoje prihode, da su sticali i druge nepokretnosti koje nisu predmet ove parnice, pa sledi da ih od 1992. do 2014. godine nije povezivala organizacija, zajednički rad, stvaranje prihoda i unošenje istih isključivo u zajednicu, te između njih nije postojala porodična zajednica. Iz tih razloga, ulaganje u nepokretnu imovinu koja je u svojini tužene VV ne može se smatrati sticanjem imovine u porodičnoj zajednici u smislu člana 195. Porodičnog zakona. Ulaganje sredstava i rada u izgradnju objekta broj 2 i adaptaciju i rekonstrukciju objekta broj 1, preuređenje dvorišta i ograđivanje mogu biti od uticaja samo na obligaciono- pravni zahtev tužilaca za isplatu naknade za uložena sredstva, u kom pravcu nisu izvođeni niti predlagani dokazi, jer takav zahtev nije istaknut od strane tužilaca.
Nakon donošenja drugostepene presude tužioci su predložili donošenje dopunske presude, s obzirom da su u postupku istakli i eventualni tužbeni zahtev (obligaciono pravne prirode), pa je drugostepeni sud vratio predmet prvostepenom sudu na dalji postupak i odlučivanje o eventualnom tužbenom zahtevu. Prvostepeni sud je doneo dopunsku presudu P 26/2020 od 31.01.2023. godine, kojom je delimično usvojen eventualni tužbeni zahtev, a koja je ukinuta rešenjem Apelacionog suda u Nišu Gž 975/23 od 16.05.2023. godine i predmet vraćen prvostepenom sudu na ponovno suđenje. Prvostepeni sud je rešenjem od 26.09.2023. godine odredio zastoj u postupku do odluke o reviziji tužilaca.
Osnovano se revizijom tužilaca ukazuje da je pobijana drugostepena presuda zasnovana na pogrešnoj primeni materijalnog prava zbog čega činjenično stanje nije u potpunosti utvrđeno.
Prema članu 195. Porodičnog zakona (PZ) koji se primenjuje u ovom slučaju na osnovu odredbe člana 357. stav 1. tog zakona, imovina koju su zajedno sa supružnicima odnosno vanbračnim partnerima stekli radom članovi njihove porodice u toku trajanja zajednice života u porodičnoj zajednici predstavlja njihovu zajedničku imovinu (stav 1.). Članovima porodice u smislu stava 1. ovog člana smatraju se krvni, tazbinski i adoptivni srodnici supružnika, odnosno vanbračnih partnera koji zajedno sa njima žive (stav 2.). Na imovinske odnose članova porodične zajednice shodno se primenjuju odredbe ovog zakona o imovinskim odnosima supružnika osim odredbe člana 176. stav 2. (upisivanje u javni registar) i člana 180. stav 2. (pretpostavka o jednakim udelima) – stav 3. Dakle, u pogledu deobe zajedničke imovine članova porodične zajednice shodno se primenjuju odredbe ovog zakona koje regulišu deobu zajedničke imovine supružnika, a prema članu 177. deobom zajedničke imovine u smislu ovog zakona smatra se utvrđivanje suvlasničkog udela svakog supružnika u zajedničkoj imovini. Ako supružnici ne mogu da se sporazumeju o deobi zajedničke imovine, deobu vrši sud prema odredbi člana 180. stav 1. istog zakona, pri čemu veći udeo jednog supružnika u sticanju zajedničke imovine zavisi od njegovih ostvarenih prihoda, vođenja poslova u domaćinstvu, staranja o deci, staranja o imovini, te drugih okolnosti od značaja za održvanje ili uvećanje vrednosti zajedičke imovine (stav 3.). Po članu 170. ako je tokom trajanja zajedničkog života u braku došlo do neznatnog uvećanja vrednosti posebne imovine jednog supružnika, drugi supružnik ima pravo na potraživanje u novcu srazmerno svom doprinosu. Ako je tokom trajanja zajedničkog života u braku došlo do znatnog uvećanja vrednosti posebne imovine jednog supružnika, drugi supružnik ima pravo na udeo u toj imovini srazmerno svom doprinosu.
Polazeći od citiranih zakonskih odredbi, sledi da bi postojala porodična zajednica u kojoj se stiče zajednička imovina potrebno je da njeni članovi zajednički rade i privređuju, odnosno da postoji ekonomska zajednica članova u smislu zajedničkog sticanja i trošenja sredstava. Samo u tom slučaju imovina stečena u toku trajanja te zajednice smatra se zajedničkom imovinom svih članova porodične zajednice, pri čemu svaki član može tražiti njenu deobu, odnosno utvrđenje svog suvlasničkog udela u zajedničkoj imovini prema svom doprinosu, a procenjujući sve okolnosti konkretnog slučaja. Kod utvrđenog da su tužioci, kao supružnici živeli u zajednici sa roditeljima tužilje BB u periodu od 1989. do 1992. godine u istom stanu, kada su započeli izvođenje građevinskih radova na nepokretnosti u Srbiji (...), da su nakon preseljenja u sopstveni stan po dogovoru nastavili da zajedno ulažu u nepokretnosti, izvođenjem građevinskih radova, te da su u periodu godišnjih odmora i kada su im mogućnosti dozvoljavale dolazili u Srbiju nekada zajedno, nekada odvojeno sve do 2014. godine, kada su se njihovi odnosi poremetili, ne može se prihvatiti kao pravilan zaključak drugostepenog suda da ulaganje rada i sredstava od strane tužilaca ne vodi sticanju prava svojine. Kada su u pitanju odnosi bliskih srodnika u ovom slučaju roditelja (tuženi), ćerke i zeta (tužioci), za priznavanje prava svojine na zajednički izgrađenom objektu ili znatnom uvećanju vrednosti posebne imovine nije odlučno samo postojanje ekonomske zajednice članova u kontinuitetu, već i sporazuma o gradnji, koji ne podleže pravilima forme, jer i kada postoji usmeni sporazum koji je realizovan, nastaje pravno priznato suvlasništvo u srazmeri usmenog sporazuma, a u nedostatku ovog u srazmeri uloženih vrednosti. Naime, po članu 196. PZ na imovinske odnose supružnika, vanbračnih partnera, deteta i roditelja, te članova porodične zajednice koji nisu uređeni ovim zakonom, primenjuju se odredbe zakona kojim se uređuju svojinskopravni odnosi i zakona kojim se uređuju obligacioni odnosi. Kako su tužioci tražili utvrđenje prava suvlasništva na nepokretnosti na kojoj su započeti i izvođeni građevinski radovi u toku trajanja zajednice života parničnih stranaka, a zatim i nastavljeni nakon preseljenja tužilaca u poseban stan, te finansirani sredstvima i uloženim radom i tužilaca i tuženih, to je za odluku o tužbenom zahtevu bilo nužno utvrditi sadržinu dogovora parničnih stranaka, u pogledu zajedničke gradnje, kada bliski srodnici zajednički ulažu rad i sredstva u izgradnju objekta ili adaptaciju i rekonstrukciju postojećeg objekta. Dakle moraju se razjasniti i utvrditi bitne činjenice o nameri, odnosno pravoj volji bliskih srodnika u pogledu sticanja i kada nisu ispunjeni uslovi za sticanje zajedničke svojine u porodičnoj zajednici (član 195. PZ). Zato je drugostepena presuda morala biti ukinuta i predmet vraćen istom sudu na ponovno suđenje. Kako odluka o troškovima postupka zavisi od ishoda odluke o glavnoj stvari, to je i ona ukinuta.
Imajući u vidu izneto u ponovnom žalbenom postupku drugostepeni sud će u smislu iznetih primedbi razjasniti bitne činjenice na koje upućuje materijalno pravo i od kojih zavisi pravilna i zakonita odluka u ovoj parnici.
Na osnovu člana 416. stav 2. ZPP, Vrhovni sud je odlučio kao u izreci.
Predsednik veća – sudija
Dragana Marinković, s.r.
Za tačnost otpravka
Zamenik upravitelja pisarnice
Milanka Ranković
